ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਪਿਤਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ-ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੇ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ, ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਦਾ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਲਯ ਦਾ। ਪਰ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਧਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਸਪਰਧਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਮਿਲ ਗਈਆਂ, ਤਾਂ ਪਿਛਲੇ ਇਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਾਰਾਯਣ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਕਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਰਚਿਆ। ਹਰ ਇਕ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨਵੀਂ ਰੀਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਚੱਕਰ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਦਾ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ ਬੜਾ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਮਹਾਨ ਰਚਨਾ ਸੀ, ਉਥੇ ਨਾਰਾਯਣ ਦਾ ਨਾਮ ਮੇਘਵਾਹਨ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਬੱਦਲ ਬਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਝੱਲਦੇ ਰਹੇ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਤੋਂ ਮਿਲੀ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੇ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹਨ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਾਰ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਇਸ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਹੀ ਰਚੇ ਗਏ। ਇਸ ਗਲ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਈਰਖਾ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਹੱਸ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਜਾ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸਮਝ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਹੈ—ਉਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ, ਇਸ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਉਸ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾ ਰਚਨਹਾਰ ਅਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਵੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੇਰੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ। ਅਚ੍ਯੁਤ ਨੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਈ। ਮੈਂ ਈਰਖਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਣਿਆ, ਤੇਰਾ ਹੀ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ। ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸਿਰਫ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਣੁ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕੀਤੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਭਾਗਾ ਦੀ ਅੱਖ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਦਇਆ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਰੀਆਂ ਵਰਦਾਨਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੋਣ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੁਰ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਵਿਸ਼ਣੁ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਸੁਧ ਪਾਰਾਵਾਰੀ, ਦੁੱਧ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਆਲਯ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਮਨੋ-ਰਚਿਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੁ ਵਿਛੋਨੇ ਤੇ ਪਏ ਸਨ। ਉਹ ਅਨੰਤ ਸੇਸ ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਲੰਮੇ ਪਏ, ਕਮਲ-ਨੈਣ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਸੋਹਣੇ, ਹਰ ਗਹਿਣੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚਕਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਨਰਮ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਖਿੜਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਮਲ-ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਏ, ਦੁੱਧ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਉੱਤੇ ਆਰਾਮ ਕਰਦੇ, ਯੋਗ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ। ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਾਲਰੁਦ੍ਰ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਰਜੋ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਸਤਵ ਵਿੱਚ ਸਾਰਵਭੌਮ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਤੇ ਤੁਰੀਆ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪ ਹੀ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਜਾਗ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਲੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਲੋਂ ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੜ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਹਨ, ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ ਸਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਉਹ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਅਤੁੱਲ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇਣ ਲਈ, ਓਥੇ ਆ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਖੜੇ ਸਨ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਹਰੇਕ ਨੇ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਡਰ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਚੋਂ, ਦੂਰੋਂ-ਦੂਰੋਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੇ। ਭਵ, ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ, ਹਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ, ਜਦ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਲੜੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੁੜ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਵਧਦੇ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਦੁਖੀ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਵਧਾਉਣ ਲਈ, ਹਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰ, ਜੋ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਕਾਲ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ, ਮਹੇਸ਼, ਨੀਲੇ ਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਹਨ। ਉਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਿਕ, ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ, ਆਦਿ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਹਾਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਕੋਚਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਲ ਤੇ ਟਿਕੇ, ਸਦਾ ਉਹੀ ਲਕੜੀਆਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਅਨਾਮ ਹੈ, ਸਰੂਪ ਉਹੀ ਸਰੂਪ, ਉਹੀ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ, ਆਪਣੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ, ਅਤੇ ਉਹੀ ਹੁਕਮ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨੋ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਪਿਤਾ ਦੀ ਲੀਲਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ, ਨਾਸ, ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਰ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਚਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।