ततः कुटिलः शूलधारी महिषेण सह आघातं अकरोत्। गूहाय महिषं निहतं दृष्ट्वा ब्रह्मा, इन्द्रः, रुद्रः, अश्विनौ, तथा प्रमुखः वसुः स्वर्गं जग्मुः। चक्रधारीनं प्रतिबद्धं शीघ्रं बाहुभिः आलिङ्ग्य सः "गुरु!" इति अभ्याह्वयत्। ततः हरिः, सर्पवंशस्य शत्रुः, कुमारं शिखण्डिनं च शीघ्रं स्वर्गं निनीत्। "मम भ्राता, मातुलस्य पुत्रः, मया पराजितः; अतः अहं स्वदेहम् क्षययिष्यामि," इति उक्तवान्। "अघवतीनदीस्नानेन हरं भक्त्या दृष्ट्वा सूर्यसमः तेजस्वी भविष्यसि," इति उपदेशः प्राप्तः। स्नानं कृत्वा देवांश्च पूज्य, सूर्यवत् दीप्तिमान् सः पर्वतं, हरस्य निवासं, अगच्छत्। तत्र सः वृषध्वजं पूजयन् हरः तेन तुष्टः वरं दत्तवान्। "यथा हस्तेन प्रतिमां छिन्द्यात् तथा बाणे अपि मे शक्तिः भवतु," इति वरं याचितवान्। "बाणस्य बाहुबलं, यः अतिबलवान् अभवत्, छिन्ने भविष्यति—नात्र संशयः," इति हरः उक्तवान्। सः तस्य पादयोः पतित्वा हर्षेण नमस्कृत्य हरात् प्राप्तं वरं निवेदितवान्। "कौञ्चस्य निधनं शरणागतस्यार्थे, पापनाशनं पुण्यवृद्धिकरं च अभवत्," इति कथितम्। ततः प्रश्नः जातः—"केन दैत्याधिपः बाणः बाणेन विदारितः?" सः वीरः, युद्धे अजितः, शक्तिमान्, मित्रेषु, ब्राह्मणेषु, दरिद्रेषु, दुःखितेषु च निष्पक्षः अभवत्। पातालकेतुः शरपृष्ठेन, शशाङ्कसदृशं शीघ्रं बाणेन, आहतः। "कस्य पुत्रः तं दैत्यं पिच्छिलबाणेन हन्ति?" इति पुनः पृष्टम्। पातालकेतुः मूढभावात् तपः विघ्नं कृतवान्, ध्यानं च बाधितवान्। तदनन्तरं आकाशं निरीक्ष्य दीर्घं उष्णं गम्भीरं श्वासं विसर्जितवान्। सः अश्वः, महाबलः, एकस्मिन दिवसे सहस्रयोजनानि गच्छति। तदनन्तरं तपःस्थितवत् महान् ऋषिः दैत्यं समागच्छत्, राजपुत्रः तं बाणैः विदारितवान्। "कस्य वचनं इदम् उत्पन्नम्, हे निराकार?" इति जिज्ञासा अभवत्। ततः ऋतध्वजस्य कन्यायाः अर्थे अश्वं लोकं शीघ्रं विसर्जितवान्। "किं कार्यं राजा कुवलयाश्वस्य राजपुत्रस्य च?" इति पृष्टम्। सा रूपसम्पदा पूर्णा, चन्द्रकान्तिसमा, मदालसा नाम्ना, मदालसा एव। पातालकेतुः तां तन्वीं कन्यां अपहृत्य, तस्या अर्थे उत्तमः अश्वः दत्तः। यथा शची देवराजं महेन्द्रं दृष्टवती, तथा राजा पुत्रः मृगनयनीं कन्यां अपश्यत्। "किम् तदनन्तरं हिरण्याक्षपुत्रः कृतवान्?" इति पृष्टम्। सः अत्यन्तदुष्टचित्तः देवसेनान्याः हन्ता कोपितः अभवत्। ततः पातालात् निर्गत्य भूमौ विचरन् अभवत्। सः गौरीं, पर्वताननंदनां, सखीभिः सहितां, शुभरूपां, अपश्यत्। तां सर्वाङ्गसुन्दरीं, पर्वतपुत्रीं, वनं मध्ये दृष्ट्वा—"कस्य एषा सुन्दरी, सर्वाङ्गसुन्दरी, या वने विचरति?" इति विचारितवान्। "किम् मे जीवने यदि निष्फलम्?" इति चिन्तितवान्। "ततः मम रूपं व्यर्थम्—यदि न सम्पूर्णं, तस्य किम् उपयोगः?" इति उक्तवान्। "यः मां तया कृष्णकेश्या मृगनयनीया सह संयोजयेत्—" इति अभिलषितवान्। सः कर्णौ हस्ताभ्यां आवृत्य, शिरः कम्पयन्, इदं वचनं अवदत्—"सा जगतां नाथस्य पत्नी, शङ्करस्य त्रिशूलधारिणः।" "सा परपत्नी, हे प्रभो—पातालं मा विश।" "तेषां शत्रवः एव परपत्नीसम्प्राप्तिपापं कुर्वन्तु।" ततः ब्राह्मणगोसंरक्षितं, सत्यम्, हितकरं, सर्वलोकहितं सेनाम् अपश्यत्।