മനുഷ്യൻ പിണ്ഡാരകനെ ആരാധിച്ചാൽ, അവന്റെ കൈകളിൽ വിജയമെന്നത് സുഖമായി വസിക്കും. സരയൂ നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത ശേഷം, പിണ്ഡാരകനെ ആരാധിക്കണം. നവരാത്രി ഉത്സവത്തിൽ പിണ്ഡാരകന്റെ പ്രദക്ഷിണം പൂക്കളാൽ നടത്തേണ്ടതാണ്. അവനെ ദർശിച്ചാൽ, മനുഷ്യർക്കു ചെറിയതും വലിയതും യാതൊരു തടസ്സവും ഉണ്ടായിരിക്കില്ല. ഉത്തരദിശയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ആ സ്ഥലത്തു രാമന്റെ ജന്മം ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. വിഘ്നേശ്വരന്റെ കിഴക്ക്, വസിഷ്ഠന്റെ വടക്കു, അങ്ങിനെ. ആ സ്ഥലത്തെ ദർശിച്ചാൽ, മനുഷ്യൻ ഗർഭത്തിൽ വാസം ചെയ്യേണ്ട അവസ്ഥയെ അതിജയിക്കും. നവമിയ്ക്കു വരുമ്പോൾ, വ്രതം പാലിക്കുന്നവൻ— ഓരോ ദിവസവും ആയിരം കപില പശുക്കളെ ദാനം ചെയ്യുന്നവൻ— അശ്രമങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന മനുഷ്യരും തപസ്വികളും ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ—all these fruits—അവന്റെ ജന്മസ്ഥലത്ത് ശുദ്ധതയോടെ അർപ്പണം ചെയ്യുന്നവനെ ദർശിച്ചാൽ, അതേ ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. അതിന്റെ ജന്മഭൂമിയെ ദർശിച്ചാൽ, ആ ഫലങ്ങൾ അത്യന്തം എളുപ്പത്തിൽ ലഭിക്കും. കാശിയിൽ ആയിരം യುಗങ്ങൾ വസിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം, ഗയയിൽ പിതൃകർമ്മം ചെയ്തും പരമപുരുഷനെ ദർശിച്ചും ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ, മഥുരയിൽ ഒരു യుగം വസിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ, പുഷ്കരയിൽ, പ്രയാഗയിൽ, മാഘ മാസത്തിൽ അല്ലെങ്കിൽ കാർത്തികയിൽ, അവന്തിയിൽ ആയിരം കോടി യुगങ്ങൾ വസിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം, ഭാഗീരഥി നദിയിൽ അറുപത് ആയിരം വർഷം സ്നാനം ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം—രാമനെ ഒരു നിമിഷമോ അര നിമിഷമോ ചിന്തിച്ചാൽ ലഭിക്കും. മനുഷ്യൻ എവിടെയായാലും അയോധ്യയെ മനസ്സിൽ ഓർക്കുമ്പോൾ, അതിൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലങ്ങൾ അത്യന്തം ഉന്നതമാണ്. സരയൂ നദി ജലത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ തന്നെ ബ്രഹ്മമാണ്; എപ്പോഴും മോക്ഷം നൽകുന്നു. പശു, പക്ഷി, കാട്ടുമൃഗങ്ങൾ, പാപജന്മം ഉള്ള എല്ലാ ജീവികളും—ഇതിൽ പുണ്യവും മോക്ഷവും പ്രാപിക്കുന്നു. ജാർമുനിയിൽ ജനിച്ച ആ മഹർഷി ഈതുപോലെ പറഞ്ഞ് മൗനത്തിലായി. ഈ കഥ മുഴുവൻ, ക്രമത്തിൽ, വിശദമായി ലഭിക്കാൻ എല്ലാ ജീവികൾക്കും അത്യന്തം ദുഷ്കരമാണ്. ഇപ്പോൾ, ഞാൻ വിശുദ്ധ ക్షേത്രങ്ങളെ, ക്രമത്തിൽ, വിശദമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഫലങ്ങൾ, ഞാൻ ചോദിക്കുന്നതുപോലെ, ക്രമത്തിൽ വിശദമായി പറയണം. യഥാക്രമം കേട്ടതുപോലെ, വിശ്വത്തെ അറിയുന്നവർക്ക് ഉത്തമമായ യാത്രയുടെ കഥ—അയോധ്യയും എഴുപത് തീർത്ഥങ്ങളും—ശുദ്ധമായ മനസ്സും വാക്കും ശരീരവും, അകത്തുള്ള പാപം ഇല്ലാത്തവൻ, യഥാസമയത്തിൽ തീർത്ഥയാത്ര നടത്തുമ്പോൾ, തീർത്ഥയാത്രയുടെ പൂർണ്ണ ഫലങ്ങൾ ലഭിക്കും. ആ സ്ഥലങ്ങളിൽ, സ്നാനം ചെയ്തവർക്കു മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധി ഉരുത്തിരിയുന്നിടത്ത്—അഗസ്ത്യർ പറഞ്ഞു: "പാപരഹിതനായോ, മനസ്സിലെ തീർത്ഥങ്ങളെ ഞാൻ പറയാം." സത്യം ഒരു തീർത്ഥമാണ്, ക്ഷമ ഒരു തീർത്ഥമാണ്, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം ഒരു തീർത്ഥമാണ്. ജ്ഞാനം ഒരു തീർത്ഥമാണ്, തപസ് ഒരു തീർത്ഥമാണ്—ഇങ്ങനെ ഏഴു തീർത്ഥങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുന്നു. ജലം കൊണ്ട് മാത്രം ശരീരം ശുദ്ധമാക്കിയവർക്കു സ്നാനം നിർബന്ധമല്ല; ഭൂമിയിലെ തീർത്ഥങ്ങൾക്കും അതുപോലെ പുണ്യത്തിന്റെ കാരണങ്ങൾ കേൾക്കണം. ശരീരത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങളിൽ ചിലത് മധ്യമാണ്, ചിലത് ഉത്തമമാണ്; അതുപോലെ ഭൂമിയിലെ തീർത്ഥങ്ങളിലും, മനസ്സിലെ തീർത്ഥങ്ങളിലും വസിക്കണം. അതുകൊണ്ട്, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ നീ, ശുദ്ധമായ അന്തരാത്മാവോടെ, ഞാൻ തീർത്ഥയാത്രയുടെ വിധി, ക്രമത്തിൽ, വിശദമായി പറയാം. ജീവികൾ ജലത്തിൽ ജനിക്കുകയും ജലത്തിൽ തന്നെ മരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇന്ദ്രിയസഞ്ചാരങ്ങളിൽ സ്ഥിരമായ ആസ്വാദനം മനസ്സിന്റെ അശുദ്ധിയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അകത്ത് മനസ്സിൽ അശുദ്ധി ഉണ്ടെങ്കിൽ, തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താലും ശുദ്ധിയുണ്ടാകില്ല. ഈപോലെ, ആ മഹത്വമുള്ള തീർത്ഥയാത്രയുടെ ഗൗരവവും, ഭക്തിയോടും, ക്രമത്തിൽ, മനസ്സിലാക്കേണ്ടതും, ആത്മവിശുദ്ധിയോടും, സത്യം, ക്ഷമ, ജ്ഞാനം, തപസ് എന്നിവയോടും ചേർന്ന്, സരയൂയുടെ മഹത്വം, അയോധ്യയുടെ മഹത്വം, രാമന്റെ ചിന്തയും—all of these—മനുഷ്യൻക്ക് പൂർണ്ണമായ മോക്ഷവും, പുണ്യവും, വിജയവും നൽകുന്നു.