મહી કુંકુમલિપ્તેવ દિશઃ સિંદૂરિતા ઇવ
પૃથ્વી એવી લાગતી હતી જાણે કે તે કુંકુમથી રંગાઈ ગઈ હોય, અને દિશાઓ પણ સિંધૂરથી રંગાઈ હોય તેમ દેખાતી હતી.
બ્રહ્માંડકર્પરમભૂત્તન્મહઃ પૂરિતાંતરમ્
આ તેજસ્વી પ્રકાશે આખા બ્રહ્માંડને જાણે તેની સપાટીની જેમ ભરાઈ લીધું હતું.
એવં પ્રવર્દ્ધમાનેન તેજઃસ્તમ્ભેન તેન ચ
આ રીતે, જ્યારે એ તેજનો સ્તંભ સતત વધતો જતો હતો,
તેજોલિંગં તદાશ્ચર્યં દૃષ્ટ્વા ત્યક્તમિથઃ ક્રુધૌ
એ અજોડ તેજરૂપ લિંગને જોઈને, એમણે એકબીજાની ઉપરનો ગુસ્સો છોડી દીધો.
કિમેષ વસુધાં ભિત્ત્વા શેષાદીનાં ફણાભૃતામ્
શું આ પૃથ્વીને ભેદી ને, શેષ અને બીજા સાપોના ફણમાંથી નીકળ્યું છે?
કિં વા કલ્પાંતસુલભપ્રાદુર્ભાવાઃ પ્રભાકરાઃ
કે પછી, કલ્પના અંતે જેવું સૂર્ય દેખાય છે, એ પ્રકાશ છે?
આહોસ્વિન્મેઘ સંઘર્ષાદ્વિતતા વ્યોમમધ્યતઃ
કે શું વાદળો વચ્ચે ઘર્ષણથી આ પ્રકાશ આકાશના મધ્યમાં ફેલાઈ ગયું છે?
પ્રતિઘ્નન્નેષ તેજોભિરક્ષ્ણોઃ શક્તિમનુક્ષણમ્
કે શું એ તેજ તેના કિરણોથી સતત તમારી આંખોની શક્તિને પરત ફેંકી રહ્યું છે?
એષ ઉદ્દીપ્યમાનોઽપિ સંતાપાય ન કલ્પતે
આ તેજ જળતી હોવા છતાં, એ કોઈને પણ દાઝતું નથી.
એતસ્ય કાંતિસંક્રાંત્યા જગદેવ ન કેવલમ્ 1.3.2.10.
આ તેજની કાંતિ ફેલાતી હોવાથી, માત્ર જગત જ નહીં,
કસ્માદેષ સમુત્પન્નઃ કિં મૂલઃ કિમુપાધિકઃ
આ પ્રકાશ ક્યાંથી ઉત્પન્ન થયું છે? તેનો મૂળ શું છે, અને કારણ શું છે?
કિયાનવધિરેતસ્ય વિષ્વક્તિર્યગધોર્ધ્વતઃ
આ પ્રકાશ કેટલું દૂર, કયા કયા દિશામાં, આડાં અને ઊંચે સુધી ફેલાયું છે?
તદેતદખિલં જ્ઞાતું મનઃ પર્યુત્સુકં મુહુઃ
આ બધું જાણવાની મનમાં વારંવાર ઉથલપાથલ થતી રહે છે.
ઇતિ ચિંતાભરાક્રાંતૌ તેજઃસ્તંભાવલોકનાત્
આ રીતે, અનેક વિચારોના ભારથી ઘેરાઈને, તેજના સ્તંભને જોઈને,
અભાષત ચ ગોવિંદઃ સુતરામેવ ગર્વિતમ્
ગોવિંદે વધુ ગર્વથી બોલ્યા,
સત્યમેવ પરીક્ષાયૈ નિકષઃ સમુપસ્થિતઃ
હવે સાચી પરિક્ષા માટે અવસર આવી પહોંચ્યો છે.
અમુષ્ય તેજસાં રાશેરપરિચ્છેદ્યસંપદઃ
આ તેજના ઢગલાની સીમા કોઈ નક્કી કરી શકે એવી નથી,
યઃ પશ્યેન્મૂલમગ્રં વા તેજસોસ્ય સ્વયંભુવઃ
જે આ સ્વયંભૂ તેજનું મૂળ કે ટોચ જોઈ શકે,
તેજસોતિમહતો બભૂવતુઃ સ્પર્ધયા વિરચિતોદ્યમૌ મિથઃ
બન્ને વચ્ચે સ્પર્ધાથી, બંનેએ મહાન તેજ મેળવી લીધું, એક બીજાને હરાવવા માટે દૃઢ નિશ્ચયથી પ્રયત્ન કર્યો.
ભેજે વિરંચિસ્તસ્યાગ્રં દ્રક્ષ્યામીતિ કૃતોદ્યમઃ
બ્રહ્માજીએ એ શ્રેષ્ઠ સ્થાન તરફ આગળ વધ્યા, એને જોવા માટે મનમાં પક્કો ઇરાદો કર્યો.
જગ્રાહ વિષ્ણુર્વારાહં વિગ્રહં દૃઢવિગ્રહઃ
વિષ્ણુદેવએ મજબૂત સ્વરૂપ ધારણ કરીને વરાહનું રૂપ લીધું.
મૂલં તસ્ય પરિજ્ઞાય પ્રત્યાવર્તિતુમુત્સુકઃ
એના મૂળને ઓળખીને, પાછા ફરવાની ઉત્સુકતા થઈ.
વિદારયન્સ પોત્રેણ ભૂતધાત્રીમવાઙ્મુખઃ
તેમણે નીચે તરફ મોઢું કરીને, પોતાના નાકથી ધરતીને ફાડી નાખી.
ક્રીડાક્રોડકઠોરેણ કંઠઘોષેણ પૂરયન્
મસ્તીભેર કરડાથી નીકળતા કઠણ અવાજથી આખું જગત ગુંજી ઉઠ્યું.
વિવેશ યત્રયત્રાસૌ તત્રતત્ર તથાસ્થિતમ્
જ્યાં જ્યાં ગયા, ત્યાં ત્યાં એ જ રીતે એ સ્થિર જોતું મળ્યું.
વિદારિતાન્મહીરંધાત્પ્રત્યદૃશ્યંત ભોગિનઃ
ધરતીના ચીરોમાંથી સાપો દેખાવા લાગ્યા.
પ્રત્યદૃશ્યત હેમાદ્રેર્મૂલ કન્દ ઇવ સ્થિતઃ
એને એ એવું લાગ્યું કે, જાણે સોનાના પર્વતનું મૂળ જમીનમાં ઊભું છે.
આરાદ્વસુન્ધરાગુલ્ફે ધુરંધરતયા સ્થિતાઃ
દૂરથી ધરતીના પગના સાંધા દેખાયા, જે ભાર સહન કરતી મજબૂત હતી.
મધુદ્વિષા ચ સ મહાન્મંડૂકોઽપિ વિલોકિતઃ 1.3.2.11.
ત્યાં મોટો દેડકો અને મધુનો દુશ્મન પણ દેખાયા.
આધારશક્તિમપિ તામભ્યપશ્યદધોક્ષજઃ
અદૃશ્ય પરમાત્માએ પણ એના આધારશક્તિને જોયી.