Varaha Purana

अग्निस्तथाश्विनौ गौरी गजवक्त्रभुजंगमाः । कार्तिकेयस्तथादित्यो मातरो दुर्गया सह ।। १७.

Agni, the Aśvins, Gaurī, the elephant-faced one, serpents, Kārttikeya, the sun, the Mothers, and Durgā as well—

दिशो धनपतिर्विष्णुर्यमो रुद्रः शशी तथा । पितरश्चेति संभूताः प्राधान्येन जगत्पतेः ।। १७.

The directions, the lord of wealth, Viṣṇu, Yama, Rudra, the moon, and the ancestors—all these have arisen chiefly from the Lord of the universe.

हिरण्यगर्भस्य तनौ सर्वं एव समुद्भवाः । पृथक्पृथक् ततो गर्वं वहमानाः समन्ततः ।। १७.

All have originated from the body of Hiraṇyagarbha; yet, each, bearing pride, went their separate ways in all directions.

अहं योग्यस्त्वहं याज्य इति तेषां स्वनो महान् । श्रूयते देवसमितौ सागरक्षुब्धसन्निभः ।। १७.

Among them, a great sound arose in the assembly of the gods, like the roaring of the ocean: 'I alone am worthy, I alone am to be worshipped.'

तेषां विवदमानानां वह्निरुत्थाय पार्थिव । उवाच मां यजस्वेति ध्यायध्वं मामिति ब्रुवन् ।। १७.

As they disputed, O king, Agni arose and said, 'Sacrifice to me, meditate on me,' thus addressing them.

प्राजापत्यमिदं नूनं शरीरं मद्विनाकृतम् । विनाशमुपपद्येत यतो नाहं महानहम् ।। १७.

'Surely this body of the progenitor would perish without me, for I am the great I,' he declared.

एवमुक्त्वा शरीरं तु त्यक्त्वा वह्निर्विनिर्ययौ । निर्गतेऽपि ततस्तस्मिंस्तच्छरीरं न शीर्यते ।। १७.

Having spoken thus, Agni left the body and departed; yet, even after he had gone, that body did not decay.

ततोऽश्विनौ मूर्तिमन्तौ प्राणापानौ शरीरगौ । आवां प्रधानावित्येवमूचतुर्याज्यसत्तमौ ।। १७.

Then the two Aśvins, embodying the vital breaths, dwelling in the body, said, 'We are the foremost, the best to be worshipped.'

एवमुक्त्वा शरीरं तु विहाय क्वचिदास्थितौ । तयोरपि क्षयं कृत्वा क्षेत्री तत्पुरमास्थितः ।। १७.

Having said this, they too left the body and went elsewhere; but even after their departure, the body remained, sustained by the field-dweller.

ततो वागब्रबीद् गौरी प्राधान्यं मयि संस्थितम् । साऽप्येवमुक्त्वा क्षेत्रात् तु निश्चक्राम बहिः शुभा ।। १७.

Then Gauri spoke: 'Primacy resides in me.' Without saying more, she, auspicious, departed from the field.

तया विनापि तत्क्षेत्रं वागूनं व्यवतिष्ठत । ततो गणपतिर्वाक्यमाकाशाख्योऽब्रवीत् तदा ।। १७.

Even without her, that field remained governed by the speech-deities. Then Ganapati, called Akasha, spoke at that time.

न मया रहितं किञ्चिच्छरीरं स्थायि दूरतः । कालान्तरेत्येवमुक्त्वा सोऽपि निष्क्रम्य देहतः ।। १७.

Nothing of the body remains distant, deprived of me. Saying this, he too departed from the body after some time.

पृथग्भूतस्तथाप्येतच्छरीरं नाप्यनीनशत् । विनाकाशाख्यतत्त्वेन तथापि न विशीर्यते ।। १७.

Though separated, still that body was not destroyed; even without the principle called Akasha, it did not disintegrate.

सुषिरैस्तु विहीनं तु दृष्ट्वा क्षेत्रं व्यवस्थितम् । शरीरधातवः सर्वे ते ब्रूयुर्वाक्यमेव हि ।। १७.

Seeing the field deprived of cavities, yet remaining, all the bodily elements spoke these words.

अस्माभिर्व्यतिरिक्तस्य न शरीरस्य धारणम् । भवतीत्येवमुक्त्वा ते जहुः सर्वे शरीरिणः ।। १७.

'There is no sustaining of a body apart from us.' Saying this, all the bodily elements departed.

तैर्व्यपेतमपि क्षेत्रं पुरुषेण प्रपाल्यते । तं दृष्ट्वा त्वब्रवीत् स्कन्दः सोऽहंकारः प्रकीर्तितः ।। १७.

