నిహత్య నముచిం మిత్రం తపసా స్వర్గమాప్తవాన్। తత్ర దత్తం నరైః శ్రాద్ధమనంతఫలదం భవేత్
ఇంద్రుడు తన శత్రువైన నముచిని తపస్సుతో సంహరించి, స్వర్గాన్ని పొందాడు. అక్కడ మనుషులు చేసే శ్రాద్ధం అనంతమైన ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
పుష్కరం నామ వై తీర్థం శాలగ్రామం తథైవ చ। శోణపాతశ్చ విఖ్యాతో యత్ర వైశ్వానరాశయః
అక్కడ పుష్కరం అనే పవిత్రతీర్థం, అలాగే శాలగ్రామం కూడా ఉంది. ఇంకా ప్రసిద్ధమైన శోణపాతం ఉంది, అక్కడ వైశ్వానర మహర్షి నివసిస్తారు.
తీర్థం సారస్వతం చైవ స్వామితీర్థం తథైవ చ। మలందరా నదీ పుణ్యా కౌశికీ చంద్రకా తథా
అక్కడ సారస్వత తీర్థం, స్వామితీర్థం ఉన్నాయి. మలందరా నది, కౌశికీ, చంద్రకా అనే పవిత్రనదులు కూడా ఉన్నాయి.
విదర్భా చాథ వేగా చ పయోష్ణీ ప్రాఙ్ముఖా పరా। కావేరీ చోత్తరాంగా చ తథా జాలంధరో గిరిః
విదర్భ దేశం, వేగ అనే ప్రవాహవంతమైన నది, తూర్పు వైపున ఉన్న పయోష్ణి, కావేరి, ఉత్తరంగా నది, అలాగే జాలంధర పర్వతం ఉన్నాయి.
ఏతేషు శ్రాద్ధతీర్థేషు శ్రాద్ధమానంత్యమశ్నుతే। లోహదండం తథా తీర్థం చిత్రకూటస్తథైవ చ
ఈ శ్రాద్ధతీర్థాలలో శ్రాద్ధం చేస్తే పరమఫలం లభిస్తుంది. అలాగే లోహదండ తీర్థం, చిత్రకూటం కూడా పవిత్రమైనవి.
దివ్యం సర్వత్ర గంగాయాస్తథా నద్యాస్తటం శుభమ్। కుబ్జామ్రకం తథా తీర్థముర్వశీపులినం తథా
ఎక్కడైనా గంగా నది మరియు ఇతర పవిత్రనదుల తీరాలు దైవికంగా ఉంటాయి. అలాగే కుబ్జామ్రక తీర్థం, ఉర్వశీపులినం కూడా పవిత్రమైనవి.
సంసారమోచనం తీర్థం తథైవ ఋణమోచనమ్। ఏతేషు పితృతీర్థేషు శ్రాద్ధమానంత్యమశ్నుతే
సంసార బంధం నుండి విముక్తి కలిగించే తీర్థం, అలాగే ఋణమోచన తీర్థం కూడా ఉన్నాయి. ఈ పితృతీర్థాలలో శ్రాద్ధం చేస్తే పరమఫలం లభిస్తుంది.
అట్టహాసం తథా తీర్థం గౌతమేశ్వరమేవ చ। తథా వసిష్ఠతీర్థం చ భారతం చ తతః పరమ్
అక్కడ అట్టహాస అనే తీర్థం, గౌతమేశ్వర తీర్థం ఉన్నాయి. అలాగే వశిష్ఠ తీర్థం, తరువాత భారత తీర్థం కూడా ఉన్నాయి.
బ్రహ్మావర్తం కుశావర్తం హంసతీర్థం తథైవ చ। పిండారకం చ విఖ్యాతం శంఖోద్ధారం తథైవ చ
బ్రహ్మావర్తం, కుశావర్తం, హంసతీర్థం ఉన్నాయి. అలాగే ప్రసిద్ధమైన పిండారక తీర్థం, శంఖోద్ధార తీర్థం కూడా ఉన్నాయి.
భాండేశ్వరం బిల్వకం చ నీలపర్వతమేవ చ। తథా చ బదరీతీర్థం సర్వతీర్థేశ్వరేశ్వరమ్
భాండేశ్వర తీర్థం, బిల్వక తీర్థం, నీలపర్వతం ఉన్నాయి. అలాగే బదరీ తీర్థం, సర్వతీర్థేశ్వరేశ్వర తీర్థం కూడా ఉన్నాయి.
