स्वेच्छया सोमकप्रमुखान् दानवान् विनाशयितुमहं प्रवर्ते। य एषां दृष्टिः रजोगुणेनावृतास्ते किञ्चिदपि न पश्यन्ति। ननु सा मम अविनाभाविनी शक्तिः कमलमध्ये निवसति। एतानि भूतानि, एषः कालः, मम आत्मा च—सर्वं ह्यहमेव। आदित्या वसवो रुद्राः दिशां पालाः मनवश्च—सर्वेऽहमेव। ममाज्ञया सृष्टिशक्तिः प्रतिष्ठिता वर्तते। तया क्षणमपि युगायते। सूर्यचन्द्रमसोः तदा न उदयास्तमयौ भवतः। न मरुतो ववुः, न चाग्नयः प्रज्वलिताः। सर्वे सागराः प्लावमाना अभवन्, पर्वताः कम्पिताः। पक्षमासऋतुवर्षव्यवस्था नष्टा। इन्द्राद्याः लोकपालाः, मरीचिप्रमुखाः महर्षयः च, तदा विमूढा अभवन्। एवं महान् संकर्ष उत्पन्नः, भूतानां क्रन्दनप्रेरितः। तदा विश्वात्मा लोकसंरक्षणे समाहितचित्तः चिन्तां चकार। स माम् ऐश्वर्यप्रदं गर्वितावस्थां समालोक्य विचारयामास। अहो मोहस्य माहात्म्यम्! कथयावः हे ब्रह्मन्, हे अच्युत। अज्ञानतमसः सम्भूताः तयोः मनसि दृष्टिश्च मलिनाभूताम्। अपराधं कृतवन्तौ नापि, तावपि मोहसिन्धौ निमग्नौ। एवं मम मायया तयोः मोहम् अवगम्य, मनसि निश्चित्य, त्रैलोक्ये यः स चन्द्रशेखरः तस्य दया खलु स्मर्यते। मार्कण्डेय उवाच—कथयतु मां भगवन्, कथम् अनादि शम्भुः अकरोत्। यद् यद् देवोऽकरोत्, तत् भक्तवत्सलत्वात् कृपया एव। तदा तयोः मध्ये, विवादं कुर्वतोः, महद्दिव्यं रूपं समुत्पन्नम्, ब्रह्माण्डं विदारयत्। तस्य ज्योतिर्लिङ्गस्य तेजसा सर्वं सर्वत्र वर्णरहितं जातम्। तस्य महाज्वलनैः सागराः शोषिताः इवाभवन्। सा ज्योतिः पूर्ववत् आकाशे सह अनन्तकोटिनक्षत्रैः विराजमानम्। तस्य रक्तप्रभया सर्वं गेरुकाभितुल्यं ददृशे। सागराः तस्य प्रतिबिम्बेन जलबन्धुभिः आलिङ्गिताः। वृक्षाः नूतनविद्रुमगुच्छैः भूषिताः इव सञ्जज्ञिरे। पृथिवी केसरलेपिता इव, दिशः च सिन्दूरारुणाभासाः। तद् तेजः सर्वं ब्रह्माण्डान्तरं कोशवत् आपूरयत्। एवं तस्मिन् तेजःस्तम्भे वर्धमाने, तं अद्भुतं ज्योतिर्लिङ्गं दृष्ट्वा तयोः कोपः परित्यक्तः। किमेतत्, पृथिवीं विदार्य, शेषाद्योरगफणात् उत्पन्नम्? उताहो, कल्पान्ते सुलभदर्शनं सूर्यस्य रूपमिदम्? उत वा, मेघसंघर्षेण मध्ये व्योम्नः प्रसारितम्? किमिदं, तव नेत्रशक्तिं नित्यं प्रतिहन्यादिव किरणैः? ज्वलदपि न तु दाहं करोति।