పతనాత్త్రాయత ఇతి పాత్రం శాస్త్రే ప్రయుజ్యతే దాతుశ్చ పాతకాత్త్రాణాత్పాత్రమిత్యభిధీయతే
పతనమునుంచి రక్షించడమే 'పాత్ర' అనే పదానికి అర్థం. దానికర్తను పాపం నుంచి కాపాడడమే 'పాత్ర' అని అంటారు.
గాయకం త్రాయతే పాతాద్గాయత్రీత్యుచ్యతే హి సా యథా ఽర్థహినో లోకే ఽస్మిన్పరస్యార్థం న యచ్ఛతి
పఠించే వాడిని పతనమునుంచి కాపాడుతందికాబట్టి దానిని గాయత్రీ అంటారు. ఈ లోకంలో ధనం లేనివాడు ఇతరుల కోసం ఇవ్వడు.
అర్థవానిహ యో లోకే పరస్యార్థం ప్రయచ్ఛతి స్వయం శుద్ధో హి పూతాత్మా నరాన్సత్రాతుమర్హతి
ఈ లోకంలో ఎవడు స్వయంగా పవిత్రుడై, ఇతరుల కోసం ధనం ఇస్తాడో, అతడు నిజంగా శుద్ధాత్ముడై, యజ్ఞాల ద్వారా మనుషులను రక్షించగలడు.
గాయత్రీజపశుద్ధో హి శుద్ధబ్రాహ్మణ ఉచ్యతే తస్మాద్దానే జపే హోమే పూజాయాం సర్వకర్మణి
గాయత్రీ జపంతో పవిత్రుడైనవాడిని నిజమైన బ్రాహ్మణుడు అంటారు. అందువల్ల దానం, జపం, హోమం, పూజ, అన్ని కార్యాలలోనూ—
దానం కర్తుం తథా త్రాతుం పాత్రం తు బ్రాహ్మణోర్హతి అన్నస్య క్షుధితం పాత్రం నారీనరమయాత్మకమ్
బ్రాహ్మణుడు దానం చేయడానికీ, రక్షించడానికీ యోగ్యుడు. ఆహారం కోసం సరైన పాత్రం ఆకలిగొన్న మగవాడు లేదా ఆడవాడు ఎవరో వారే.
బ్రాహ్మణం శ్రేష్ఠమాహూయ యత్కాలే సుసమాహితమ్ తదర్థం శబ్దమర్థం వా సద్బోధకమభీష్టదమ్
ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడిని సరైన సమయంలో ఆహ్వానించి, అతడికి ఉపదేశకమైన, కావలసిన మాటలు లేదా భావాన్ని ఇవ్వాలి.
ఇచ్ఛావతః ప్రదానం చ సంపూర్ణఫలదం విదుః యత్ప్రశ్నానంతరం దత్తం తదర్థఫలదం విదుః
ఇష్టపూర్వకంగా ఇచ్చిన దానం సంపూర్ణ ఫలితాన్ని ఇస్తుందని వారు తెలుసు. ప్రశ్నకు సమాధానంగా ఇచ్చిన దానం, దాని ఉద్దేశ్యానికి తగిన ఫలితాన్ని ఇస్తుందని కూడా తెలుసు.
యత్సేవకాయ దత్తం స్యాత్తత్పాదఫలదం విదుః జాతిమాత్రస్య విప్రస్య దీనవృత్తేర్ద్విజర్షభాః
సేవ చేసే వాడికి ఇచ్చిన దానం, అతని పాదాలకు చేరే ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. జన్మ మాత్ర బ్రాహ్మణుడికి, అతడు బీదగా ఉన్నప్పుడు ఇచ్చిన దానాన్ని ద్విజశ్రేష్ఠులు ప్రశంసిస్తారు.
దత్తమర్థం హి భోగాయ భూర్లోకేదశవార్షికమ్ వేదయుక్తస్య విప్రస్య స్వర్గే హి దశవార్షికమ్
ఈ లోకంలో అనుభవానికి ఇచ్చిన ధనం పది సంవత్సరాల ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. వేదపారంగతుడైన బ్రాహ్మణుడికి ఇచ్చిన దానం స్వర్గంలో పది సంవత్సరాల ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
గాయత్రీజపయుక్తస్య సత్యే హి దశవార్షికమ్ విష్ణుభక్తస్య విప్రస్య దత్తం వైకుంఠదం విదుః
గాయత్రీ జపంలో నిమగ్నుడైనవాడికి ఇచ్చిన దానం సత్యలోకంలో పది సంవత్సరాల ఫలితాన్ని ఇస్తుంది. విష్ణుభక్తుడైన బ్రాహ్మణుడికి ఇచ్చిన దానం వైకుంఠాన్ని ఇస్తుందని తెలుసు.
