शिवपुराणम्

कर्मनिष्ठानां मिश्राभ्यासिनां च स्थूलः प्रणवः विधीयते । सः कर्म, तपः, जपसंयुक्तः शिवयोगिनां त्रिविधः सञ्जायते। तत्र यः धनादिसम्पन्नः, हस्ताद्यङ्गसमन्वितः, नामादियुक्तः, कर्मपूजायां प्रवृत्तः, सः क्रियायोगी इति प्रसिद्धः। यस्तु पूजारतः, जितेन्द्रियः, परद्रोहादिदोषरहितः, सः तपोयोगी इति कथ्यते। यः सर्वदा प्रशान्तचित्तः, सर्वकामक्रोधविवर्जितः, नित्यं जपपरायणः, सः जपयोगी इति निगद्यते। षोडशोपचारैः पूजनं कृत्वा शिवयोगिनां मध्ये पुरुषः शिवसमीपलोकादारभ्य क्रमशः विशुद्धां मुक्तिमवाप्नोति। अधुना जपयोगं वक्ष्यामि, द्विजश्रेष्ठ, शृणु। जपः तपस्विनां निर्दिष्टः, स यज्ञस्य शुद्ध्यै भवति। ‘नमः’ शब्देन योगिता, पञ्चभूतात्मकं शिवस्य नाम, पञ्चाक्षरस्य स्थूलरूपं कथ्यते, द्विजोत्तम। पञ्चाक्षरमन्त्रस्य जपेन सर्वसिद्धयो लभ्यन्ते; सदा तु पञ्चाक्षरं मन्त्रं प्रणवपूर्वकं जपेत्। गुरोः समीपात् मन्त्रं लब्ध्वा, शुभे भूमौ सुखेन स्थित्वा, प्राचीदिकादारभ्य कृष्णपक्षपर्यन्तं, द्विजोत्तम, मासयोः माग्भाद्रयोः सर्वेषां श्रेष्ठतमौ मानेते। एकवारं प्रतिदिनं, मिताहारः, वाक्संयतः, जितेन्द्रियः च भवेत्। सततं पितरं राजानं च सेवन्, सहस्रं मन्त्रं जपन्, शुद्धो भवति; अन्यथा ऋणवान् एव स्यात्। पञ्चाक्षरं मन्त्रं पञ्चलक्षवारं जपेत्, शिवं पद्मासनस्थं, जटामण्डलशशांकशोभितं चिन्तयन्। देवीं वामाङ्कनिलयां, महागणोपवेष्टितं, मृगपाशधारिणं, वराभयकराभ्यां शोभितं, तं प्रभुं चिन्तयेत्। सदा सदाशिवं, अनुकम्पारसप्रदातारं, हृदि सूर्यमण्डले भक्त्या पूजयित्वा, तं स्मरेत्। पूर्वाभिमुखः, शुद्धकर्मा, चतुर्दशीदिने प्रातःकाले, नित्यकर्मसमाप्त्यन्ते, पञ्चाक्षरं मन्त्रं जपेत्। रम्ये शुचौ देशे, संयतशुद्धचित्तः, सहस्रद्वादशवारं पञ्चाक्षरं मन्त्रं जपेत्। विवाहितान् ब्राह्मणान् वा, श्रेष्ठांश्च ब्राह्मणान्, एकं च उत्तमं गुरुं शम्भुरूपस्थितं चिनुत। पञ्च ब्राह्मणश्रेष्ठान् अपि, ईशानतत्पुरुषाघोरवामदेवसद्योजातारूपिणः, शिवभक्तान् चिनुत। पूजोपकरणानि संगृह्य, शिवस्य पूजां आरभेत्; यथाविधि पूजां कृत्वा, ततो हवनं आरभेत्। स्वेन यज्ञोपवीतेन हवनं आरभेत्, एकादशं, शतैकं, सहस्रं वा यथाशक्ति हुत्वा। कपिलाज्येन स्वयमेव वा, शिवभक्तैः