तपस्वी त्रिपुरः, उष्णतायां अग्निं सेवितवान्, वर्षाकाले मेघानां कोलाहलम् सहित्वा स्थितवान्। पतितपर्णानि खादित्वा, जलं पीत्वा, वायुम् उपयोज्य, अनाश्रितः वासं कृतवान्। एवं सहस्रवर्षाणि अत्यन्तदुष्करं तपः संपादितवान्। ततः ब्रह्मा तं दैत्यश्रेष्ठं उवाच—"वरेण यद् इच्छसि, तं वरं वृणीष्व।" तदा स्रष्टा ब्रह्मणा संबोधितः त्रिपुराख्यः दैत्यः उवाच—"देवाः, दिव्यानि, गन्धर्वाः, भूतानि, नागाः, राक्षसाः..." इत्युक्त्वा ब्रह्मा तस्मात् स्थलात् सहसा अदृश्यः अभवत्। ततः आरभ्य महादैत्यः त्रिपुरः देवेषु महत् विध्वंसनं कृतवान्। त्रिपुरं च अन्यानि चलनग्रामाणि यत्र इच्छति तत्र स्थापयामास। तेषु विविधैः उपायैः हननं कृतवान्, तस्य चित्तं दूषितम् अभवत्। ते कदापि न यज्ञं कृतवन्तः, न सोमपानं कृतवन्तः। "स्वाहा", "स्वधा", "वषट्" इति उच्चारणं नासीत्। देवालयाः नासन्, शिवस्य पूजा नासीत्। साधुवृत्ताः जनाः नासन्, दया मानवेषु नासीत्। एवं व्यास, तस्मिन नगरे, इयं भूमिः विनष्टप्रायम् अभवत्। तस्मात् कारणात्, सर्वे देवगणाः विनष्टप्रायाः अभवन्, तेषां बलं नष्टम्। ततः ते सर्वे मिलित्वा, एकत्र संमन्त्रयन्तः, कारणं विचिन्तयामासुः। देवाः स्वक्लेशस्य कारणं चर्चा कृतवन्तः। ततः ते सर्वे देवाः महाकालवनं प्रति जग्मुः। तत्र दिव्यं अवन्तिनगरं सर्वतीर्थैः पूजितम् अस्ति। तत्र रुद्रसरोवरे स्नानं, दानं, जपं, तर्पणं कृत्वा, ब्रह्मा उवाच—"देवदेव, महेश्वर, भक्तानां भयहर, त्रिपुरः दैत्याधिपः देवविनाशकः अभवत्। त्रिवर्गनगराणि स्थापयित्वा, सर्वत्र विचरति। सर्वाणि भूतानि, चराचराणि, विनष्टानि कृतवान्। ऋषिमुनिनां आश्रमाः, तपस्विनां वासस्थानानि नष्टानि; सर्वे देवाः राज्यहीनाः पराजिताः। अधुना, त्रिपुरस्य दुष्टत्वेन, देवाः मानववत् विचरन्ति। अतः, सर्वे प्रयत्नाः कृत्वा, तस्य विनाशः चिन्तनीयः।" एवं ब्रह्मणः दृढचित्तस्य वचनं श्रुत्वा, शिवः उवाच—"अहं तस्य दुष्टदैत्यस्य विजयाय उपायं विधास्यामि।" "सर्वे तपः कुरुत, विजयकामनया।" इत्युक्त्वा, शिवः तत्र सर्वदेवानां समक्षे अदृश्यः अभवत्। तस्मिन दुष्टत्रिपुरस्य विजयाय, वृषध्वजः देवीं महाबलि-बलिपशुभिः, पशुभिः, पुष्पैः, जलैः, तर्पणैः पूज्य, स्तुतिं कृतवान्। दुर्गां, भगवतीं, शुभां, संसारसागरात् तारिणीं देवीं स्तुतवान्। रक्तमांसपानमत्तां, रक्तदन्तां, राक्षसं रक्तनाम्नीं स्तुतवान्। कृष्णवर्णां महिषवाहिनीं, यक्षैः सेवितां, यक्षासनस्थां स्तुतवान्। एवं पूज्य, मनः प्रसन्नं धृत्वा, ध्यानस्थः, चण्डिका करुणामुखी तस्य पुरतः प्रादुरभवत्, उवाच च— "यद् यद् त्वया अभिलषितम्, तत् सर्वं ददामि, यत् लोकहिताय भवति। येन त्रिपुरं महादैत्यं, देवकण्टकं हनिष्यामि। मया, देवश्रेष्ठ, दैत्यविनाशाय परमस्त्रं दत्तम्।