వసుధారాహ్వయం తీర్థం రామతీర్థం తథైవ చ। జయంతీ విజయా చైవ శుక్లతీర్థం తథైవ చ
వసుధార అనే తీర్థం, రామతీర్థం ఉన్నాయి. అలాగే జయంతి, విజయ, శుక్లతీర్థం కూడా ఉన్నాయి.
ఏషు శ్రాద్ధప్రదాతారః ప్రయాంతి పరమం పదమ్। తీర్థం మాతృగృహం నామ కరవీరపురం తథా
ఈ తీర్థాలలో శ్రాద్ధం చేసే వారు పరమపదాన్ని పొందుతారు. అక్కడ మాతృగృహ తీర్థం, అలాగే కరవీరపురం కూడా ఉన్నాయి.
సప్తగోదావరీనామ సర్వతీర్థేశ్వరేశ్వరమ్। తత్ర శ్రాద్ధం ప్రదాతవ్యమనంతఫలమీప్సుభిః
అక్కడ సప్తగోదావరి అనే తీర్థం, సర్వతీర్థేశ్వరేశ్వరుడు ఉన్నాడు. అక్కడ అనంతఫలాన్ని కోరేవారు శ్రాద్ధం చేయాలి.
కీకటేషు గయా పుణ్యా పుణ్యం రాజగృహం వనమ్। చ్యవనస్యాశ్రమం పుణ్యం నదీ పుణ్యా పునఃపునా
కీకట దేశంలో పవిత్రమైన గయ ఉంది. అలాగే రాజగృహ అరణ్యం, చ్యవన మహర్షి ఆశ్రమం, పునఃపునా అనే పవిత్రనది కూడా ఉన్నాయి.
విషయారాధనం పుణ్యం నదీ యా తు పునఃపునా। యత్ర గాథా విచరతి బ్రహ్మణా పరికీర్తితా
ఇంద్రియాల ఆరాధన కూడా పుణ్యమే. మళ్లీ మళ్లీ సందర్శించే నదీ కూడా పుణ్యమే. బ్రహ్మదేవుడు ప్రశంసించిన ఈ గాథ అక్కడ తిరుగుతూ ఉంటుంది.
ఏష్టవ్యా బహవః పుత్రా యద్యేకోపి గయాం వ్రజేత్। యజేత వాశ్వమేధేన నీలం వా వృషముత్సృజేత్
మనకు అనేక మంది కుమారులు ఉండాలి. ఎందుకంటే వారిలో కనీసం ఒకరు అయినా గయా నగరానికి వెళ్ళినా, అశ్వమేధ యజ్ఞం చేసినా, నీలి ఎద్దును విడిచినా, అది ఎంతో శ్రేయస్కరం.
ఏషా గాథా విచరతి తీర్థేష్వాయతనేషు చ। సర్వే మనుష్యా రాజేంద్ర కీర్త్తయంతః సమాగతాః
ఈ గాథ తీర్థస్థలాల్లో, ఆలయాల్లో తిరుగుతుంది. రాజా! అక్కడ కూడిన అందరూ మనుషులు దీనిని పాడుతుంటారు.
కిమస్మాకం కులే కశ్చిద్గయాం యాస్యతి యః సుతః। ప్రీణయిష్యతి తాన్గత్వా సప్తపూర్వాంస్తథాపరాన్
మన వంశంలో ఎవరు గయా నగరానికి వెళ్ళి, అక్కడికి వెళ్లి, ఏడు తరాల పూర్వీకులను, తదుపరి వారిని సంతోషపెట్టగలరు?
మాతామహానామప్యేవం శ్రుతిరేషా చిరంతనీ। గంగాయామస్థినిచయం గత్వా క్షేప్స్యతి యః సుతః
ఇది పూర్వకాలం నుంచి మాతామహుల గురించి కూడా చెబుతారు. మన కుమారుడు గంగా నదికి వెళ్లి, అక్కడ ఎముకలను నిమజ్జనం చేస్తే, అది గొప్ప పుణ్యంగా భావిస్తారు.
తిలైః సప్తాష్టభిర్వాపి దాస్యతే చ జలాంజలిమ్। అరణ్యత్రితయే వాపి పిండదానం కరిష్యతి
ఏడు లేదా ఎనిమిది నువ్వులుతో నీళ్ళు తర్పణం చేసే వారైనా, లేక మూడు అరణ్యాలలో ఎక్కడైనా పిండప్రదానం చేసే వారైనా, వారు పుణ్యవంతులే.
