रात्रिचर्या राक्षसी तृतीयं बोधसुतं जग्ना। ततः गुरोः अनुमत्याः नमस्कारः कर्तव्यः इति निश्चितम्। तत्र प्रश्नः अभवत्—"कस्य मातरं पूजयामि? या जननी वा या पोषिका?" पुनः उक्तम्—"एषा जनककन्या तव जन्मदात्री ननु?" आनन्दः प्रत्यवदत्—"सा जननी या चैत्रमासे जन्मदात्री, अयं चैत्रः द्विजगृहे।" गुरुस्ततः पप्रच्छ—"त्वं कः? अयं चैत्रः कः?" आनन्दः अवदत्—"मम बुद्धिः विमूढा, अहं किं अपि न जानामि।" पुनः पृष्टम्—"कः कस्य पुत्रः? कः कस्य न सम्बद्धः?" एवं संसारः नाशयति, जीवेषु संसारः अस्ति। पृथिव्याम् सा दुर्जनस्य, ब्रह्मपुत्रस्य दुःसहस्य, कन्या। अस्मिन्नेव जन्मनि मम द्वे मातरौ प्राप्ते। अतः तपः करिष्यामि, चैत्रं आनय। तदनन्तरं स आसक्तिं परित्यज्य तं विचारयामास। यः ब्राह्मणं पुत्रवत् सम्मानितवान् तं रक्षितवान्। पश्चिमे इन्द्रेश्वरस्य परमं लिङ्गं अस्ति। ततः स तपः कुर्वन् देवः तं संबोधितवान्—"षष्ठमनुना यथाकर्तव्यं कुरु, गच्छ।" देवेशेन एवं उक्तः स बुद्धिमान् प्रत्युवाच—"एवं भवतु।" तस्य लिङ्गस्य पूजया पुत्रान् उत्पादितवान्। हे देवि, तेन स कष्टसाध्यं सिद्धिं प्राप्नोत्, हर्षेण। ये आनन्देश्वरं भगवन्तं पश्यन्ति, तेषां शतकोटिजन्मार्जितपापानि नश्यन्ति। तस्मिन्नेव क्षणे जन्ममृत्युजरादिभिः मुक्तिः। आनन्देश्वरस्य दर्शनं मोक्षं ददाति, इति मया उक्तम्; अत्र, हे विशाललोचने, परमं लिङ्गं देवैः पूज्यते। हे देवि, तस्य पापनाशिनी शक्तिः तव वर्णिता। तं केवलं दृष्ट्वा सर्वपापेभ्यः विमुक्तिः। एकदा रम्यायाः वितस्ता तटे ब्राह्मणः अवसत्। तेन बान्धवैः, दुष्टया पत्नीया च परित्यक्तः। स पुत्रकामः मम पर्वतगुहायां तुष्टिं अकरोत्। तस्मै पुत्रः जातः, यः स्वकण्ठात् वस्त्रं गृहीत्वा स्थितः। स मम प्रसादात् प्राप्तः, हे सुन्दरमुखि। ततः षष्ठे वर्षे अतीते, उपनयनं चिन्तितवान्; सर्वेषां ऋषीणां नमस्कृत्य, भक्त्या पूजितवान्। यथाशक्ति फलैः तस्य उपनयनं कृतवान्। "हे मुनीश्वर, अस्मिन पुत्रे आशीः दीयताम्।" इति उक्त्वा सर्वे मौनं स्थिताः, उत्तरं न दत्तवन्तः; ध्यानात् चिन्तितवान्—"नूनं मम पुत्रस्य अल्पायुः।" इति ज्ञात्वा स मुनिः आकस्मिकं मोहं प्राप्तः। पुरा रुद्रः तुष्टः सन्तुष्टः मम वरं दत्तवान्—"तव पुत्रः मम तुल्यबलः कण्ठमध्ये उत्पत्स्यति।" पितरं शोकग्रस्तं दृष्ट्वा स मुनिः मौनं अभवत्। "भयम् त्यज, तव कृते, दुःखितस्य, विफलप्रयत्नस्य, अहं यमं मृत्युपतिं वशं करिष्यामि।