ପ୍ରତିଦିନ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଲିଙ୍ଗ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ପୂଜା, ଆବାହନରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଭାବରେ ଯେଉଁଠି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେଠି ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ଦୁହିଁଥିରେ ତାଙ୍କ ପୂଜା ହୁଏ। ଶିବଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ, ଯଦି କିଏ ଶ୍ରବଣ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା ଛାଡ଼ି ଦିଏ, ତଥାପି ସେ ସଫଳତା ଲାଭ କରେ; ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ମହାପୁରୁଷମାନେ କେବଳ ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜା କରି ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସଦା ମୂର୍ତ୍ତିରେ ପୂଜିତ; କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କୁ ସବୁଠି କିପରି ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ଦୁହିଁଥିରେ ପୂଜା କରାଯାଏ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଧର୍ମମୟ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଅଟୁଟ; ଏଥିରେ କେବଳ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉତ୍ତରଦାତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଲୋକ ନାହିଁ। ଯାହା ମୁଁ ଶିବଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଶୁଣିଛି, ଗୁରୁ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରାପ୍ତ, ତାହା କୁହେଁ: ଶିବ ଏକମାତ୍ର, କାରଣ ସେ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ସ୍ୱରୂପ, ତେଣୁ ସେ 'ଅଖଣ୍ଡ' ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି। ସେ ରୂପବାନ୍ ଥିବାରୁ ସେ ଖଣ୍ଡ ବି ଅଟୁଟ; ଏହିପରି ଭାବରେ ସେ ଖଣ୍ଡ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଦୁହିଁଥିରେ ଅଛନ୍ତି। ଅଖଣ୍ଡ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ନିରାକାର ଓ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ୱରେ ଅଛି। ଖଣ୍ଡ ଥିବାରୁ ମୂର୍ତ୍ତି ତାଙ୍କର ରୂପ; ଏହି ଦୁଇ ଗୁଣରେ ଥିବାରୁ ସେ 'ବ୍ରହ୍ମ' ବୋଲି ଗୁଣିତ। ଏହିପରି ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ସଦା ଲୋକମାନେ ପୂଜନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ବ୍ରହ୍ମନୁହଁନ୍ତି, ତେଣୁ ସେମାନେ କଦାପି ଅଖଣ୍ଡ ନୁହଁନ୍ତି। ଏହିପରି, ଲିଙ୍ଗ ଯେଉଁଠି ଅଖଣ୍ଡ, ସେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଅନ୍ୟମାନେ ବ୍ରହ୍ମନୁହଁନ୍ତି ଓ ଜୀବ, ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ଦେବଗଣ ବି ଏମିତି। ମୂର୍ତ୍ତି ଯେଉଁଠି ଖଣ୍ଡ, ସେଉଁଠି ନିର୍ବଚନନ୍ତରେ ପୂଜା କରାଯାଏ; ଅନ୍ୟମାନେ ଜୀବ, ଶଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ। ଏହା ବେଦାନ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଓ ପ୍ରଣବ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରକାଶିତ; ପୂର୍ବକାଳରେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ଏହିପରି ପ୍ରଶ୍ନ ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ହୋଇଥିଲା। ସନତ୍କୁମାର, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପୁତ୍ର, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ବାନ୍ଧବ ଦେବତାମାନେ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ। ସାଧାରଣତଃ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜା ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଶିବପୂଜାରେ ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ଦୁହିଁ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଅତିଶୟ ଗୁପ୍ତ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱ ଚିହ୍ନ ତତ୍ତ୍ୱ ମୋତେ କୁହ, ମୋର ଭଲ ବୁଝିବା ପାଇଁ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶିବଙ୍କ ଉକ୍ତି କୁହେଁ, କାରଣ ଶିବ ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ୱରୂପ ଓ ଅଖଣ୍ଡ। ସମସ୍ତ ବେଦରେ ପୂଜା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଲିଙ୍ଗ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ; ଏବଂ ସେ ଖଣ୍ଡ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଦୁହିଁ। ଏହିପରି, ମୂର୍ତ୍ତି ବି ସମସ୍ତଠାରେ ପୂଜା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ; ଅନ୍ୟମାନେ ଜୀବ ଓ ଖଣ୍ଡ ଥିବାରୁ ଏହିପରି ହୁଏ। ବେଦ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କେବଳ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପୂଜା କରାଯାଏ; ଦେବତାମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଖଣ୍ଡରୂପ ମାତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ଦୁହିଁ ଦେଖାଯାଏ; ତୁମେ ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ପ୍ରଚାର ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛ। ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶେଷ ସତ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ; ତେଣୁ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ। ହେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର, ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରକଟିର ଚିହ୍ନ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ। ମୋ ପ୍ରେମ ଦେଖି, ମୁଁ ତୁମକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ କୁହେଁ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଏକ ମହାୟୁଗ ଶେଷରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଦୁଇ ମହାପୁରୁଷ ଆପସରେ ମହାଦ୍ୱନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଅହଂକାର ଦୂର କରିବାକୁ, ପରମେଶ୍ୱର ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଏକ ଅନନ୍ତ ଅଗ୍ନିସ୍ତମ୍ଭ ଭାବେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ କଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ଚିହ୍ନରେ ଶିବ ନିଜ ଲିଙ୍ଗ ଦେଖାଇ ସମସ୍ତ ଜନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଲେ। ସେଥିଠାରୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଲିଙ୍ଗକୁ ନିରାକାର ଭାବେ ମନାଯାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସାକାର ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଯାଏ। ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ କେବଳ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ତାଙ୍କ ଭୋଗ ଦେଉଛି ଓ ଶୁଭ; କିନ୍ତୁ ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ଓ ମୂର୍ତ୍ତି ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦୁହିଁ ଦେଉଛି, ଏହି ଅତିଶୟ ଶୁଭ। ଏହିପରି ଏକଥା ଘଟିଲା: ଏକଦା, ହେ ଯୋଗୀଶ୍ୱର, ବିଷ୍ଣୁ ନାଗ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୟନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପରିଚାରକମାନେ ଚାରିପଟେ ରହିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ୟାର ଅଗ୍ରଜ୍ଞାତା ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାକୁ ଆସି, କମଳନୟନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଅଥିବା ଦେଖି ପଚାରିଲେ: "ତୁମେ କିଏ, ଏଠି ଏମିତି ମଣିଷ ଭଳି ଶୁଅଛ? ମୋତେ ଗର୍ବର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଚାହୁଛ? ଉଠ, ବାଳକ, ଦେଖ, ମୁଁ ତୁମ ଗୁରୁ ଓ ନାଥ ଏଠି ଆସିଛି।" "ଗୁରୁ ଓ ପ୍ରଭୁକୁ ଦେଖି ଯେଉଁଠି ଅଭିମାନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଦ୍ରୋହୀ ଓ ମୂର୍ଖ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।" ଏହି ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ ମନେ ରାଗ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ବାହ୍ୟରେ ଶାନ୍ତ ରହି କହିଲେ, "ଶାନ୍ତି ହେଉ, ସ୍୵ାଗତ, ବାଳକ, ବସ, ଏହି ଆସନ ନିଅ।" "ତୁମ ମୁହଁ ଏତେ ଭୟଙ୍କର କାହିଁକି, ଦୃଷ୍ଟି ବେସମ କାହିଁକି, ବାଘର ଭଳି? ବଡ଼ ଅଭିମାନ ତୁମେ କରିଛ, ସମୟର ପ୍ରଭାବରେ। ବଡ଼ପୁରୁଷ ମୁଁ ଜଗତ୍ର ନାଥ, ତୁମେ ତାହାର ରକ୍ଷକ। ଏହି ସୃଷ୍ଟି ମୋ ଭିତରେ ବସିଛି, ତଥାପି ତୁମେ ଚୋର ଭଳି ଆଚରଣ କରୁଛ।" "ମୋ ନାଭିର କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ତୁମେ ମୋର ପୁତ୍ର, ତଥାପି ଅବ୍ୟର୍ଥ କଥା କହୁଛ।" ଏପରି ଦୁଇ ମହାପୁରୁଷ ଅଭିମାନରେ କଥା କହୁଥିବାବେଳେ, "ମୁଁ ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ତୁମେ ନୁହଁ; ମୁଁ ନାଥ, ତୁମେ ନୁହଁ"—ଏମିତି ଏକାଉଁକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହି ଦୁଇ ଅମର ନାୟକ, ବ୍ରହ୍ମା ହଁସ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଏକାଉଁକୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀମାନେ ବି ଏକାଉଁକୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ନିଜ ନିଜ ବିମାନରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ, ମଜାରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଗରୁଡ଼ାରୋହୀ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଛାତି ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।