ଆଜି ମୋର ଜ୍ଞାନ ଫଳବତୀ ହେଲା, ଆଜି ମୋର ତପସ୍ୟା ସଫଳ ହେଲା—ଏହି ଭାବରେ ଏକ ମହାପୁରୁଷ ଅନୁଭବ କଲେ। ଦେବତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ନିଜେ ଦେହ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେହ ଦେଖିଲେ—ଏହି ଦେହ ଅଲୋକମୟ, ସତ୍ୟରୂପେ ଏହା ପରମ ବ୍ରହ୍ମର ନିତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଏକ ଦୀର୍ଘଦିନର ଜିଜ୍ଞାସା ମନରେ ଉଠିଲା—"ଏହି ଦେହ ଦେଖିବାର କାରଣ କ'ଣ? ମୁଁ ତ ତେର ଦିନ ବ୍ୟାପି ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିଛି, ତଥାପି ଏହି ସନ୍ଦେହ ମୋତେ ଘେରିଛି। ଦୟାକରି ଏହାର କାରଣ ସ୍ପଷ୍ଟ କର।" ତାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଆଉ ଏକ ମହାପୁରୁଷ କହିଲେ, "ହେ ମୁନି, ମହାଦେବଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପୂଜା କରିବା ବିନା ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ଏହି କଥା ମନୋযোগରେ ଶୁଣ ଓ ଯଥାଯଥ ପ୍ରୟାସ କର। ମୁଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶାପ ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲି, ତେବେ ମହାମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ଚାହେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ପାଏ। ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା ଏହି ଲିଙ୍ଗର ସାମ୍ନାରେ ତୁମେ କଥା ହେବ। ପୂର୍ବରୁ ଜମା ଥିବା କର୍ମ ଦେହୀକୁ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ—ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନୀ—କହିଲେ, "ହେ ରାଜା, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ମୁଖିନ ହେଇଛି।" ଏହିପରି କଥା କହି, ରାଜା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦୁଇଏ ମିଶି ମୁକ୍ତିଲିଙ୍ଗ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେଇ କ୍ଷଣରେ, ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଦେହ ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ ଲୟ ହୋଇଗଲା। ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ମାନେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ଏହା ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ପରମ ପଦକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ। ତେଣୁ, ହେ ମୂର୍ଖମାନେ, ଏତେ ତପସ୍ୟା, ଦାନ, ବ୍ରତ କ’ଣ କାମର? ଦେବମାନେ, ଅସୁରମାନେ, ମହାମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଜାଣନ୍ତି ନାହାନ୍ତି; ପ୍ରଜାପତି ମଧ୍ୟ ମୋର ପରମ ସ୍ୱରୂପ ନ ଜାଣନ୍ତି। ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଆକୃତିରେ ଯେ ଅଲୋକ ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ଏହି ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ। ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଥିବା ଯୋଗୀମାନେ, ମୋର କୃପାରେ ଏହା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।" ପରମେଶ୍ୱର କହିଲେ, "ଯାହାଙ୍କୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ମାନେ ମନୁଷ୍ୟ ନିର୍ମଳ ହୁଏ..." ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମନସପୁତ୍ର ଏକ ମହାପୁଣ୍ୟଶାଳୀ ଅତ୍ରି ନାମକ ମୁନି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ସୋମ। ପରେ, ମାଆମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଡାକ୍ଷ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା। ସୋମଙ୍କର ଅନେକ ମହିଳା ଭାର୍ୟା ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରୋହିଣୀ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଅନ୍ୟ ଭାର୍ୟାମାନେ ଏସି, ଡାକ୍ଷ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅନୁଯୋଗ କଲେ। ଡାକ୍ଷ୍ୟ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେ ଅପେକ୍ଷାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ। ଏହିଭଳି ଶାପ ଦେଉଥିବାବେଳେ, ସୋମ ଆକାଳେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ନିଜ ଅନେକ ଆକୃତି ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ଅମର ଜଳର ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଡାକ୍ଷ୍ୟଙ୍କ ଶାପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ସୋମ ତାଙ୍କ ସହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦେବମାନେ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ପୁନିପୁନି ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ଆହୁତିର ଅଧିପତି, ଆମେ ତୁମ ଶରଣ ନେଇଛୁ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।" ବ୍ରହ୍ମା କମଳମୁଖରେ ମୃଦୁ ଓ ସ୍ନେହଭରା କଥା କହି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ। ତାପରେ, ପ୍ରଭୁ ବିଷ୍ଣୁ ଏହି ଶାପର କ୍ଷୟ କରିପାରିବେ ବୋଲି ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ। ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତା ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତେ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, "ନମସ୍କାର ହୃଷୀକେଶ, ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ପୂର୍ବଜ। ହେ ନାରାୟଣ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ଦେବତାମାନେ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏବେ ସୋମ ବିନା ପୃଥିବୀର ଔଷଧି ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି।" ଏଭଳି ଦେବତା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅମୃତମୟ କଥା ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜଗତ ମୁକ୍ତି ଓ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଅନୁଗ୍ରହ ଆଶା କରୁଥିଲେ।