वाक् कस्यादेहिनी जाता परं कौतूहलं मम
ही वाणी कुणाकडून आली, हे देहहीन? मला फारच कुतूहल वाटते.
निसृष्टवान् भूवलये तुरङ्गं ऋतध्वजस्यैव सुतार्थमाशु
त्याने ऋतध्वजाच्या कन्येसाठी तो घोडा लवकरच पृथ्वीवर सोडला.
राज्ञः कुवलयाश्वस्य कोर्ऽथो नृपसुतस्य च
राजा कुवलयाश्व आणि राजपुत्राचा हेतू काय आहे?
लावण्यराशिः शशिकान्तितुल्या मदालसा नाम मदालसैव
ती सौंदर्याचा खजिना, चंद्रप्रकाशासारखी तेजस्वी, मदालसा नावाची—खरी मदालसाच आहे.
पातालकेतुस्तु जहार तन्वीं तस्यार्थतः सो ऽश्ववरः प्रदत्तः
पण पाताळकेतूने ती सडपातळ कन्या पळवली; तिच्यासाठी तो उत्तम घोडा दिला गेला.
दृष्टो यथा देवपतिर्महेन्द्रः शच्या तथा राजसुतो मृगाक्ष्या
जशी शचीने देवांचा राजा महेंद्र पाहिला, तशीच राजपुत्राने मृगनयनी कन्येला पाहिले.
हिरण्याक्षसुतो धीमान् किमचेष्टत वै पुनः
हिरण्याक्षाचा बुद्धिमान मुलगा पुढे काय करतो हे सांग.
क्रोधं चक्रे सुदुर्बुद्धिर्देवानां देवसैन्यहा
तो देवांच्या सैन्याचा संहार करणारा, अतिशय दुष्ट मनाचा असुर, प्रचंड रागावला.
निर्जगामाथ पातालाद् विचचार च मेदिनीम
मग तो पाताळातून बाहेर आला आणि पृथ्वीवर सर्वत्र फिरू लागला.
दृष्टा गौरी च गिरिजा सखीमध्ये स्थिताशुभा
त्याने गौरीला, गिरिराजकन्येला, तिच्या सखींच्या मध्ये उभी असलेली, शुभ रूपाची पाहिली.
तां दृष्ट्वा चारुसर्वाङ्गीं गिरिराजसुतां वने
वनात, सर्व अंगांनी सुंदर असलेल्या त्या गिरिराजकन्येला पाहून—
कस्येयं चारुसर्वाङ्गी वने चरति सुन्दरी
'ही सर्वांगसुंदर स्त्री कोणाची आहे, जी या वनात फिरते?'
तन्मदीयेन जीवेन क्रियते निष्फलेन किम्
'माझं जीवन जर काहीच फळ देत नसेल, तर त्याचा काय उपयोग?'
अतो धिङ् मम रूपेण किं स्थिरेण प्रयोजनम्
'मग माझ्या या रूपाचं काय करायचं, जर ते व्यर्थच राहिलं?'
यो मामसितकेशां तां योजयेन् मृगलोचनाम्
'जो मला त्या काळ्या केसांच्या, हरिणसारख्या डोळ्यांच्या स्त्रीशी एकत्र करेल—'
पिधाय कर्णो हस्ताभ्यां शिरःकम्पं वचो ऽब्रवीत्
त्याने दोन्ही हातांनी कान झाकले, डोकं हलवत असे शब्द बोलला:
लोकनाथस्य भार्योयं शङ्करस्य त्रिशूलिनः
'ही तर लोकांचा स्वामी, त्रिशूळधारी शंकराची पत्नी आहे.'
भवतः परदारोयं मा निमज्ज रसातले
'ही दुसऱ्याची पत्नी आहे, प्रभो—पाताळात बुडू नकोस!'
शत्रवस्ते प्रकुर्वन्तु परदारावगाहनम्
'दुसऱ्याच्या स्त्रीकडे जाण्याचं पाप शत्रूंनीच करावं.'
दृष्ट्वा सैन्यं विप्रधेनुप्रसक्तं तथ्यं पथ्यं सर्वलोके हितं च
ब्राह्मणांच्या गाईसाठी समर्पित असलेलं, सत्य, हितकारक आणि सर्व जगासाठी कल्याणकारी असं सैन्य पाहून—
वरं क्लीबैर्भाव्यं न च परकगलत्राभिगमनं वरं भिक्षार्थित्वं न च परधनास्वादमसकृत्
'नपुंसक होणं जास्त चांगलं, पण दुसऱ्याच्या स्त्रीकडे जाणं नाही; भीक मागणं जास्त बरं, पण दुसऱ्याचं धन उपभोगणं नाही, अगदी एकदाही.'
इयं सा शत्रुजननीत्येवमुक्त्वा प्रदुद्रुवे
'ही तर शत्रूंची जननी आहे,' असं म्हणून तो पळून गेला.
तान् रुरोध बलान्नन्दी वज्रोद्यतकरो ऽव्ययः
नंदीने, हातात वज्र उंचावून, अपराजितपणे त्यांना जोरात आडवलं.
कुलिशोनाहतास्तूर्णं जग्मुर्भीता दिशो दश
वज्राचा प्रहार होताच, ते घाबरून दहा दिशांना पळाले.
परिघेण समाहत्य पातयामास नन्दिनम्
त्याने लोखंडी गजाने नंदीला जोरात मारले आणि तो खाली पडला.
शतरूपाभवद् गौरी भयात् तस्य दुरात्मनः
त्या दुष्टाच्या भीतीने शतरूपा गौरी झाली.
यथा वने मत्तकरी परिभ्रमन् करेणुमध्ये मदलोलदृष्टिः
जसा एखादा मदमस्त हत्ती जंगलात मादी हत्तींमध्ये फिरतो आणि त्याची नजर मदाने भरकटते—
नात्राश्चर्यं न पश्यन्ति चत्वारो ऽमी सदैव हि
यात काहीच आश्चर्य नाही; हे चौघे कधीच काही पाहू शकत नाहीत.
सो ऽपश्यमानो गिरिजां पश्यन्नपि तदान्धकः
त्या वेळी अंधकाने गिरिजेला पाहूनही, तो प्रत्यक्षात तिला पाहू शकला नाही.
ततो देव्या स दुष्टात्मा शतवर्या निराकृतः
मग त्या देवीने, जी वज्रासारखी कठोर होती, त्या दुष्टाला नाकारले.