అయోధ్యాయాం యది మునే కించిదస్తి పవిత్రకమ్ । చరితం మమ తద్బ్రూహి పిపాసోస్త్వద్వచోఽమృతమ్
మునీశ్వరా! అయోధ్యలో ఏదైనా పవిత్రమైన కథ ఉంటే, దయచేసి అది నాకు చెప్పు. నీ అమృతవాక్యాల కోసం నేను తహతహలాడుతున్నాను.
నారద ఉవాచ- అస్త్యత్ర చరితం పుణ్యం మహాపాతకనాశనమ్ । నాపితస్యాద్యయుక్తస్య ముకుందస్య ద్విజస్య చ
నారదుడు ఇలా అన్నాడు — ఇక్కడ ఒక పవిత్రమైన కథ ఉంది. అది మహాపాతకాలను నశింపజేస్తుంది. అది ఇటీవల జరిగిన ముకుందుడు అనే బ్రాహ్మణుని, ఒక నాపితుని గురించి.
బ్రహ్మహా నాపితో రాజన్నపమృత్యుం గతో ద్విజః । ప్రసాదాత్కోశలాయాస్తు ద్వావపి స్వర్గతిం గతౌ
ఓ రాజా! బ్రాహ్మణహంతకుడైన నాపితుడు, అకాలమరణం పొందిన ద్విజుడు — వీరిద్దరూ కోసలా కృపవల్లీ స్వర్గానికి చేరుకున్నారు.
చంద్రభాగా నదీ తీరే పురీ సా చ నివేశితా । తత్రాస్తి నాపితః పాపశ్చండకోనామ గర్హితః
చంద్రభాగానది తీరంలో ఆ పట్టణం స్థాపించబడింది. అక్కడ చండకుడు అనే పాపిష్టి నాపితుడు నివసించేవాడు.
చౌర్యేణ పరవిత్తానామపహర్తా స పాపకృత్ । ఘాతకః శస్త్రపాశాద్యైః పాంథానామవలుంఠకః
అతడు దొంగతనంతో ఇతరుల ధనాన్ని అపహరించేవాడు; హత్యలు చేసి, ఆయుధాలు, కట్టెలు వాడి ప్రయాణికులను దోచేవాడు.
ద్యూతమద్యరతో నిత్యం పరస్త్రీలంపటేంద్రియః । భిత్వా దేవాలయం భిత్తిమిష్టికా గ్రావ విక్రయీ
అతడు ఎప్పుడూ జూదం, మద్యం పట్ల ఆసక్తి చూపేవాడు; పరస్త్రీల పట్ల మోహంతో ఉండేవాడు. దేవాలయ గోడను పగలగొట్టి, ఇటుకలు, రాళ్లు అమ్మేవాడు.
స తస్యోద్వసితాభ్యాసే బ్రాహ్మణో వసతి శ్రియా । సంయుక్తో బ్రహ్మకర్మజ్ఞో ముకుందో నామతో నృప
అతని ఇంటి పక్కనే ముకుందుడు అనే బ్రాహ్మణుడు నివసించేవాడు. అతడు ధనికుడు, వేదకర్మల్లో నిపుణుడు.
స ఏకదా సమాలింగ్య తరుణీమాత్మయోషితమ్ । సుష్వాప సురతాయాస శ్లథాంగో నిశి నిర్భయమ్
ఒక రాత్రి, తన యువతి భార్యను ఆలింగనం చేసుకుని, మధురసంభోగం వల్ల అలసిపోయి, భయమేమీ లేకుండా లోతుగా నిద్రించాడు.
స చండకో నిశీథేఽథ ప్రవివేశ తదాలయమ్ । ముకుందస్య సమాహర్తుం హర్మ్యే భూషాది వస్తు యత్
ఆ అర్ధరాత్రి సమయంలో చండకుడు ముకుందుని ఇంట్లోకి చొరబడి, ఆ ఇంట్లో ఉన్న ఆభరణాలు, విలువైన వస్తువులు తీసుకెళ్లేందుకు ప్రయత్నించాడు.
ఉపకార్యా బహిస్థం యత్తద్గృహీత్వోఽగమద్గృహమ్ । స్వకీయం చ పునస్తస్య బ్రాహ్మణస్యావిశద్గృహమ్
బయట ఉపయోగానికి పెట్టినవి తీసుకుని తన ఇంటికి వెళ్లాడు. మళ్లీ ఆ బ్రాహ్మణుని ఇంట్లోకి ప్రవేశించాడు.