Even with those gone, the field was still guarded by the Purusha. Seeing him, Skanda spoke, known as Ahamkara.

मया विना शरीरस्य संभूतिरपि नेष्यते । एवमुक्त्वा शरीरात् तु सोऽभ्यपेतः पृथक् स्थितः ।। १७.

'Without me, even the emergence of the body cannot occur.' Saying this, he too departed from the body and stood apart.

तेनाक्षतेन तत्क्षेत्रं विना मुक्तवदास्थितम् । तं दृष्ट्वा कुपितो भानुः स आदित्यः प्रकीर्तितः ।। १७.

With him gone, that field remained as if liberated. Seeing this, Bhanu became angry, known as Aditya.

मया विना कथं क्षेत्रमिमं क्षणमपीष्यते । एवमुक्त्वा प्रयातः स तच्छरीरं न शीर्यते ।। १७.

'How can this field exist even for a moment without me?' Saying this, he departed, yet the body did not decay.

ततः कामादिरुत्थाय गणो मातृविसंज्ञितः । न मया व्यतिरिक्तस्य शरीरस्य व्यवस्थितिः । एवमुक्त्वा स यातस्तु शरीरं तन्न शीर्यते ।। १७.

Then Kama and others arose, the group called Matris. 'There is no existence of the body apart from me.' Saying this, he departed, yet the body did not decay.

ततो मायाऽब्रवीत्कोपात् सा च दुर्गा प्रकीर्तिता । न मयाऽस्य विना भूतिरित्युक्त्वाऽन्तर्दधे पुनः ।। १७.

Then Maya spoke in anger, she who is called Durga: 'Without me, there is no existence for this.' Saying this, she vanished again.

ततो दिशः समुत्तस्थुरूचुश्चेदं वचो महत् । नास्माभी रहितं कार्यं भवतीति न संशयः । चतस्र आगताः काष्ठा अपयाताः क्षणात् तदा ।। १७.

Then the directions arose and spoke these great words: 'There is no function without us, certainly.' The four quarters came and departed in a moment.

ततो धनपतिर्वायुर्मय्यपेते क्व संभवः । शरीरस्येति सोप्येवमुक्त्वा मूर्धानगोऽभवत् ।। १७.

Then Dhanapati, the wind, said: 'When I depart, what existence is there for the body?' Saying this, he became absent from the head.

ततो विष्णुर्मनो ब्रूयान्नायं देहो मया विना । क्षणमप्युत्सहेत् स्थातुमित्युक्त्वाऽन्तर्दधे पुनः ।। १७.

Then Vishnu, the mind, spoke: 'This body cannot endure even for a moment without me.' Saying this, he vanished again.

ततो धर्मोऽब्रवीत् सर्वमिदं पालितवानहम् । इदानीमप्युपगते कथमेतद्भविष्यति ।। १७.

Then Dharma spoke: 'I have protected all this. Now, with my departure, how will this be?'

एवमुक्त्वा गतो धर्मस्तच्छरीरं न शीर्यते । ततोब्रवीन्महादेवः अव्यक्तो भूतनायकः ।। १७.

Saying this, Dharma departed, yet the body did not decay. Then Mahadeva spoke, the unmanifest, leader of beings.

महत्संज्ञो मया हीनं शरीरं नो भवेद् यथा । एवमुक्त्वा गतः शम्भुस्तच्छरीरं न शीर्यते ।। १७.

'A body deprived of me, called Mahat, cannot exist.' Saying this, Shambhu departed, yet the body did not decay.

तं दृष्ट्वा पितरश्चोचुस्तन्मात्रा यावदस्मभिः । प्रगतैरेभिरेतच्च शरीरं शीर्यते ध्रुवम् । एवमुक्त्वा तु ते देहं त्यक्त्वाऽन्तर्द्धानमागताः ।। १७.

Seeing him, his fathers and mothers said: 'As long as we have dwelt here, this body has gradually decayed because of us. Having spoken thus, they abandoned their bodies and disappeared.'

अग्निः प्राणो अपानश्च आकाशं सर्वधातवः । क्षेत्रं तद्वदहंकारो भानुः कामादयो मया । काष्ठा वायुर्विष्णुर्धर्म शम्भुस्तथेन्द्रियार्थकाः ।। १७.

Fire is the life-breath, apāna is the downward breath, ether and all the elements, the field (body), the sense of ego, the sun, desires and the rest are by me; wood, wind, Viṣṇu, Dharma, Śambhu, and the objects of the senses as well.