વરાહપુરાણમ્

ભગવાન વિષ્ણુની મહિમા અને વિશિષ્ટ વર્તનો ઉપદેશ આપતાં, અગસ્ત્યમુનિ રાજાને કહે છે: “હે રાજન, શ્રેષ્ઠ વ્રતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા એક મહાવ્રતને સાંભળો, જેના દ્વારા નિશ્ચિતપણે શ્રીહરિ પ્રાપ્ત થાય છે.” પહેલા, મનમથ માટે પગ પાસે અને હરિ માટે સર્વત્ર પુષ્પો especially જાસુદના ફૂલો વડે દેવાધિદેવની પૂજા કરવી જોઈએ. પછી, ચાર સુંદર ઈખના ડંડા લઈને, દેવતાની ચારે બાજુ, ચાર દિશામાં તેને સ્થાપિત કરો અને વિનમ્રતાથી વંદન કરો. પછી સવારે, તે ઈખના ડંડા એક સંપૂર્ણ અંગવાળા, વિદ્વાન, અને બુદ્ધિશાળી બ્રાહ્મણને આપો. બ્રાહ્મણોને આદર આપો અને આ વર્ત પૂર્ણ કરો; આવું કરવાથી નિશ્ચિતપણે વિષ્ણુ પતિ રૂપે પ્રાપ્ત થાય છે. નારદમુનિ કહે છે: “હે સુંદરાઓ, તમે મને વિનમ્ર અભિવાદન કર્યા વિના, અહંકારવશ, સીધો પ્રશ્ન કર્યો; એ અપમાનના પરિણામે તમારે તેની અસર ભોગવવી પડશે. આ જ સરોવર પાસે, મહર્ષિ અષ્ટાવક્ર, જ્યારે તમે તેમને ઉપહાસ કરશો, ત્યારે તમને શ્રાપ આપશે. આ વર્તથી ભગવાનના રૂપમાં પતિ પ્રાપ્ત કર્યા પછી પણ, અહંકારથી અપમાન અને ગ્વાળાઓ દ્વારા અપહરણ થશે. અગાઉ જે દેવ યુવતીઓના ચોર હતા, એ જ તમારે પતિ બનશે.” આમ કહી, દેવમુનિ નારદ તુરંત ત્યાંથી વિદાય લે છે. અને એ સ્ત્રીઓએ પણ એ વર્ત કર્યું, જેના પરિણામે હરિ આપ તેમના પર પ્રસન્ન થયા. પછી અગસ્ત્ય કહે છે: “હે સૌભાગ્યશાળી રાજા, એ શ્રેષ્ઠ વર્ત સાંભળો. मार्गશીર્ષ મહિનામાં, શુક્લપક્ષના પ્રથમ દિવસથી આરંભ કરીને, દશમી સુધી એક જ વખત ભોજન કરો. દશમીના દિવસે મધ્યાહ્ને સ્નાન કરીને, વિષ્ણુની પૂજા કરો અને પુર્વવત ભક્તિપૂર્વક દ્વાદશીનું સંકલ્પ લો. એ રીતે પાળ્યા પછી, બ્રાહ્મણને ‘કૃષ્ણાર્થે’ કહીને જૌ આપો—દાન, યજ્ઞ કે પૂજામાં. આ ચાર માસ પૂર્ણ થયા પછી, ચૈત્રથી ફરી એ જ રીતે પ્રયત્નપૂર્વક flour અને સોનાના વાટકા બ્રાહ્મણોને આપો. શ્રાવણથી શરૂ કરીને ત્રણ માસ સુધી, કાર્તિકના આરંભ સુધી, ચોખા દાન કરો. પછી દશમીના દિવસે, શુદ્ધતાથી અને શ્રદ્ધાપૂર્વક હરિની પૂજા કરો અને મહિને નામ લો. પાછા, દ્વાદશીનું સંકલ્પ લો, ઇન્દ્રિયસંયમ રાખો અને એકાદશી પર જમીન તૈયાર કરો. નિયમ મુજબ, સોનાના અંગો ધરાવતી, પર્વતો અને પાતાળથી શોભાયમાન એવી પૃથ્વીપ્રતિમા સ્થાપિત કરો. સફેદ વસ્ત્રો પહેરાવેલી, સર્વ બીજ ધરાવતી, ‘પ્રિયદત્તા’ તરીકે પાંચ રત્નોથી તેની પૂજા કરો. ત્યાં રાત્રિજાગરણ કરો અને સવારે ફરીથી, બે થી ચોવીસ બ્રાહ્મણોને આમંત્રિત કરો. દરેકને ગાય, બળદ, વસ્ત્રોનું જોડી, અને અંગૂઠી આપો. સાથે સોનાના કડા, કાનના કુંડળ અને એક ગામ પણ આપો. મધ્યમાં બેઠેલા બ્રાહ્મણને સર્વ શ્રેષ્ઠ વસ્તુઓ આપો અને ગરીબોને પણ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે દાન કરો. પૃથ્વીનું સોનાથી નિર્માણ કરો, ગાય અને વસ્ત્રોનું જોડી આપો; ગાય, દાગીના અને બધું સોનાથી દાન કરો; પછી કૃષ્ણપક્ષ અને શુક્લપક્ષની દ્વાદશીનું પાલન કરો. પોતાની શક્તિ અનુસાર, ચાંદીથી પૃથ્વીનું દાન કરો, બ્રાહ્મણોને ભોજન આપો, તેમજ પાદુકા, જૂતાં અને છત્ર પણ આપો. આ બધું આપી, પ્રાર્થના કરો: ‘કૃષ્ણ, દામોદર, હંમેશા મારો પ્રસન્ન રહો; સર્વરૂપધારી હરિ, હંમેશા મારા પર કૃપા રાખો.’ આવું દાન અને ભોજન જે લાભ આપે છે, તે હજાર વર્ષ સુધી પણ વર્ણવી શકાય તેમ નથી. છતાં, હું સંક્ષિપ્તમાં પ્રાચીનકાળના કેટલાક ફળ કહું છું. પ્રથમ યુગમાં એક રાજા હતા, જે વ્રતનિષ્ઠ અને બ્રહ્મજ્ઞાની હતા. પુત્રપ્રાપ્તિની ઇચ્છાથી તેમણે બ્રહ્માને પુછ્યું. બ્રહ્માજીએ તેમને આ વ્રત બતાવ્યું અને પોતે પણ કર્યું. વ્રત પૂર્ણ થતાં, જગતાત્મા ભગવાન તેમના સમક્ષ પ્રગટ થયા અને કહ્યું: ‘રાજન, મારો વર માંગ.’ રાજાએ વિનંતી કરી: ‘હે દેવાધિદેવ, મને એવો પુત્ર આપો, જે વિદ્વાન, યજ્ઞપ્રિય, કીર્તિશાળી, દીર્ઘાયુ, ગુણવાન, શુદ્ધ અને બ્રાહ્મણસમાન હોય.’ પછી ફરી વિનંતી કરી: ‘હે પરમેશ્વર, અંતે મને એ પવિત્ર સ્થાન આપો, જેને ઋષિધામ કહે છે, જ્યાં પહોંચીને દુઃખ રહેતું નથી.’ ભગવાને ‘તથાસ્તુ’ કહ્યું અને અદૃશ્ય થયા. રાજાને વત્સપ્રિ નામે પુત્ર થયો. એ પુત્ર વેદ-વેદાંગમાં પારંગત, અનેક શાસ્ત્રોમાં નિષ્ણાત અને યજ્ઞકારી બન્યો, તેની કીર્તિ સમગ્ર પૃથ્વી પર પ્રસરી. પછી રાજા, એવા પુત્રને પામીને, વિષ્ણુદત્ત નામે, સર્વ દ્વૈત ત્યજી, તપસ્યામાં લિન થયા. તેમણે હિમાલય પર ઉપવાસ અને ઇન્દ્રિયસંયમથી હરિની પૂજા કરી અને સ્તુતિ રચી. ભદ્રાશ્વે પુછ્યું: ‘હે બ્રાહ્મણ, એ રાજાએ કઈ સ્તુતિ રચી? અને પરમેશ્વરની સ્તુતિ કરતા તેમને શું ફળ મળ્યું?’ દુર્વાસાએ કહ્યું: ‘હિમાલય પર સ્થિત રહી, રાજાએ મનને ત્યાં એકાગ્ર રાખીને, મહાપ્રભુ વિષ્ણુની સ્તુતિ રચી.’ રાજા બોલ્યા: ‘હું જનાર્દન ભગવાનની સ્તુતિ કરું છું, જે ક્ષર-અક્ષર સ્વરૂપ, ક્ષીરસાગર પર શયન, પૃથ્વીના ધારક, શરીરધારીઓમાં પરમલક્ષ્ય, ઇન્દ્રિયાતીત, વિશ્વને આવરી લેતા, પ્રગટ અને અપ્રગટ છે. તમે પ્રાચીન, સર્વવ્યાપી, પરમ પુરુષ, વેદજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, શંખ-ગદા-અસ્ત્રધારી, હે ભગવાન, મને રક્ષા કરો.’ આ રીતે, વિશિષ્ટ વર્તો અને ભક્તિથી, ભગવાન વિષ્ણુની કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે—આ ભગવાનના મહિમાની પાવન કથા છે.