आगत्य च क्षुधाक्रांत उच्चैः प्रोवाच स द्विजः पायसं शुचि चोष्णं च शीघ्रं क्षुधार्त्तिने द्विज
तेथे येऊन, उपाशी असलेल्या त्या ब्राह्मणाने मोठ्याने सांगितले, 'भुकेल्या ब्राह्मणाला लवकर शुद्ध आणि गरम पायस द्या.'
इति श्रुत्वा वचः क्षिप्रं विश्वामित्रः प्रयत्नतः
हे शब्द ऐकून विश्वामित्रांनी ताबडतोब आणि काळजीपूर्वक—
तदादायोत्थितं दृष्ट्वा दुर्वासास्तं विलोकयन्
ते घेतलेले पाहून, दुर्वासांनी त्याच्याकडे पाहिले.
क्षणं सहस्व विप्रेन्द्र यावत्स्नात्वा व्रजाम्यहम्
'हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, मी स्नान करून येईपर्यंत थोडा वेळ थांब.'
इत्युक्त्वा स जगामैव दुर्वासाः स्वाश्रमं तदा
असं सांगून दुर्वासांनी त्या वेळी आपल्या आश्रमात परत गेले.
विश्वामित्रस्तपोनिष्ठस्तदा सानुरिवाऽचलः 2.8.5.
त्या वेळी तपश्चर्येत स्थित असलेले विश्वामित्र पर्वतासारखे स्थिर होते.
तस्य शुश्रूषणपरो मुनिः कौत्सो यतव्रतः
कौत्स हा व्रतस्थ ऋषी आपल्या गुरूंची सेवा करण्यात मन लावून होता.
पुनरागत्य स मुनिर्दुर्वासा गतकल्मषः
नंतर, परत आलेल्या दुर्वास ऋषींच्या मनात कोणताही दोष उरला नव्हता.
तस्मिन्गते मुनिवरे विश्वामित्रस्तपोनिधिः
त्या श्रेष्ठ ऋषी निघून गेल्यावर, विश्वामित्र तपश्चर्येचा खजिना—
स विसृष्टो गुरुं प्राह दक्षिणा प्रार्थ्यतामिति दक्षिणा तव शुश्रूषा गृहं व्रज यतव्रत
मुक्त झाल्यावर त्याने गुरूंना सांगितले, 'दक्षिणा मागा. तुमची सेवा हीच दक्षिणा आहे; आता घरी जा, व्रत पाळणारा.'
पुनःपुनर्गुरुं प्राह शिष्यो निर्बन्धवान्यदा
शिष्याने पुन्हा पुन्हा गुरूंना आग्रहाने विचारले.
सुवर्णस्य सुवर्णस्य चतुर्दश समाहर
चौदा तोळे सोने गोळा कर.
इत्युक्तो गुरुणा कौत्सो विचार्य समुपागमत्
गुरूंनी असे सांगितल्यावर कौत्साने विचार केला आणि पुढे गेला.
इत्युक्तं ते मुनिवर त्वया पृष्टं हि यत्पुनः
हे मुनीश्रेष्ठ, तू जे पुन्हा विचारलेस त्याचे उत्तर मी दिले.
तस्माद्दक्षिणदिग्भागे संभेदः सिद्धसेवितः
म्हणून दक्षिण दिशेला सिद्ध लोक येतात असा संगम आहे.
तत्र स्नात्वा महाभाग भवन्ति विरजा नराः तदाप्नोति स धर्मात्मा तत्र स्नात्वा यतव्रतः ।। 2.8.5.
तेथे स्नान केल्यावर, हे महाभाग, माणसे पापरहित होतात; जो धर्मात्मा नियमाने तेथे स्नान करतो, त्याला हे फळ मिळते.
स्वर्णादिकं च यो दद्याद्ब्राह्मणे वेदपारगे
जो कोणी वेदपारंगत ब्राह्मणाला सोने किंवा तत्सम वस्तू देतो,
तिलोदकीसरय्वोश्च संगमे लोकविश्रुते
लोकप्रसिद्ध तिलोदकी आणि सरस्वती या नद्यांच्या संगमावर,
उपवासं च यः कृत्वा विप्रान्संतर्पयेन्नरः
जो उपवास करून ब्राह्मणांना तृप्त करतो,
एकाहारस्तु यस्तिष्ठेन्मासं तत्र यतव्रतः
जो नियमाने तेथे एक महिना फक्त एकदाच जेवतो,
नभस्य कृष्णामावस्यां यात्रा सांवत्सरी भवेत्
नभस्य महिन्यातील कृष्ण अमावस्येला ही यात्रा दरवर्षी होते.
सिंधुजानां तुरंगाणां जलपानाय सुव्रत
सिंधू प्रदेशातील घोड्यांना पाणी पिण्यासाठी, हे धर्मनिष्ठा,
तिलोदकीति विख्याता पुण्यतोया सदा नदी स्नातो विमुच्यते पापैः सप्तजन्मार्जितैरपि
तिलोदकी ही नेहमी पवित्र आणि प्रसिद्ध नदी आहे; येथे स्नान केल्यावर माणूस सात जन्मांचेही पाप झटकतो.
तस्मात्तिलोदकीस्नानं सर्वपापहरं मुने स्नानं दानं व्रतं होमं सर्वमक्षयतां व्रजेत्
म्हणून, हे मुनी, तिलोदकीत स्नान केल्याने सर्व पापे नष्ट होतात; स्नान, दान, व्रत आणि होम सर्व अमर राहतात.
इति विविधविधानैस्तीर्थयात्रांक्रमेण प्रथितगुणविकासः प्राप्तपुण्योविधाय
अशा विविध नियमांनी तीर्थयात्रा करताना गुण वाढतात आणि पुण्य मिळते.
सीताकुण्डमितिख्यातं सर्वकामफलप्रदम्
सीतेचे कुंड म्हणून प्रसिद्ध असलेले हे सर्व इच्छित फळ देणारे आहे.
यत्र स्नात्वा नरो विप्र सर्वपापैः प्रमुच्यते रामेण वरदानाच्च महाफलनिधीकृतम्
येथे स्नान केल्यावर, हे ब्राह्मण, माणूस सर्व पापांतून मुक्त होतो; आणि रामाने वर दिल्यामुळे हे मोठ्या फळांचे ठिकाण झाले आहे.
त्वत्कुण्डस्यास्य सुभगे त्वत्प्रीत्या कथयाम्यहम्
हे सुभगे, तुझे समाधान व्हावे म्हणून मी या कुंडाची कथा सांगतो.
अत्र स्नानं च दानं च जपो होमस्तपोऽथवा
इथे स्नान, दान, जप, होम किंवा तप — या सर्वांचा समावेश आहे.
मार्गकृष्णचतुर्दश्यां तत्र स्नानं विशेषतः
मार्गशीर्ष महिन्यात कृष्ण पक्षातील चतुर्दशीला इथे स्नान केल्यास विशेष पुण्य मिळते.