शिवपुराणम्

तीव्रेण तपसा तस्य युक्तस्य परमेष्ठिनः अचिरेणैव कालेन पिता संप्रतुतोष ह

परमेष्ठी ब्रह्मदेव जेव्हा तीव्र तप करत होता, तेव्हा थोड्याच काळात त्याच्या वडिलांचा मनापासून आनंद झाला.

ततः केनचिदंशेन मूर्तिमाविश्य कामपि अर्धनारीश्वरो भूत्वा ययौ देवस्स्वयं हरः

मग एका अंशाने एका रूपात प्रवेश करून, देव स्वतः हराने अर्धनारीश्वराचा स्वरूप धारण केले.

तं दृष्ट्वा परमं देवं तमसः परमव्ययम् अद्वितीयमनिर्देश्यमदृश्यमकृतात्मभिः

तो परमदेव, जो अंधकाराच्या पलीकडे, अविनाशी, अद्वितीय, वर्णनातीत आणि अजन्म्यांना अदृश्य आहे, असा ब्रह्मदेवाने पाहिला.

सर्वलोकविधातारं सर्वलोकेश्वरेश्वरम् सर्वलोकविधायिन्या शक्त्या परमया युतम्

जो सर्व जगाचा सर्जक, सर्व लोकांचा स्वामींचा स्वामी आणि सर्व सृष्टीला चालवणाऱ्या परमशक्तीने युक्त आहे.

अप्रतर्क्यमनाभासममेयमजरं ध्रुवम् अचलं निर्गुणं शांतमनंतमहिमास्पदम्

जो कधीही समजून न येणारा, रूपरहित, मोजता न येणारा, कधीही न वृद्धावस्थेला येणारा, कायमचा, अचल, निर्गुण, शांत आणि अनंत महिमेचे स्थान आहे.

सर्वगं सर्वदं सर्वसदसद्व्यक्तिवर्जितम् सर्वोपमाननिर्मुक्तं शरण्यं शाश्वतं शिवम्

जो सर्वत्र व्यापलेला, सर्वांना देणारा, सर्व सत्त्व-असत्त्वाच्या रूपांपासून मुक्त, सर्व उपमांपासून परे, शरण देणारा, शाश्वत आणि मंगल आहे.

प्रणम्य दंडवद्ब्रह्मा समुत्थाय कृतांजलिः श्रद्धाविनयसंपन्नैः श्राव्यैः संस्करसंयुतैः

ब्रह्मदेवाने दंडवत घालून, उभा राहून, हात जोडून, श्रद्धा आणि नम्रतेने युक्त, ऐकण्यास योग्य अशा शब्दांनी स्तुती केली.

यथार्थयुक्तसर्वार्थैर्वेदार्थपरिबृंहितैः तुष्टाव देवं देवीं च सूक्तैः सूक्ष्मार्थगोचरैः

सत्यार्थ, सर्व अर्थांनी परिपूर्ण, वेदांच्या साराने समृद्ध आणि सूक्ष्म अर्थ असलेल्या सुंदर स्तोत्रांनी देव आणि देवीची स्तुती केली.

जय देव महादेव जयेश्वर महेश्वर जय सर्वगुण श्रेष्ठ जय सर्वसुराधिप

जय हो देवा, महादेवा! जय हो ईश्वरांमध्ये श्रेष्ठ! जय हो सर्व गुणांमध्ये श्रेष्ठ! जय हो सर्व देवांचे अधिपती!

जय प्रकृति कल्याणि जय प्रकृतिनायिके जय प्रकृतिदूरे त्वं जय प्रकृतिसुन्दरि

जय हो शुभ प्रकृती! जय हो प्रकृतीची अधिष्ठात्री! जय हो प्रकृतीच्या पलीकडची! जय हो प्रकृतीमध्ये सुंदर!

जयामोघमहामाय जयामोघ मनोरथ जयामोघमहालील जयामोघमहाबल

जय हो, अचूक महामाया! जय हो, अचूक मनोरथ पूर्ण करणारी! जय हो, अचूक महान लीला! जय हो, अचूक महान शक्ती!

जय विश्वजगन्मातर्जय विश्वजगन्मये जय विश्वजगद्धात्रि जय विश्वजगत्सखि

जय हो विश्वाची जननी! जय हो विश्वरूपिणी! जय हो विश्वाची पालन करणारी! जय हो विश्वाची सखी!

जय शाश्वतिकैश्वर्ये जय शाश्वतिकालय जय शाश्वतिकाकार जय शाश्वतिकानुग

जय हो शाश्वत ऐश्वर्याची मालकीण! जय हो शाश्वत काळ! जय हो शाश्वत रूप! जय हो शाश्वत अनुयायी!

जयात्मत्रयनिर्मात्रि जयात्मत्रयपालिनि जयात्मत्रयसंहर्त्रि जयात्मत्रयनायिके

जय हो आत्म्याच्या त्रैविध्याची सर्जिका! जय हो आत्म्याच्या त्रैविध्याची रक्षण करणारी! जय हो आत्म्याच्या त्रैविध्याचा संहार करणारी! जय हो आत्म्याच्या त्रैविध्याची नायिका!

जयावलोकनायत्तजगत्कारणबृंहण जयोपेक्षाकटाक्षोत्थहुतभुग्भुक्तभौतिक

जय हो, तुझ्या दृष्टिपाताने जगाच्या कारणाचा विस्तार करणारी! जय हो, तुझ्या उपेक्षेच्या कटाक्षाने भूतांना भस्म करणारी ज्वाळा उत्पन्न करणारी!