శివభక్తస్య విప్రస్య దత్తం కైలాసదం విదుః తత్తల్లోకోపభోగార్థం సర్వేషాం దానమిష్యతే
శివభక్తుడైన బ్రాహ్మణుడికి ఇచ్చిన దానం కైలాసాన్ని ఇస్తుందని తెలుసు. అందుకే ప్రతి ఒక్కరూ తమ తమ లోకాల అనుభవానికి దానాన్ని కోరుకుంటారు.
దశాంగమన్నం విప్రస్య భానువారే దదన్నరః పరజన్మని చారోగ్యం దశవర్షం సమశ్నుతే
భానువారంలో బ్రాహ్మణుడికి పది రెట్లు అన్నం ఇచ్చినవాడు, తదుపరి జన్మలో పది సంవత్సరాలు ఆరోగ్యంగా ఉంటాడు.
బహుమానమథాహ్వానమభ్యంగం పాదసేవనమ్ వాసో గంధాద్యర్చనం చ ఘృతాపూపరసోత్తరమ్
గౌరవంగా ఆహ్వానం, అభ్యంగనం, పాదసేవ, వస్త్రాలు, సుగంధద్రవ్యాలతో పూజ, నెయ్యి, అప్పాలు, మిఠాయిలు—
షడ్రసం వ్యంజనం చైవ తాంబూలం దక్షిణోత్తరమ్ నమశ్చానుగమశ్చైవ స్వన్నదానం దశాంగకమ్
ఆరు రుచుల వంటలు, కూరగాయలు, తాంబూలం, చిన్న పెద్ద దానాలు, నమస్కారం, వెంట వెళ్లడం, పది రకాల అన్నదానం—
దశాంగమన్నం విప్రేభ్యో దశభ్యో వై దదన్నరః అర్కవారే తథా ఽ ఽరోగ్యం శతవర్షం సమశ్నుతే
భానువారంలో పది మంది బ్రాహ్మణులకు పది రెట్లు అన్నం ఇచ్చినవాడు, వంద సంవత్సరాలు ఆరోగ్యంగా జీవిస్తాడు.
సోమవారాదివారేషు తత్తద్వారగుణం ఫలమ్ అన్నదానస్య విజ్ఞేయం భూర్లోకే పరజన్మని
సోమవారం మొదలైన ఇతర వారాల్లో, ఆ రోజు యొక్క విశిష్టతను బట్టి, ఈ లోకంలోను, పరలోకంలోను అన్నదాన ఫలితాన్ని తెలుసుకోవాలి.
సప్తస్వపి చ వారేషు దశభ్యశ్చ దశాంగకమ్ అన్నం దత్త్వా శతం వర్షమారోగ్యాదికమశ్నుతే
ఏడు వారాల్లో ప్రతి రోజూ పది మంది బ్రాహ్మణులకు పది రెట్లు అన్నం ఇచ్చినవాడు, వంద సంవత్సరాలు ఆరోగ్యం మొదలైన ఫలితాలు పొందుతాడు.
ఏవం శతేభ్యో విప్రేభ్యో భానువారే దదన్నరః సహస్రవర్షమారోగ్యం శర్వలోకే సమశ్నుతే
ఇలాగే, భానువారంలో నూరు మంది బ్రాహ్మణులకు అన్నం ఇచ్చినవాడు, శర్వలోకంలో వెయ్యేళ్ళ ఆరోగ్యాన్ని అనుభవిస్తాడు.
సహస్రేభ్యస్తథా దత్త్వా ఽయుతవర్షం సమశ్నుతే ఏవం సోమాదివారేషు విజ్ఞేయం హి విపశ్చితా
అలాగే, వెయ్యిమందికి ఇచ్చినవాడు, పది వేల సంవత్సరాలు ఆనందిస్తాడు. సోమవారం మొదలైన ఇతర వారాల్లో కూడా ఇదే విధంగా జ్ఞానులు తెలుసుకోవాలి.
భానువారే సహస్రాణాం గాయత్రీపూతచేతసామ్ అన్నం దత్త్వా సత్యలోకే హ్యారోగ్యాది సమశ్నుతే
భానువారంలో గాయత్రీ జపంతో పవిత్రమైన మనస్సు కలిగిన వేలాది మందికి అన్నం ఇచ్చినవాడు, సత్యలోకంలో ఆరోగ్యం మొదలైన ఫలితాలు పొందుతాడు.
అయుతానాం తథా దత్త్వా విష్ణులోకే సమశ్నుతే అన్నం దత్త్వా తు లక్షాణాం రుద్రలోకే సమశ్నుతే
పది వేల మందికి అన్నదానం చేస్తే విష్ణు లోకాన్ని పొందుతాడు. కానీ లక్ష మందికి అన్నదానం చేస్తే రుద్ర లోకాన్ని పొందుతాడు.