కపాటోత్పాటనార్థీ తు యత్నేన మహతాఽభవత్ । లోహయంత్రావరుద్ధశ్చ స నోద్ధాటయితుం క్షమః
తలుపు తెరచేందుకు ఎంతో శ్రమపడ్డాడు. కానీ అది ఇనుప పరికరంతో బలంగా మూసి ఉండటంతో, తెరవలేకపోయాడు.
ఆరురోహ తదా తస్య బ్రాహ్మణస్యావిశద్గృహమ్ । ప్రవిశ్య తద్గృహం క్రూరః కృపణం పాణినాదధత్
తర్వాత, ఆ బ్రాహ్మణుని ఇంటిపైకి ఎక్కి లోపలికి ప్రవేశించాడు. లోపలికి వెళ్లిన వెంటనే, ఆ క్రూరుడు ఆ దరిద్రునిపై చేయి వేసాడు.
అట్టాలికాం స పాపిష్ఠో నాపితస్తస్కరక్రియః । తత్రాపశ్యత్ప్రసుప్తౌ తౌ దంపతీరతివిహ్వలౌ
అతడు, దొంగతనంలో నిమగ్నమైన ఆ దుష్ట నాపితుడు, పై అంతస్తుకు ఎక్కి, అక్కడ నిద్రలో ఉన్న ఆ భార్యాభర్తలను తీవ్ర బాధతో చూసాడు.
జగామ చ తయోః పార్శ్వే హేమభూషాజిఘృక్షయా । శయ్యాయా ఏకదేశస్థం గృహీత్వా భూషణం బహు
వాళ్ల బంగారు ఆభరణాలపై ఆశతో దగ్గరికి వెళ్లి, మంచంపై ఒక వైపున ఉన్న ఎన్నో ఆభరణాలు తీసుకున్నాడు.
హర్తుం తదంగతో హస్తం ప్రససార స నాపితః । తస్కరస్పర్శతో విప్రో జజాగార భయాతురః
ఆ ఆభరణాలు తీసేందుకు నాపితుడు చేయి చాపగా, దొంగ చేతి స్పర్శతో భయంతో బ్రాహ్మణుడు మేల్కొన్నాడు.
న కించిదూచే సంమీల్య నేత్రే తత్రైవ సంస్థితః । యదా స తస్కరః పాపో గృహీత్వా దేహభూషణమ్
అతడు కనులు మూసుకుని అక్కడే నిశ్చలంగా ఉన్నాడు. ఆ పాపి దొంగ అతని శరీరంపై ఉన్న ఆభరణాలు తీసుకుంటుండగా—
చలితః స తదా తేన దోర్భ్యామాత్తో ద్విజేన హి । పశ్చాదాగత్య విత్తస్యాసహమానేన సంక్షయమ్
దొంగ వెళ్లిపోతుండగా, తన ధన నష్టం తట్టుకోలేక బ్రాహ్మణుడు రెండు చేతులతో అతడిని పట్టుకున్నాడు.
తేనాపి నృప చౌరేణ కృపాణేన హతో ద్విజః । విదీర్ణోదరమధ్యస్తు తాతమాతరితీరయన్
రాజా! అప్పుడు ఆ దొంగ కత్తితో బ్రాహ్మణుణ్ని చంపేశాడు. కడుపు చీలిపోయి, తండ్రి తల్లి అంటూ అరవసాగాడు.
వదంతః కింకిమేత్యేతత్పార్శ్వం తస్యా యయుర్జనాః । దదృశుస్తం నిఃసృతాంత్రం రుధిరాలిప్తవిగ్రహమ్
'ఏమైంది? ఇది ఏమిటి?' అని అడుగుతూ జనాలు దగ్గరకు వచ్చారు. అతని కడుపు నుండి ఆంతరాలు బయటకు వచ్చి, శరీరం రక్తంతో తడిసిపోవడం చూశారు.
పప్రచ్ఛుశ్చ ముకుందేదం కర్మ కేనేదృశం కృతమ్ । సోఽపి కృచ్ఛ్రేణ మహతా ప్రోవాచేదం స్వబాంధవాన్
ముకుందుని అడిగి, 'ఇది ఎవరు చేసారు?' అని ప్రశ్నించారు. అతడు ఎంతో కష్టం మీద తన బంధువులకు చెప్పాడు.