जय देवाद्यविज्ञेये स्वात्मसूक्ष्मदृशोज्ज्वले जय स्थूलात्मशक्त्येशेजय व्याप्तचराचरे

देवा, ज्यांना अगदी देवांनाही ओळखता येत नाही, आपल्या सूक्ष्म स्वरूपाच्या तेजाने उजळलेले, अशा तुम्हांस वंदन! स्थूल आत्म्याच्या शक्तीचे स्वामी, सर्व चराचरात व्यापलेले, अशा तुम्हांस वंदन!

जय नामैकविन्यस्तविश्वतत्त्वसमुच्चय जयासुरशिरोनिष्ठश्रेष्ठानुगकदंबक

ज्यांच्या एकाच नावात साऱ्या विश्वातील तत्त्वे सामावलेली आहेत, अशा तुम्हांस वंदन! असुरांच्या मस्तकावर निवास करणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ, श्रेष्ठांच्या व त्यांच्या अनुयायांचा प्रमुख, अशा तुम्हांस वंदन!

जयोपाश्रितसंरक्षासंविधानपटीयसि जयोन्मूलितसंसारविषवृक्षांकुरोद्गमे

शरण आलेल्यांचे रक्षण व व्यवस्था करण्यात अत्यंत कुशल असलेल्या तुम्हांस वंदन! संसाररूपी विषारी वृक्षाचा अंकुर ज्यांच्यामुळे उपटला जातो, अशा तुम्हांस वंदन!

जय प्रादेशिकैश्वर्यवीर्यशौर्यविजृंभण जय विश्वबहिर्भूत निरस्तपरवैभव

प्रदेशाधिपतींच्या ऐश्वर्य, सामर्थ्य व शौर्याचे प्रकट करणारे तुम्हांस वंदन! विश्वाच्या पलीकडे असलेले, इतर सर्व वैभव झटकून टाकलेले तुम्हांस वंदन!

जय प्रणीतपञ्चार्थप्रयोगपरमामृत जय पञ्चार्थविज्ञानसुधास्तोत्रस्वरूपिणि

पंचार्थाच्या आचरणातील सर्वोच्च अमृतस्वरूप तुम्हांस वंदन! पंचार्थज्ञानरूपी अमृताच्या स्तोत्राचे मूर्तिमंत रूप असलेल्या तुम्हांस वंदन!

जयति घोरसंसारमहारोगभिषग्वर जयानादिमलाज्ञानतमःपटलचंद्रिके

भीषण संसाररूपी मोठ्या आजाराचे श्रेष्ठ वैद्य, अशा तुम्हांस वंदन! अनादी काळापासूनच्या मल व अज्ञानरूपी अंधाराचा नाश करणाऱ्या चंद्रप्रकाशा, अशा तुम्हांस वंदन!

जय त्रिपुरकालाग्ने जय त्रिपुरभैरवि जय त्रिगुणनिर्मुक्ते जय त्रिगुणमर्दिनि

त्रिपुरांचा व काळाचा अग्नि, अशा तुम्हांस वंदन! त्रिपुरभैरवी, तुम्हांस वंदन! तिन्ही गुणांपासून मुक्त, तिन्ही गुणांचा संहार करणाऱ्या तुम्हांस वंदन!

जय प्रथमसर्वज्ञ जय सर्वप्रबोधिक जय प्रचुरदिव्यांग जय प्रार्थितदायिनि

सर्वप्रथम सर्वज्ञ, सर्वांना जागृत करणारे, असंख्य दिव्य अंगांनी सुशोभित, इच्छित वस्तू देणारे, अशा तुम्हांस वंदन!

क्व देव ते परं धाम क्व च तुच्छं च नो वचः तथापि भगवन् भक्त्या प्रलपंतं क्षमस्व माम्

देवा, तुझे परम धाम कुठे आणि माझे तुच्छ शब्द कुठे? तरीही, भगवंत, भक्तिभावाने मी जे काही बोलतो, ते कृपया क्षमा कर.

विज्ञाप्यैवंविधैः सूक्तैर्विश्वकर्मा चतुर्मुखः नमश्चकार रुद्राय रद्राण्यै च मुहुर्मुहुः

अशा उत्तम शब्दांनी नम्रपणे नमस्कार करून, चतुर्मुख विश्वकर्मा पुन्हा पुन्हा रुद्र व रुद्राणी यांना वंदन करू लागला.

इदं स्तोत्रवरं पुण्यं ब्रह्मणा समुदीरितम् अर्धनारीश्वरं नाम शिवयोर्हर्षवर्धनम्

हे उत्तम व पुण्यदायक स्तोत्र, ब्रह्मदेवांनी सांगितलेले, 'अर्धनारीश्वर' नावाने ओळखले जाते आणि शिव व पार्वती यांना आनंद देणारे आहे.

य इदं कीर्तयेद्भक्त्या यस्य कस्यापि शिक्षया स तत्फलमवाप्नोति शिवयोः प्रीतिकारणात्

जो कोणी हे भक्तीभावाने म्हणतो किंवा इतरांना शिकवतो, त्याला शिव व पार्वती यांच्या प्रसन्नतेमुळे याचे फळ नक्कीच मिळते.

सकलभुवनभूतभावनाभ्यां जननविनाशविहीनविग्रहाभ्याम् नरवरयुवतीवपुर्धराभ्यां सततमहं प्रणतोस्मि शंकराभ्याम्

सर्व भुवनांचे व जीवांचे सर्जक व पालन करणारे, जन्म व नाश यापासून मुक्त, नरश्रेष्ठ व युवतीचे रूप धारण करणाऱ्या त्या दोन शंकरांना मी नेहमी वंदन करतो.

अथ देवो महादेवो महाजलदनादया वाचा मधुरगंभीरशिवदश्लक्ष्णवर्णया

मग महादेव, मोठ्या मेघाच्या गडगडाटासारख्या, मधुर, गंभीर, मंगल व निर्दोष शब्दांनी बोलले.