ప్రథమం పుష్కరారణ్యే నైమిషే తదనంతరం। ధర్మారణ్యం పునః ప్రాప్య శ్రాద్ధం భక్త్యా ప్రదాస్యతి
మొదట పుష్కర అరణ్యంలో, తరువాత నైమిశారణ్యంలో, మళ్లీ ధర్మారణ్యానికి వెళ్లి, భక్తితో శ్రాద్ధం నిర్వహిస్తారు.
గయాయాం ధర్మపృష్ఠే వా సరసి బ్రహ్మణస్తథా। గయాశీర్షవటే చైవ పితౄణాం దత్తమక్షయమ్
గయాలో, ధర్మపృష్టంలో, బ్రహ్మసరోవరంలో, గయాశీర్షవటంలో పితృదేవతలకు ఇచ్చిన దానం ఎప్పటికీ నశించదు.
వ్రజన్కృత్వా నివాపం యస్త్వధ్వానం పరిసర్పతి। నరకస్థాన్పితౄన్సోపి స్వర్గం నయతి సత్వరం
పిండప్రదానం చేసి, ప్రయాణమార్గంలో నడిచేవాడు, నరకంలో ఉన్న తన పితృదేవతలను త్వరగా స్వర్గానికి చేర్చగలడు.
కులే తస్య న రాజేంద్ర ప్రేతో భవతి కశ్చన। ప్రేతత్వం మోక్షభావం చ పిండదానాచ్చ గచ్ఛతి
రాజా! అతని వంశంలో ఎవ్వరూ ప్రేతయోనిలోకి పోరు. పిండప్రదానంతో ప్రేతత్వం, బంధనం రెండూ పోతాయి.
ఏకో మునిస్తామ్రకరాగ్రహస్తో హ్యామ్రేషు మూలే సలిలం దదాతి। ఆమ్రాశ్చ సిక్తాః పితరశ్చ తృప్తా ఏకా క్రియా ద్వ్యర్థకరీ ప్రసిద్ధా
ఒక ముని, రాగిరంగు చేతులతో, మామిడి చెట్టు వేరుల వద్ద నీళ్లు పోస్తాడు. అప్పుడు మామిడి చెట్లు తృప్తిపొందుతాయి, పితృదేవతలు సంతోషిస్తారు. ఒకే కార్యం రెండు ప్రయోజనాలు ఇస్తుంది.
గయాయాం పిణ్డదానస్య నాన్యద్దానం విశిష్యతే। ఏకేన పిండదానేన తృప్తాస్తే మోక్షగామినః
గయాలో పిండప్రదానం కన్నా గొప్ప దానం మరొకటి లేదు. ఒకే పిండప్రదానంతో మోక్షాన్ని కోరేవారు తృప్తిపొందుతారు.
ధాన్యప్రదానం ప్రవరం వదంతి వసుప్రదానం చ తథామునీంద్రాః। గయా సుతీర్థేషు నరైః ప్రదత్తం తద్ధర్మహేతుం ప్రవరం వదంతి
ధాన్యదానం, ధనదానం అత్యుత్తమమని మునులు చెబుతారు. గయా పవిత్ర తీర్థాలలో మనుషులు ఇచ్చిన దానం ధర్మానికి ప్రధాన కారణమని ప్రసిద్ధి.
సర్వాత్మనా సురుచినా మహాచల మహానదీ। యే తు పశ్యంతి తాం గత్వా మానసే దక్షిణోత్తరే
ఎవరైనా హృదయపూర్వకంగా, ఆనందంతో, ఆ మహా పర్వతాన్ని, మహానదిని, మానస సరస్సు దక్షిణ, ఉత్తర భాగాల్లో దర్శిస్తే—
ప్రణమ్య ద్విజముఖ్యేభ్యః ప్రాప్తం తైర్జన్మనః ఫలం। యద్యదిచ్ఛతి వై మర్త్యస్తత్తదాప్నోత్యసంశయమ్
ద్విజులైన గొప్పవారికి నమస్కరించి, వారు జన్మఫలాన్ని పొందుతారు. మానవుడు ఏది కోరినా, అది నిస్సందేహంగా లభిస్తుంది.
ఏష తూద్దేశతః ప్రోక్తస్తీర్థానాం సగ్రహో మయా। వాగీశోపి న శక్నోతి విస్తరాత్కిము మానుషః
ఇలా నేను తీర్థాల సమాహారాన్ని సంక్షిప్తంగా వివరించాను. వాగ్దేవత కూడా పూర్తిగా వివరించలేరు, మరి మానవుడు ఎలా చెప్పగలడు?