బాలానాం బ్రహ్మబుద్ధ్యా హి దేయం విద్యార్థిభిర్నరైః యూనాం చ విష్ణుబుద్ధ్యా హి పుత్రకామార్థిభిర్నరైః
పిల్లలకు అన్నం ఇవ్వాలి అని విద్య కోసం కోరేవారు బ్రహ్మను భావిస్తూ ఇవ్వాలి. యువకులకు పిల్లలు కావాలని కోరేవారు విష్ణువును భావిస్తూ అన్నం ఇవ్వాలి.
వృద్ధానాం రుద్రబుద్ధ్యా హి దేయం జ్ఞానార్థిభిర్నరైః బాలస్త్రీభారతీబుద్ధ్యా బుద్ధికామైర్నరోత్తమైః
వృద్ధులకు జ్ఞానం కోసం కోరేవారు రుద్రుని భావిస్తూ అన్నం ఇవ్వాలి. బాలురు, స్త్రీలకు బుద్ధి కోసం కోరేవారు సరస్వతిని భావిస్తూ ఇవ్వాలి.
లక్ష్మీబుద్ధ్యా యువస్త్రీషు భోగకామైర్నరోత్తమైః వృద్ధాసు పార్వతీబుద్ధ్యా దేయమాత్మార్థిభిర్జనైః
యువ స్త్రీలకు అనుభవాలు కోరేవారు లక్ష్మిని భావిస్తూ అన్నం ఇవ్వాలి. వృద్ధ స్త్రీలకు ఆత్మజ్ఞానం కోరేవారు పార్వతిని భావిస్తూ ఇవ్వాలి.
శిలవృత్త్యోఞ్ఛవృత్త్యా చ గురుదక్షిణయార్జితమ్ శుద్ధద్రవ్యమితి ప్రాహుస్తత్పూర్ణఫలదం విదుః
నిజాయితీగా సంపాదించిన ధనం, austerity, భిక్ష లేదా గురుదక్షిణగా వచ్చినది పవిత్రమైనదిగా పరిగణిస్తారు. అలాంటి ధనం పూర్తిగా ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
శుక్లప్రతిగ్రహాద్దత్తం మధ్యమం ద్రవ్యముచ్యతే కృషివాణిజ్యకోపేతమధమం ద్రవ్యముచ్యతే
పవిత్రంగా ఇచ్చిన దానం మద్యమంగా పరిగణించబడుతుంది. వ్యవసాయం లేదా వ్యాపారంతో సంపాదించిన ధనం తక్కువగా పరిగణించబడుతుంది.
క్షత్రియాణాం విశాం చైవ శౌర్యవాణిజ్యకార్జితమ్ ఉత్తమం ద్రవ్యమిత్యాహుః శూద్రాణాం భృతకార్జితమ్
క్షత్రియులు, వైశ్యులు వీరత్వం లేదా వ్యాపారంతో సంపాదించిన ధనం ఉత్తమంగా పరిగణించబడుతుంది. శూద్రులు సేవచేసి సంపాదించిన ధనం కూడా అలాగే పరిగణించబడుతుంది.
స్త్రీణాం ధర్మార్థినాం ద్రవ్యం పైతృకం భర్తృకం తథా గవాదీనాం ద్వాదశీనాం చైత్రాదిషు యథాక్రమమ్
ధర్మాన్ని కోరే స్త్రీలకు తండ్రి లేదా భర్త నుండి వచ్చిన ధనం, పశువులు, ఇతర దానాలు, ద్వాదశి, చైత్రమాసంలో ఇచ్చినవి అన్నీ క్రమంగా పరిగణించాలి.
సంభూయ వా పుణ్యకాలే దద్యాదిష్టసమృద్ధయే గోభూతిలహిరణ్యాజ్యవాసోధాన్యగుడాని చ
లేదా, శుభ సమయంలో కోరికలు నెరవేర్చుకోవడానికి కలిసికట్టుగా పశువులు, భూమి, బంగారం, నెయ్యి, వస్త్రాలు, ధాన్యం, బెల్లం ఇవ్వాలి.
రౌప్యం లవణకూష్మాండే కన్యాద్వాదశకం తథా గోదానాద్దత్తగవ్యేన గోమయేనోపకారిణా
వెండి, ఉప్పు, గుమ్మడికాయలు, పన్నెండు కన్యలు, ఆవులు — ఆవును దానం చేస్తే, దాని పాలు, గోమయం కూడా ఉపయోగకరంగా ఇవ్వాలి.