ముకుంద ఉవాచ-। మమైవ పరిపాకోఽయం పూర్వోపార్జితకర్మణామ్ । న కశ్చిత్సుఖదుఃఖస్య దాతా కస్యాపి దేహినః
ముకుందుడు ఇలా అన్నాడు: 'ఇది నా పూర్వజన్మలో చేసిన కార్యాల ఫలితమే. ఎవరికీ సుఖం లేదా దుఃఖం ఇచ్చేవాడు ఎవరూ లేరు.'
ధర్మోఽధర్మశ్చ తావేవ తేషాం మూలం పురాకృతౌ । నారద ఉవాచ- ఇత్యుక్త్వా స తు భూయస్యాపీడయా గాఢపీడితః
'ధర్మం, అధర్మం రెండూ కూడా గత కార్యాల వలన కలుగుతాయి.' నారదుడు చెప్పాడు: ఇలా చెప్పి, అతడు తీవ్రమైన బాధతో—
తత్యాజ భూపతే ప్రాణాన్పశ్యతాం సుహృదాం తదా । విలలాప తదా తస్య మాతా ద్విజసతీ నృప
రాజా! స్నేహితులు చూస్తుండగానే ప్రాణాలు విడిచాడు. అప్పుడే ఆ బ్రాహ్మణ సతీ అయిన తల్లి విలపించింది.
నిధాయ తచ్ఛిరః స్వాంకే కుండలాభ్యామలంకృతమ్ । మాతోవాచ- హా హతాస్మి త్వయా వత్స దశామంత్యాం చ గచ్ఛతా
ఆమె తన కొడుకును కుండలాలతో అలంకరించబడిన తలని ఒడిలో పెట్టుకుని, 'హాయ్! నీవు చివరి క్షణంలో నన్ను వదిలిపోతూ నాశనం చేశావు బిడ్డా!' అని అంది.
దినశ్రీరివ సూర్యేణ పశ్చిమాచలలంబినా । యదంగం చందనాలేపయోగ్యం తవ మహామతే
'సూర్యుడు పడమటి కొండ వెనుకకు వెళ్ళినప్పుడు దినసౌందర్యం ఎలా మాయమవుతుందో, మహామతివంతుడా! సుగంధ ద్రవ్యాలతో అలంకరించదగిన నీ శరీరమూ ఇప్పుడు—'
మాం మజ్జయార్తిశోకాబ్ధౌ తదిదం ధూలిధూసరమ్
'—దుమ్ముతో కప్పబడిపోయి, నన్ను బాధ, శోక సముద్రంలో ముంచేసింది.'
తాంబూలచర్వణేభ్యాసో యస్త్వయా విహితస్త్వసౌ । స ఏవ రుధిరోద్గార మిశ్రేణ క్రియతే ధ్రువమ్ । తవ యే లోచనే పూర్వం జిగ్యతుః కమలశ్రియమ్
నీవు తాంబూలం నమిలే అలవాటు వేసినందువల్లే ఇప్పుడు రక్తం, ఉమ్మి కలసి బయటకు వస్తున్నాయి. నీ కన్నులు, ఒకప్పుడు కమలాల అందాన్ని మించిపోయినవి—
త ఏవ సాంప్రతం జాతే తిమిరౌఘా వృతే ఇవ । ఉత్తిష్ఠోత్తిష్ఠ వత్స త్వం శిష్యానధ్యాపయాత్మనః
అవే కన్నులు ఇప్పుడు చీకటి మబ్బుతో కప్పబడి ఉన్నాయి. లేచి రా, బిడ్డా, నీవే నీ శిష్యులకు బోధించు.
యథావద్వైశ్వదేవాంతే పూజయాతిథిమాగతమ్ । ద్వారి స్థితా వయస్యాస్తే త్వాహ్వయంతి ప్రయాహి తాన్
వైశ్వదేవ పూజ ముగిసిన తర్వాత వచ్చిన అతిథిని ఎలా ఆతిథ్యం చేస్తారో, అలాగే నీ స్నేహితులు గుమ్మం వద్ద నిలబడి, నిన్ను పిలుస్తున్నారు. వాళ్ల దగ్గరకు వెళ్లి రా.
దాతవ్యం యద్దదస్వైభ్యో గృహీతవ్యం గృహాణ తత్ । హాహా దేహి ప్రతివచః పతామి తవ పాదయోః
ఇవ్వాల్సింది వాళ్లకు ఇవ్వు, తీసుకోవాల్సింది తీసుకో. అయ్యో! నాకు ఒక్క మాట చెప్పు, నీ పాదాల దగ్గర పడిపోతున్నాను.