पक्षमासर्तुवर्षादिकालस्य नियमो गतः
पक्ष, महिना, ऋतु, वर्ष यांचा काळाचा क्रम थांबला.
इन्द्रादयो लोकपाला मरीच्याद्या महर्षयः
इंद्र आणि इतर लोकपाल, तसेच मरीचि यांसारखे महर्षी,
एवं जाते महाक्षोभे भूताक्रन्दप्रचोदितः
अशा प्रकारे मोठा गोंधळ निर्माण झाला आणि सर्व जीवांच्या आक्रोशामुळे तो अधिकच वाढला.
व्यचिंतयच्च विश्वात्मा विश्वसंरक्षणोद्यतः
विश्वाचा आत्मा, जगाचे रक्षण करण्याच्या हेतूने, खोल विचार करू लागला.
स्वामिनं सकलैश्वर्यदातारं मां मदोद्धतौ 1.3.2.9.
तो माझ्याच—सर्व ऐश्वर्य देणाऱ्या आणि अभिमानाने भरलेल्या—स्वरूपाचा विचार करू लागला.
अहो मोहस्य माहात्म्यं वदिमौ द्रुहिणाच्युतौ
अहो, मोहाची ही किती मोठी लीला! ब्रह्मा आणि अच्युत, चला आपण याबद्दल बोलूया.
अज्ञानतिमिरोद्भूति दूषिताशयलोचनः
अज्ञानाच्या अंधारातून जन्मलेली, त्यांची मने आणि दृष्टी दूषित झाली होती.
कृतापराधावप्येतौ निमग्नौ मोहसागरे
काहीही अपराध न करता, ते दोघेही मोहाच्या समुद्रात बुडाले होते.
इति निश्चित्य मनसा माया वैवश्यमेतयोः
मग त्याने मनाशी ठरवले की, या दोघांमध्ये मायेमुळे निर्माण झालेला गोंधळ आहे.
अहोऽनुकम्पा तरुणेंदुमौलेः स्वभावसिद्धा भुवनत्रयेऽस्मिन्
अहो, या तरुण चंद्रकोरीधारी परमेश्वराची दया किती अपार आहे! ती या तिन्ही लोकांत स्वाभाविक आहे.
मार्कण्डेय उवाच आज्ञापय विभो मह्यं यथा शंभुः सनातनः
मार्कंडेय म्हणाला: प्रभो, मला आज्ञा द्या—सनातन शंभूने कसे वागावे हे सांगा.
यदेव देवो विदधे दयया भक्तवत्सलः
तो देव नेहमी आपल्या भक्तांवर प्रेम करतो आणि जे काही करतो ते केवळ दयेमुळेच करतो.
अथोदस्थात्तयोर्मध्ये तथा विवदमानयोः
मग त्या दोघांमध्ये वाद चालू असतानाच,
महता जृंभमाणेन तस्य ब्रह्मांडभेदिनः
एक मोठे तेज प्रकट झाले, ज्यामुळे ब्रह्मांड फाटले.
विष्वग्विवर्णता तस्य ज्योतिर्लिंगस्य तेजसा
त्या ज्योतिर्लिंगाच्या तेजामुळे सर्वत्र रंग उडून गेला.
तीव्रैस्तस्य महाज्वालैः शोषिता इव सागराः
त्याच्या प्रचंड ज्वाळांनी समुद्र जणू वाळून गेले होते.
व्यद्योतंत दिवि प्राग्वद्वहास्तारागणैः सह
ते तेज आकाशात पुन्हा पूर्वीसारखेच, असंख्य तारकांसह चमकत होते.
तेजसा तस्य शोणेन गैरिकेणेव रंजिताः
त्याच्या लाल तेजामुळे सर्व काही जणू गेरूने रंगविल्यासारखे दिसू लागले.
समुद्रास्तत्प्रतिच्छायानिर्भराश्लिष्ट यादसः
त्या तेजाच्या प्रतिबिंबाने समुद्र भरून गेले आणि जलचर त्यात गुंतले.
प्रवालगुच्छैः प्रत्यग्रैर्लंबिता इव पादपाः 1.3.2.10.
झाडे जणू ताज्या प्रवाळांच्या घोसांनी सजविल्यासारखी दिसत होती.
मही कुंकुमलिप्तेव दिशः सिंदूरिता इव
पृथ्वी जणू केशराने लिपलेली आहे, आणि दिशा जणू कुंकवाने रंगविल्यासारख्या दिसत होत्या.
ब्रह्मांडकर्परमभूत्तन्महः पूरितांतरम्
त्या तेजाने संपूर्ण ब्रह्मांडाच्या आतला भाग अगदी शिंपल्यासारखा भरून गेला.
एवं प्रवर्द्धमानेन तेजःस्तम्भेन तेन च
अशा प्रकारे, तो तेजाचा खांब वाढतच राहिला,
तेजोलिंगं तदाश्चर्यं दृष्ट्वा त्यक्तमिथः क्रुधौ
ते अद्भुत तेजाचे लिंग पाहून, त्यांनी एकमेकांवरील राग सोडून दिला.
किमेष वसुधां भित्त्वा शेषादीनां फणाभृताम्
हे पृथ्वीला भेदून, शेष व इतर नागांच्या फण्यांतून आले आहे का?
किं वा कल्पांतसुलभप्रादुर्भावाः प्रभाकराः
की कल्पाच्या शेवटी सहज दिसणारा सूर्य प्रकट झाला आहे का?
आहोस्विन्मेघ संघर्षाद्वितता व्योममध्यतः
की मेघांच्या घर्षणामुळे हे आकाशाच्या मध्यभागी पसरले आहे का?
प्रतिघ्नन्नेष तेजोभिरक्ष्णोः शक्तिमनुक्षणम्
हे आपल्या तेजाने नेहमीच तुमच्या डोळ्यांची शक्ती परतवून लावत आहे का?
एष उद्दीप्यमानोऽपि संतापाय न कल्पते
हे जरी प्रखरतेने जळत असले, तरी यातून कोणताही दाह होत नाही.
एतस्य कांतिसंक्रांत्या जगदेव न केवलम् 1.3.2.10.
याच्या तेजाच्या प्रसारामुळे केवळ जगच नव्हे,