ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୟାରେ ସମସ୍ତର ଆତ୍ମାର ଅବସ୍ଥା ପାଇଁ, ବ୍ରହ୍ମା ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେ ଦେବତାମୟ ଦୁଧ ମହାସାଗରର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଭାର ସମାନ ଚମକୁଥିବା, ସୁନା ଓ ରତ୍ନରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ମନୋମୟ ମହଲରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏଠାରେ, ଅନନ୍ତ ସର୍ପ ଶୟା ଉପରେ ଶୟାନ, ପଦ୍ମନୟନ, ଚାରି ହାତ, ଉତ୍ତମ ଶରୀର, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲେ। ସେ ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ମୃଦୁ ଭାବରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ର ପ୍ରଭା ସମାନ ମୁହଁ, ଚେଷ୍ଟରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, ଦେବତା ମିଷ୍ଟି ହସ ଓ ଦୟାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଅନୁଗୃହୀତ। ତାଙ୍କର ପାଦ ମୃଦୁ ପଦ୍ମ ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ ରକ୍ତିମ, ଦୁଧ ମହାସାଗରର ଅମୃତ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ପରି, ଯୋଗନିଦ୍ରାରେ ଶୟାନ ଅବସ୍ଥା। ଅନ୍ଧକାରରେ ସେ କାଳରୁଦ୍ର, ରଜୋଗୁଣରେ ସୁନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସତ୍ତ୍ୱରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଷ୍ଣୁ, ନିର୍ଗୁଣ ଅବସ୍ଥାରେ ମହେଶ୍ୱର ଅଟୁଟ। ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ କହିଲେ, "ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ଯେପରି ବିଭିନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଆପଣଙ୍କୁ ଅପସାର କରିଥିଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଉପସାର କରିବି।" ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି ହଳକା ହସ ଦେଲେ। ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପସାରିତ ହେଲେ, ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ଭୂରୁ ମଧ୍ୟରୁ ପୁନଃ ସୃଜିତ ହେଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭିତ ଭଗବାନ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ନିଜ ରୂପ ସ୍ୱରୂପ ଅତୀତ। ଅପୂର୍ବ କୃପା ଦେବା ପାଇଁ, ଯେଉଁ ଭଗବାନ ପୂର୍ବରୁ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦୟା ଦେଇଥିଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ। ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ବିସ୍ମୟରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଜିଜ୍ଞାସା ଓ ଭୟରେ, ସମ୍ମାନ ଦୂରରୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କଲେ। ପିଣାକ ଧାରୀ ଭବ ଦୟାପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରକଟ ହେବାର କାରଣ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଯେତେବେଳେ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ, ତାହାର କଥା ଏବେ କହିବି। ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ନ ହେବାରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ବିମୂଢ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ଓ ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ରୁଦ୍ର, ରୁଦ୍ରଗଣଙ୍କ ନାୟକ, କାଳର ଅବତାର ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ ମହେଶ୍ଵର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି, ଯଦିଓ ଜନ୍ମରେ ଅପରିପକ୍ୱ। ସେ ଅନାଦି, ଅନନ୍ତ, ଶକ୍ତିର ଆଧାର, ଦୁଃଖ ରହିତ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ସଂକୋଚିତ କରିବାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନ ଭାବରେ, ସ୍ୱଶକ୍ତିରେ ନିବିସ୍ତ, ନିତ୍ୟ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ। ତାଙ୍କର ନାମ ଅନାମ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଏହି ରୂପ, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ନିଜ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସରେ ଚାଲିଥିବା। ସେ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଦ୍ୱିପ୍ରଭାରେ ଚମକୁଥିଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭିତ, ସର୍ପମାଳା, ବାହୁବନ୍ଦ, କଙ୍ଗନ, ମୁଞ୍ଜ ଘାସର ଡୋରିରେ ଶୋଭିତ। ଜଲନ୍ଧର, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଖପର ଖଣ୍ଡରେ ଚମକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଜଟା ଗଂଗା ତରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଦ୍ଧଭାଗ ଭିଜିଥିଲା। ସେ ପାହାଡ଼ ତଳର ଶୋଭା ସମାନ, ଭାଙ୍ଗି ଗଲା ଦନ୍ତର ଅଙ୍କୁରରେ ଚାପିଥିବା, ଡାହାଣ କାନରେ ବୃତ୍ତ ଆକୃତିର କୁଣ୍ଡଳ ଶୋଭିତ। ସେ ବୃଷଭ ଉପରେ ଆସି, ମେଘର ଗର୍ଜନ ସମାନ ଶବ୍ଦ, ମହାଅଗ୍ନିର ଚମକ, ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପରେ ଶୋଭିତ। ଏହି ଭୟାନକ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପରେ, ମହେଶ୍ଵର ବ୍ରହ୍ମାକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ, ସୃଷ୍ଟିରେ ସହଯୋଗ କଲେ। ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦୟାରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ପ୍ରଜାପତି ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି ଜାରି ରହିଥାଏ। ଏକଥା, ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ନୀଳ-ଲାଲ ଭଗବାନ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମନୋମୟ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେ ଜଟାଧାରୀ, ନିର୍ଭୟ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ତ୍ରିନୟନ, ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁ ରହିତ, ଦୀପ୍ତିମାନ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରୁଥିବା ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଚୌଦ ଲୋକକୁ ଆବୃତ କରିଦେଲେ। ଏହି ବିଭିନ୍ନ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ନମସ୍କାର ହେ ଦେବ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାୟକ! ହେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ଅନ୍ୟ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ କର; ତୁମର ଭଲ ହେଉ। ଏହି ଜୀବ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଉତ୍ପନ୍ନ।" ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନ ହସି କହିଲେ, "ମୋର ଏପରି ସୃଷ୍ଟି ନାହିଁ; ତୁମେ ଅଶୁଭ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ କର।" "ମୁଁ ମନରେ ଯେଉଁ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଛି, ସେମାନେ ମହାତ୍ମା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତେ ମୋ ସହ କର୍ମ କରିବେ, ଏବଂ ସମର୍ପିତ ହେବେ।" ଏପରି କହି, ହରା ସମସ୍ତ ଜୀବ ସୃଷ୍ଟିରୁ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ବିଦାୟ ନେଲେ ଏବଂ ପୃଥକ ଭାବରେ ଦଉଡିଲେ। ଏହି ସମୟରୁ, ଭଗବାନ ଆଶୁଭ ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାରେ ବିରତ ହୋଇ, ନିଜ ଶୁକ୍ରକୁ ଉପରେ ଧରି, ଜୀବ ନାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ। ପୁନଃ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସୃଜିତ ଜୀବ ବୃଦ୍ଧି ନ କରିବାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। ପୂର୍ବରୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନାରୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନଥିବାରୁ, ପିତାମହ ଏହି ସଂଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ ସେ ନିଜ ମନକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିବିସ୍ତ କରି, ଜୀବ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ। ତାଙ୍କର କୃପା ବିନା ଏହି ଜୀବ ବୃଦ୍ଧି ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ଏହି ଭାବରେ ବିଚାର କରି, ବ୍ରହ୍ମା ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏପରି, ଆଦି ଶକ୍ତି, ଅନନ୍ତ, ଜଗତର ଉତ୍ସ, ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ପବିତ୍ର, ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାନରେ ଉପଲବ୍ଧ, ଆକର୍ଷଣୀୟ—ସେ ଗୁଣରହିତ, ଅପ୍ରକଟ, ଅଖଣ୍ଡ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଆକାଶ ଠାରୁ ବ୍ୟାପକ, ନିତ୍ୟ, ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମୀପରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ—ପ୍ରକଟ ହେଲେ।