शताष्टकं हुत्वा, बुद्धिमान् स्यात्। हवने समाप्ते, गुरवे गोद्वयं दद्याद्, गुरुं च ईशानादिरूपं चिन्तयेत्। तैः आप्लुतं जलं शिरसि सिञ्चेत्, ततः षट्त्रिंशत्कोटितीर्थस्नानफलं क्षणेन लभते। दशविधभक्ष्ययुक्तं भोजनं भक्त्या तेषां, गुरुपत्नीं च, ईशानाद्यक्रमेण दद्यात्। यथाशक्ति श्रेष्ठं भोजनं तैः पूजयेत्, रुद्राक्षवस्त्रपूर्वकं, पिष्टान्नमधुरैः सहितम्। दानं कृत्वा महाभोजनं स्थापयेत्; ततः प्रभुं प्रार्थ्य, जपं समापयेत्। एवं विधिपूर्वकं कृत्वा पुरुषः साक्षात् साधकः भवति; पुनः पञ्चलक्षजपेन सर्वपापानि नश्यन्ति। आतलादारभ्य सत्यलोकपर्यन्तं, पञ्चलक्षजपेन, स प्रत्येकस्य लोकस्य ऐश्वर्यं प्राप्नोति। मध्ये मृतः, भोगान्ते, भूयोऽपि मन्त्रजपी जायते; पुनः पञ्चलक्षजपात् ब्रह्मसामीप्यं प्राप्नोति। पुनः पञ्चलक्षजपात् सायुज्यं ऐश्वर्यं च लभते; कोटिजपात् ब्रह्मसमत्वं सिध्यति। एवं कार्यब्रह्मसंयोगं प्राप्य, यथेष्टं भोक्तुं शक्नोति ब्रह्मणः प्रलयपर्यन्तम्। अन्यस्मिन्कल्पे सः ब्रह्मणः पुत्रत्वेन जायते; पुनः तपसा दीप्तिमान् शनैः मोक्षं प्राप्नोति। पातालादारभ्य सत्यलोकान्तान्, चतुर्दश लोकान्, पृथिव्यादिकानां कार्याणां क्रमशः सृष्टिः। सत्यात् ऊर्ध्वं, पृथिव्याः पर्यन्तं, विष्णोः चतुर्दश लोकाः; पृथिव्यां कार्यविष्णुः वैकुण्ठपुरीं श्रेष्ठां स्थित्वा तिष्ठति। सः महाभोगरूपं धारयन्, कार्यलक्ष्म्या सह, तत्र रक्षति स्थितश्च। तस्मात् ऊर्ध्वं अष्टाविंशतिलोकाः, अशुच्यन्तं, संस्थिताः। शुच्यां लोके कैलासे रुद्रः महाश्रियमन्वितः तिष्ठति; तस्मात् ऊर्ध्वं षट्षष्टिलोकाः, शान्ताः अहिंसकाः, प्रतिष्ठिताः। अहिंसालोके ज्ञानकैलासनगरे स्थित्वा, कार्येश्वरः सर्वं गुह्यं कृत्वा तत्रैव तिष्ठति। तस्य अन्ते कालचक्रं अस्ति; कालेऽपि परं यत् तत्र शिवाधिष्ठितं, यत्र कालः चक्रेश्वरः कथ्यते। महिषधर्मं धारयन्, सः सर्वान् कालेन बध्नाति; तत्र मिथ्या, अशौचं, हिंसा, क्रूरता च सन्ति। मिथ्यादिदोषचतुष्टयं, कामरूपिणः, नास्तिक्यं, दारिद्र्यं, दुष्संगः, वेदबाह्यः शब्दः च सदा तिष्ठन्ति। एवं शास्त्रस्य एते श्लोकाः एकस्मिन्सम्यक् प्रवाहे, शिवस्य उपासना, मन्त्रजपस्य माहात्म्यं, लोकानां क्रमः, मोक्षमार्गः च प्रतिपाद्य कथिताः।