ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି କହିଲେ, “ହେ ପାପରହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମନସିକ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ବିଷୟରେ ମୋତେ ଶୁଣ। ଏହି ସ୍ନାନସ୍ଥଳଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ, କ୍ଷମା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଛି। ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏଭଳି ସାତିଟି ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ବିଷୟରେ କହାଯାଇଛି। ପ୍ରକୃତରେ, ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ଦେହ ସ୍ନାନ କରିବା ମାତ୍ରେ ପବିତ୍ରତା ଆସେ ନାହିଁ; ଏହି ପୃଥିବୀର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳଗୁଡିକର ମହିମା ଆମେ କେମିତି ପାଇଁ, ତାହା ଶୁଣ। ଦେହର ଅନେକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଅଂଶ ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବରେ ଗଣାଯାଇଥାଏ, ଏହିପରି ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ବିଶେଷ ମହିମା ଥାଏ। ତେଣୁ ଜନେ ଜୀବନରେ ପୃଥିବୀର ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ଓ ମନସିକ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳରେ ବସିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ମନ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ବିଧି ଅନୁକ୍ରମରେ କହିବି। ଜୀବ ଜଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ ଓ ଜଳରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରେ ଅବିରତ ଆସକ୍ତି ମନର ମଳ। ଯଦି ମନ ଅନ୍ତରେ ଅଶୁଦ୍ଧ ରହେ, ତେବେ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ଆସେ ନାହିଁ। ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ଶୁଚିତା, ତୀର୍ଥସ୍ଥଳରେ ସେବା ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ—ଏହି ସବୁ ମନସିକ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳର ଲକ୍ଷଣ। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ନିଗ୍ରହ କରିବା ସହିତ ରହନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମନସିକ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ଅଛି। ଏଭଳି ମନସିକ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳର ଲକ୍ଷଣ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ସକାଳେ ଉଠି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମନୁଷ୍ୟ ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଚକ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହରିଙ୍କୁ ଚକ୍ରଧାରୀ ଦେଖିପାରିବେ। ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଏହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଦୈନିକ କର୍ମ କରି, ଆୟୋଧ୍ୟା ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ବନ୍ଦୀ, ଶୀତଳା, ଏବଂ ବଟୁକା ଦେଖିବା ଉଚିତ। ପିଣ୍ଡାରକ ଦେଖି, ତାପରେ ଭୈରବଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ମଙ୍ଗଳ ଦେବତାଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରି, ପୂର୍ବରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଦେବତାମାନେ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ସକାଳେ ଉଠି, ବ୍ରହ୍ମକୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ରେଶ୍ୱର ଦେଖି, ମହାବିଦ୍ୟାର ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାରରେ ସ୍ନାନ କରି, ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରି, ସବୁବେଳେ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାର ଫଳ ଉତ୍ତମ ମିଳେ। ଏଭଳି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଏହା ଶୁଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ। ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନିୟମିତ ଏହି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ଦେରି କରିବା ଛାଡି ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଆୟୋଧ୍ୟା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ, ଆୟୋଧ୍ୟା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଆୟୋଧ୍ୟା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବିସ୍ଥାପିତ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରୟ। ଏପରି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଆପଣ ଜିଜ୍ଞାସା କରିଥିବା ଉତ୍ତର କହିଦେଲି। ତାପରେ ବ୍ୟାସ ମୁନି, ତପସ୍ୟାର ଧାରା, ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, “ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ କୃପାପ୍ରାପ୍ତ, ମୁଁ ସଫଳ ହେଲି, ମୁନିବର; ଯେଉଁଠି ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଯିବା ହୋଇନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ। ଆପଣ, ମହାମୁନି, ମୋତେ ଧର୍ମ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କୃପାପୂର୍ବକ କହିଦେଲେ; ଏବେ ଆପଣ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା ଉଚିତ।” ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ତପସ୍ୟାର ଧାରା, କୁମ୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଲେ। ଦୃଢ ମୁନି, ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଚକିତ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ଗଲେ, ନିଜ ଚାହିଦା ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ। ସେଉଁଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ ଦେଖି, ଅଦ୍ଭୁତ କାରଣ ଅନୁଭବ କଲେ। ତାପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଲେ। ମୋତେ ଏହାର ମହିମା ଶୁଣି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରି, ଯେଉଁଠି ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ମହିମା ପଠନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହି ଗାଥା ସବୁ ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଉଦ୍ୟମ ସହିତ ସର୍ବଦା ଶୁଣିବା ଉଚିତ।