జలరూపేణ బ్రహ్మైవ సరయూర్మోక్షదా సదా
సరయూ నది నీటి రూపంలోనే పరబ్రహ్మ, ఎప్పుడూ మోక్షాన్ని ఇస్తుంది.
పశుపక్షిమృగాశ్చైవ యే చాన్యే పాపయోనయః
పశువులు, పక్షులు, అడవి జంతువులు, ఇంకా పాప జన్మలు పొందిన ఇతర ప్రాణులు—
ఇత్యుక్త్వా విరతే తస్మిన్మునౌ కలశజన్మని
ఇలా చెప్పి, ఆ కలశంలో పుట్టిన ముని మౌనంగా ఉన్నాడు.
దుర్లభా సర్వజన్తూనాం కథా విస్తరతః క్రమాత్
ఈ కథను పూర్తిగా, క్రమంగా తెలుసుకోవడం అన్ని జీవులకు చాలా అరుదైనది.
ఇదానీం శ్రోతుమిచ్ఛామి క్షేత్రస్థానం యథావిధి
ఇప్పుడు నేను క్షేత్రస్థానాల గురించి యథావిధిగా వినాలనుకుంటున్నాను.
ఫలం బ్రూహి క్రమేణైవ విస్తరాత్పృచ్ఛతో మమ 2.8.10.
నీవు అడిగిన ప్రకారం, క్రమంగా, విస్తారంగా ఆ ఫలితాన్ని చెప్పు.
యథా శ్రుత్వా క్రమేణైవ యాత్రాం విశ్వవిదాం వర
విశ్వాన్ని బాగా తెలిసినవారి యాత్రను, ఎలా క్రమంగా విన్నారో అలా,
అయోధ్యాం సప్తతీర్థానాం యథావదనుపూర్వశః
అయోధ్యకు, అలాగే డబ్బతీర్థాల డబ్బతీర్థాలకు, సరైన క్రమంలో ఎలా వెళ్ళాలో,
మనోవాక్కాయశుద్ధేన నిర్దోషేణాంతరాత్మనా యః కరోతి విధిం సమ్యక్స తీర్థఫలమశ్నుతే
ఎవరైనా మనస్సు, మాట, శరీరం శుద్ధిగా, లోపల మచ్చలేని హృదయంతో, ఆ విధిని సరిగ్గా ఆచరిస్తే, అతడు ఆ తీర్థయాత్ర ఫలాన్ని పూర్తిగా పొందుతాడు.
యేషు స్నాతవతాం నౄణాం విశుద్ధిర్మనసో భవేత్
ఆ ప్రదేశాల్లో, అక్కడ స్నానం చేసినవారికి మనస్సు శుద్ధి కలుగుతుంది.
అగస్త్య ఉవాచ శృణు తీర్థాని గదతో మానసాని మమానఘ
అగస్త్యుడు చెప్పాడు — పాపరహితుడా! నేను చెప్పే మానసిక తీర్థాలను విను.
సత్యతీర్థం క్షమాతీర్థం తీర్థమింద్రియనిగ్రహః
సత్యం ఒక తీర్థం, క్షమ ఒక తీర్థం, ఇంద్రియ నియమం కూడా ఒక తీర్థమే.
జ్ఞానతీర్థం తపస్తీర్థం కథితం తీర్థసప్తకమ్
జ్ఞానం ఒక తీర్థం, తపస్సు ఒక తీర్థం — ఇలా ఏడు తీర్థాలు చెప్పబడ్డాయి.
న తోయపూతదేహస్య స్నానమిత్యభిధీయతే భౌమానామపి తీర్థానాం పుణ్యత్వే కారణం శృణు
నీటితో శరీరం శుద్ధి చేసుకున్నవారికి స్నానం అని అనబడదు; భూమిపై ఉన్న తీర్థాలకు పుణ్యం ఎందుకు కలుగుతుందో విను.
యథా శరీరస్యోద్దేశాః కేచిన్మధ్యోత్తమాః స్మృతాః
శరీర భాగాల్లో కొన్ని మధ్యస్థంగా, కొన్ని ఉత్తమంగా భావించబడినట్లే,
తస్మాద్భౌమేషు తీర్థేషు మానసేషు చ సంవసేత్ 2.8.10.
అందువల్ల భూమిపై ఉన్న తీర్థాల్లోను, మనసులో ఉన్న తీర్థాల్లోను నివసించాలి.
తస్మాత్త్వమపి విప్రేంద్ర విశుద్ధేనాంతరాత్మనా తం తు వక్ష్యామి విప్రేంద్ర తీర్థయాత్రావిధిం క్రమాత్
అందుకే, బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడా! నీవు కూడా శుద్ధమైన హృదయంతో ఉండాలి. నేను నీకు తీర్థయాత్ర విధిని క్రమంగా వివరంగా చెబుతాను.
జాయన్తే చ జలేష్వేవ మ్రియంతే చ జలౌకసః
జలజీవులు నీటిలోనే పుడతారు, నీటిలోనే మరణిస్తారు.
విషయేష్వనిశం రాగో మనసో మల ఉచ్యతే
ఇంద్రియ విషయాలపై ఎప్పుడూ మక్కువ ఉండటం మనస్సు మలముగా చెప్పబడుతుంది.
చిత్తమన్తర్గతం దుష్టం తీర్థస్నానం న శుధ్యతి
లోపల మనస్సు చెడిపోయి ఉంటే, తీర్థస్నానం శుద్ధిని ఇవ్వదు.
దానమిజ్యా తపః శౌచం తీర్థసేవా శ్రుతిస్తథా
దానం, యజ్ఞం, తపస్సు, శౌచం, తీర్థసేవ, అలాగే వేదపఠనం — ఇవన్నీ
నిగృహీతేంద్రియగ్రామో యత్రైవ వసతే నరః
ఎక్కడ మనిషి తన ఇంద్రియాలను నియంత్రించుకుని ఉంటాడో,
ఏతత్తే కథితం విప్ర మానసం తీర్థలక్షణమ్
బ్రాహ్మణుడా! మానసిక తీర్థ లక్షణాన్ని నీకు వివరంగా చెప్పాను.
ప్రాతరుత్థాయ మతిమాన్సంగమే స్నానమాచరేత్
ప్రభాతంలో లేచి, మేధావి సంగమంలో స్నానం చేయాలి.
చక్రతీర్థే నరః స్నాత్వా దృష్ట్వా చక్రహరిం విభుమ్
చక్ర తీర్థంలో స్నానం చేసి, చక్రాన్ని ధరించిన హరి పరమాత్మను దర్శిస్తాడు.
ఏకాదశ్యామేకాదశ్యామియం యాత్రా శుభావహా 2.8.10.
ఏకాదశి రోజున ఈ యాత్ర శుభఫలాలను ఇస్తుంది.
విధాయ నిత్యజం కర్మ అయోధ్యాం చ విలోకయేత్
నిత్యకర్మలు పూర్తి చేసి, అయోధ్యను కూడా దర్శించాలి.
బందీం చ శీతలాం చైవ వటుకం చ విలోకయేత్
బందీ, శీతల, వటుకుడిని కూడా దర్శించాలి.
పిణ్డారకం తతో దృష్ట్వా తతో భైరవదర్శనమ్
తర్వాత పిండారకాన్ని చూసి, భైరవుని దర్శించాలి.
అంగారకచతుర్థ్యాం తు పూర్వోక్తా దేవతా అపి
అంగారక చతుర్థి రోజున, ముందుగా చెప్పిన దేవతల్ని కూడా దర్శించాలి.