तदा परमकारुण्यसमन्विताः महर्षयः ताम् आश्चर्येण सम्प्रेक्ष्य इदं वाक्यम् ऊचुः—"सुन्दरी, किं त्वं एतं महापापिनं पुरुषं अनुसरसि?" सा तु सती सान्त्वयन्ती प्रत्युवाच—"मम स्वामिनं विना सौन्दर्यस्य किम् उपयोगः? सः कुरूपो वा सुरूपो वा, दरिद्रः वा धनाधिपः वा, मम पतिर् एव मम सर्वस्वम्।" एवं सतीव्रतेन तया उक्ते, तं बालकं, "एष बालकः, महर्षये, भवतां शरणं प्राप्तः," इति वदन्तः, ते महर्षयः परमकारुण्येन परस्परं विलोकयामासुः। ततः ते महात्मनः ऋषयः तस्याः पतिं पुनरुत्थापयन्। तस्मिन्नेव क्षणे, तेषां मनसि कामितः दिव्यः विमानः आकाशात् अवतीर्णः। तदा तौ dampatī, तेषां विशुद्धात्मनां मुनीनां पुरतः स्थितवन्तौ। ततः सा महर्षिभिः अभिहिता, "मणिकर्णिके, तव पतिव्रत्येन, विशेषतः सत्यनिष्ठया, वयं तुष्टाः। यः अत्र महद् लिङ्गम् अस्ति, तत् मम नाम्ना प्रसिद्धं भविष्यति। एष एव मम अभिलाषः, अन्यः कोऽपि नास्ति।" इत्युक्त्वा, "मणिकर्णिका इति ख्यातिः एतस्मिन्स्थले तव नाम्ना जातम्। अत्र वालखिल्याः तपोनिष्ठाः विशेषतः प्रतिष्ठिताः। अत्र च, सूर्यग्रहणकाले, स्नानदानादिकाः विधयः क्रियन्ते। यः कश्चन अत्र स्नानं कृत्वा यं यं कामयते, स तं तं लभते। अतः, सर्वप्रयत्नेन अत्र स्नानाय यत्नः कर्तव्यः।" यत्र पूर्वं पङ्गुना तपः कृतम्, तत्र च्यवनवंशसम्भूतः पङ्गु नाम ब्राह्मणः किल काले किञ्चित् अवसत्। सः गार्हस्थ्यकर्मसु रतः, कदाचित् स्वजनैः परित्यक्तः, अर्बुदाचलम् अगच्छत्। तत्र लिङ्गं स्थाप्य, प्रभुं पूजयामास। सः शिवभक्तः जातः, वायुभक्षः च तत्र वासं कृतवान्। ततः महादेवः तेन ब्राह्मणेन तुष्टः, तम् उवाच—"वरं वृणुष्व, दुष्करं यदपि।" सः ब्राह्मणः प्राह—"भगवन्, तव प्रसादात् अत्र मम पङ्गुत्वं निवर्तताम्। तव च सदा सन्निधिः, पार्वत्या सहितस्य, अत्र स्यात्। मम तपोबलात्, एतत् तीर्थं ख्यातिं प्राप्नुयात्। चैत्रशुक्लचतुर्दश्यां तव सन्निधिः अपि अत्र स्यात्।" इत्युक्ते, पुलस्त्यः उवाच—"सः ब्राह्मणः केवलं स्नानं कृत्वा दिव्यदेहः जातः। तस्मिन् दिने, नरश्रेष्ठ, अत्र स्नानं कर्तव्यम्।" एवं सप्तमस्य प्रभासखण्डस्य अर्बुदखण्डे, पङ्गुतीर्थमाहात्म्याख्यः सप्तदशोऽध्यायः समाप्तः। पुनः पुलस्त्यः उवाच—"ततः, नरश्रेष्ठ, अनुत्तमं यमतीर्थं गन्तव्यम्। पुरा चित्राङ्गदः नाम राजा आसीत्, अतीव लोभात् पीडितः। सः अतीव क्रूरः, दुष्टः, देवब्राह्मणद्रुह्यः आसीत्। सत्यशौचविहीनः, मायाछद्ममत्सरसम्पन्नः।" सः राजा, दीर्घं भ्रमित्वा, श्रमात् क्षुत्पिपासया च क्लान्तः अभवत्। तत्र सरः पद्मैः शोभितम्, मत्स्यगजेन्द्रकच्छपसमाकुलम् आसीत्। तृषार्तः सः तस्मिन्नेव जलाशये प्रविवेश।