ପ୍ରିୟା ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଭଗବାନ ଶିବ କହିଲେ—"ପ୍ରଥମେ, କାର୍ଯ୍ୟର ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ବାହ୍ୟ ଭାବେ ମୋତେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଯୋଗାଭ୍ୟାସ କରିବା ଦରକାର। ଯେତେବେଳେ ମୋର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣି ପାରିବେ, ତେବେ ଦେହଧାରୀ ଜୀବମାନେ ମୋତେ କାର୍ଯ୍ୟର ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବେ ନାହିଁ—ସେମାନେ ମାଟି, ପଥର ଓ ସୁନାକୁ ସମ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। ଯେଉଁ ସର୍ବଦା ଲଗ୍ନ, ଉତ୍ତମ ଋଷି, ମୋର ଭକ୍ତ ଓ ଏକାଗ୍ର ଯୋଗୀ ଅଟୁଟ ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲୀନ, ସେ ମୋ ସହିତ ଏକତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏଠାରେ ଅପ୍ରସଙ୍ଗିକ ହେଉନାହିଁ, ମୋର ଶରଣ ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଯଥାଯୋଗ୍ୟତାନୁସାରେ ଜ୍ଞାନ, ଆଚରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ରହିବା ଉଚିତ। ମୋର ପୂଜାକୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ବୋଲି ଜାଣ; ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତରିକ। ଏହିପରି, ମୋର ଭକ୍ତିକୁ ତିନି ପ୍ରକାରରେ ବୁଝାଯାଏ—ବାଣୀ, ମନ ଓ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା। ତପ, କାର୍ମିକ କ୍ରିୟା, ଜପ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଜ୍ଞାନ—ଏହି ପାଞ୍ଚଟିକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ କ୍ରମେ ମୋର ଭକ୍ତିର ରୂପ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଯାହା ବାହ୍ୟ ଭାବେ କରାଯାଏ, ଯଥା ମୋର ବାହ୍ୟ ପୂଜା ଓ ନିବେଦନ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯାହା ନିଜ ଅନୁଭୂତି ମାଧ୍ୟମରେ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଆଭ୍ୟନ୍ତରିକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେଉଁ ମନ ମୋତେ ଅନୁକୂଳ, ସେହିଁ ମନ ନାମାତ୍ର ନୁହେଁ; ଯେଉଁ ବାଣୀ ମୋର ନାମରେ ନିବେଦିତ, ସେହିଁ ବାଣୀ ଏକମାତ୍ର ସତ୍ୟ ବାଣୀ। ଯେଉଁ ଶରୀର ମୋର ଶାସ୍ତ୍ର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ, ଯଥା ତ୍ରିପୁଣ୍ଡ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ଧାରଣ କରି, ମୋର ସେବାରେ ଲିନ, ସେହିଁ ଶରୀର ଏକମାତ୍ର ଶରୀର। ବାହ୍ୟ ପୂଜା ମାନେ ନିବେଦନ ଇତ୍ୟାଦି କ୍ରିୟା; କିନ୍ତୁ ଶରୀରକୁ ଅତି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୟ କରିବା, ଏହା ମୋର ଶିକ୍ଷା ନୁହେଁ। ଜପ ମାନେ ପଞ୍ଚାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରଣବର ଅଭ୍ୟାସ; ରୁଦ୍ରସ୍ତୋତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାଠ, କିନ୍ତୁ ମାତ୍ର ବେଦ ପାଠ ଏଠାରେ ଗଣ୍ୟ ନୁହେଁ। ଧ୍ୟାନ ମାନେ ମୋର ରୂପ ଉପରେ ଚିନ୍ତନ; ଆତ୍ମା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପରେ ଲୀନତା ନୁହେଁ। ଜ୍ଞାନ ମାନେ ମୋର ଶାସ୍ତ୍ରର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ବୁଝିବା, ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ନୁହେଁ। ବାହ୍ୟ କିମ୍ବା ଆଭ୍ୟନ୍ତରିକ, ଯେଉଁଠି ମନର ଆନନ୍ଦ ମିଳେ, ମହାଦେବୀ, ସେଉଁଠି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ସତ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଆଭ୍ୟନ୍ତରିକ ପୂଜା ବାହ୍ୟ ଠାରୁ ଉତ୍ତମ, କାରଣ ଏହା ବାହ୍ୟ କ୍ରିୟାର ଦୋଷ ରହିତ ଓ ମିଶ୍ରତା ନାହିଁ। ପବିତ୍ରତା ମାନେ ଆଭ୍ୟନ୍ତରିକ; ବାହ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ପବିତ୍ରତା ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଅନ୍ତଃକରଣ ଦୋଷ ରହିତ, ସେଉଁଠି ପବିତ୍ରତା ଅଛି, ବାହ୍ୟ ଅପବିତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ। ବାହ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତରିକ ଭକ୍ତି ଭାବ ସହିତ ହେବା ଦରକାର; ଭାବ ବିନା ତାହା ନିରାଶାର କାରଣ। ମୁଁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପବିତ୍ର, ମୋ ପାଇଁ ଲୋକମାନେ ବାହ୍ୟ କିମ୍ବା ଆଭ୍ୟନ୍ତରିକ କ'ଣ କରିପାରିବେ? ମୁଁ କେବଳ ଭିତର ଭାବକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ। ମନ, କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ବାଣୀ ଦ୍ୱାରା ଯାହା କୃତ୍ୟର ମୂଳ ଭାବ, ତାହା ମୋର ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ—ଫଳ ଆଶା ବିନା। ଯଦି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳ ପାଇଁ କରାଯାଏ, ତେବେ ମୋର ଶରଣ କମ୍ଜୋର; କାରଣ ଫଳ ନ ମିଳିଲେ, ତାହାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ନିଷ୍ଠା ସହିତ ମନ ମୋତେ ଲଗାଇ ରଖିଛନ୍ତି, ତେଉଁଠି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ଦେଉଛି। ଯେଉଁମାନେ ଫଳ ଆଶା ବିନା ମୋତେ ଭାବିଥାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପରେ ଫଳ ଚାହାଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ବ ଅନୁସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଫଳ କିମ୍ବା ଅଫଳ ଭାବି, ଅସହାୟ ଭାବେ ମୋର ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ। ସେମାନେ ଯାହା ପାଇଛନ୍ତି, ତାହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ ନାହିଁ; ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ। ମୋର କୃପାରେ ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ମୋତେ ଅର୍ପିତ ହୁଏ; ଏହି ଭକ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ଯେପରି ଶକ୍ତି ଦେଉଥାଏ। ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋତେ ଶରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଅଷ୍ଟ ପ୍ରକାର ଚିହ୍ନ ରହିଛି, ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଧର୍ମର ଅଧିକାରୀ। ଏହି ଅଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ—ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସ୍ନେହ, ପୂଜାରେ ରୁଚି, ନିଜେ ପୂଜା କରିବା, ଅଙ୍ଗ ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗର କାର୍ଯ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ; ମୋର କଥା ଶୁଣିବାରେ ଭକ୍ତି, କଣ୍ଠ, ନୟନ ଓ ଦେହର ଭାବ ପରିବର୍ତ୍ତନ, ସଦା ମୋର ସ୍ମରଣ, ଏବଂ ମୋ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବା। ଏହି ଅଷ୍ଟ ଚିହ୍ନ ଯେଉଁଠି ମିଳିଥାଏ, ସେଉଁଠି ମ୍ଲେଛ ହେଉ କି, ସେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଋଷି, ତପସ୍ବୀ ଓ ପଣ୍ଡିତ। ଯେଉଁ ମୋର ଭକ୍ତ, ସେ ଶ୍ୱପଚ ହେଉ କି, ଚାରି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଠାରୁ ବି ମୋତେ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ; ତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉଥିବା ଓ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେ ମୋର ଭାବରେ ପୂଜ୍ୟ। ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ମୋତେ ଏକ ଶାଖା, ଫୁଲ, ଫଳ କିମ୍ବା ପାଣି ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେଇଥାଏ, ମୁଁ ତାକୁ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ, ସେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ। ଏବେ, ଦେବୀ, ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହିବି—ଯେଉଁ ଭକ୍ତ, ପଣ୍ଡିତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅଧିକାରୀ, ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କଣ? ତିନିଥର ସ୍ନାନ, ଅଗ୍ନିର ସେବା, ନିୟମିତ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା, ଦାନ, ଭଗବାନ ପ୍ରତି ବିନୟ ଓ ସର୍ବଦା ଓ ସର୍ବତ୍ର ଦୟା; ସତ୍ୟବାଦିତା, ସନ୍ତୋଷ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଅହିଂସା, ଲଜ୍ଜା, ଭକ୍ତି, ଅଧ୍ୟୟନ, ଯୋଗ ଓ ସଦା ଶିକ୍ଷାଦାନ; ବ୍ୟାଖ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ, ଶ୍ରବଣ, ତପ, କ୍ଷମା, ଶୌଚ, ଶିଖା, ଉପବୀତ, ମୁଣ୍ଡାସା ଓ ଉତ୍ତରୀୟ ଧାରଣ; ନିଷିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ, ଭସ୍ମ ଓ ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ଧାରଣ, ପର୍ବଦିନରେ ବିଶେଷ ପୂଜା, ବିଶେଷତଃ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ; ପ୍ରତିମାସେ ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଛ ଜଳ ପାନ, ବିଶେଷ ପୂଜା ଓ ଏହା ସହିତ ମୋର ଅଭିଷେକ; ସମସ୍ତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତ୍ୟାଗ ନକରିବା, ଅଶ୍ରଦ୍ଧା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୋଜନ ଓ ବାସି ଖାଦ୍ୟ, ଯାବକ ତ୍ୟାଗ; ମଦ୍ୟ, ମଦ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଓ ତାହାର ନିବେଦନ ତ୍ୟାଗ—ଏହା ସମସ୍ତ ଜାତି ପାଇଁ, ବିଶେଷତଃ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ।