वराहपुराणम्

ततो विनश्यते लोको वर्णधर्मश्च नश्यते ।। ६८.

मग हा सारा जग नष्ट होईल आणि वर्णधर्मही संपुष्टात येईल.

भद्राश्व उवाच । अगम्यागमनं कृत्वा ब्राह्मणः क्षत्रियोऽपि वा । शूद्रोऽपि शुद्ध्यते केन किं वाऽगम्यं तु शंस मे ।। ६८.

भद्राश्व म्हणाला: ब्राह्मण, क्षत्रिय किंवा शूद्र जर निषिद्ध स्त्रीशी संबंध ठेवला, तर तो कसा शुद्ध होतो? आणि कोणत्या स्त्रिया निषिद्ध आहेत, ते मला सांग.

अगस्त्य उवाच । चातुर्गामी भवेद् विप्रस् त्रिगामी क्षत्रियो भवेत् । द्विगामी तु भवेद् वैश्यः शूद्र एकगमः स्मृतः ।। ६८.

अगस्त्य म्हणाले: ब्राह्मणाला चार प्रकारच्या स्त्रियांशी संबंध ठेवता येतो, क्षत्रियाला तीन, वैश्याला दोन, आणि शूद्राला फक्त एकच.

अगम्यां ब्राह्मणीं प्राहुः क्षत्रियस्य नरेश्वर । क्षत्राणीं चैव वैश्यस्य वैश्यां शूद्रस्य पार्थिव । अधमस्योत्तमा नारी अगम्या मनुरब्रवीत् ।। ६८.

राजा, क्षत्रियासाठी ब्राह्मणाची पत्नी निषिद्ध आहे; वैश्यासाठी क्षत्रियाची पत्नी निषिद्ध, शूद्रासाठी वैश्याची पत्नी निषिद्ध आहे. मनु म्हणतो, नीच पुरुषासाठी उच्च वर्णातील स्त्री निषिद्ध आहे.

माता मातृष्वसा श्वश्रूर्भातृपत्नी च पार्थिव । स्नुषा च दुहिता चैव मित्रपत्नी स्वगोत्रजा ।। ६८.

माता, मावशी, सासू, भावजयी, सून, मुलगी, मित्राची पत्नी आणि आपल्या कुळातील स्त्री—

राजजायाऽऽत्मजा चैव अगम्या मुख्यतः स्त्रियः । रजकादिषु चान्याश्च स्त्रियोऽगम्याः प्रकीर्तिताः । अगम्यागमनं चैतत् कृतं पापाय जायते ।। ६८.

राजाची पत्नी किंवा मुलगी, तसेच धुणीवालीसारख्या इतर स्त्रिया या मुख्यतः निषिद्ध मानल्या जातात. अशा स्त्रीशी संबंध ठेवणे पाप मानले जाते.

वियोनिगमनायाशु ब्राह्मणाय भवत्यलम् । शेषस्य शुद्धिरेषैव प्राणायामशतं भवेत् ।। ६८.

ब्राह्मणाने जर आपल्या जातीबाहेरील स्त्रीशी संबंध ठेवला, तर त्याला मोठी अशुद्धता येते; इतरांसाठी शंभर प्राणायाम केल्याने शुद्धी मिळते.

बहुनाऽपि हि कालेन यत् पापं समुपार्जितम् । वर्णसंकरसंगत्या ब्राह्मणेन नरर्षभ ।। ६८.

राजा, ब्राह्मणाने जर मिश्रवर्णीय लोकांशी संग केला, तर कितीही काळ गेला तरी त्याने मिळवलेले पाप टिकून राहते.

दशप्रणवगायत्रीं प्राणायामशतैस्त्रिभिः । मुच्यते ब्रह्महत्यायाः किं पुनः शेषपातकैः ।। ६८.

दहा वेळा प्रणवसहित गायत्री आणि तीनशे प्राणायाम केल्याने ब्रह्महत्या जरी केली असली, तरी त्यातूनही मुक्ती मिळते; मग इतर लहान पापांचे काय?

अथवा पररूपं यो वेद ब्राह्मणपुंगवः । वेदाध्यायी पापशतैः कृतैरपि न लिप्यते ।। ६८.

किंवा, जर श्रेष्ठ ब्राह्मणाने परब्रह्म जाणले असेल, तर त्याने कितीही पापे केली असली, तरी त्याला त्यांचा दोष लागत नाही.

स्मरन् विष्णुं पठन् वेदं ददद् दानं यजन् हरिम् । ब्राह्मणः शुद्ध एवास्ते विरुद्धमपि तारयेत् ।। ६८.

विष्णूचे स्मरण, वेदपठण, दान देणे आणि हरिची पूजा—हे केल्याने ब्राह्मण नेहमी शुद्ध राहतो आणि विरोध करणाऱ्यांनाही तारू शकतो.

एतत् ते सर्वमाख्यातं यत् पृष्टोऽहं त्वया नृप । मन्वादिर्भिर्विस्तरशः कथ्यते येन पार्थिव । समासतस्तेन मया कथितं ते नृपोत्तम ।। ६८.

राजा, तू विचारलेस तसे मी तुला सर्व सांगितले; मनु आणि इतरांनी विस्ताराने जे सांगितले, ते मी तुला थोडक्यात सांगितले आहे, राजश्रेष्ठ.

भद्राश्व उवाच । भगवन् त्वच्छरीरे तु यद् वृत्तं द्विजसत्तम । चिरजीवी भवांस्तन्मे वक्तुमर्हसि सत्तम ।। ६९.

भद्राश्व म्हणाला: भगवन्, तुझ्या शरीरात जे काही घडले, हे मला सांग. तू दीर्घायुषी आहेस, श्रेष्ठ द्विजा, हे मला ऐकायचे आहे.

अगस्त्य उवाच । मच्छरीरमिदं राजन् बहुकौतूहलान्वितम् । अनेककल्पसंस्थायि वेदविद्याविशोधितम् ।। ६९.

अगस्त्य म्हणाले: राजा, माझे हे शरीर अनेक अद्भुत गोष्टींनी भरलेले आहे; अनेक कल्पांपासून टिकून आहे आणि वेदविद्येने शुद्ध झाले आहे.

अटन् महीमहं सर्वां गतवानस्मि पार्थिव । इलावृतं महावर्षं मेरोः पार्श्वे व्यवस्थितम् ।। ६९.

राजा, मी साऱ्या पृथ्वीवर फिरलो आहे; मेरू पर्वताच्या बाजूला असलेल्या इलावृत या महान प्रदेशातही गेलो आहे.

तत्र रम्यं सरो दृष्टं तस्य तीरे महाकुटी । तत्रोपवासशिथिलं दृष्टवानस्मि तापसम् । अस्थिचर्मावशेषं तु चीरवल्कलधारिणम् ।। ६९.

तेथे मी एक रम्य सरोवर पाहिले आणि त्याच्या काठी एक मोठे आश्रम होते; तिथे मी उपवासाने कृश झालेला, केवळ हाड आणि कातडी उरलेला, वल्कल परिधान केलेला तपस्वी पाहिला.

तं दृष्टृवाऽहं नृपश्रेष्ठ क एष नृपसत्तम । विश्वास्य प्रतिपत्त्यर्थं विधेयं मे नरोत्तम ।। ६९.

राजश्रेष्ठ, त्याला पाहून मी विचार केला, 'हा कोण?' त्याचा विश्वास संपादन करण्यासाठी आणि त्याला समजून घेण्यासाठी काय करावे, हे मी मनाशी ठरवले.

एवं चित्तयतो मह्यं स मां प्राह महामुनिः । स्थीयतां स्थीयतां ब्रह्मन्नातिथ्यं करवाणि ते ।। ६९.

माझ्या मनात असे विचार करत असताना, त्या महान ऋषींनी मला म्हणाले, "थांब, थांब! इथेच राहा, मी तुझं आदरातिथ्य करतो."

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य प्रविष्टोऽहं कुटीं तु ताम् । तावत् पश्याम्यहं विप्रं ज्वलन्तमिव तेजसा ।। ६९.

त्यांचे हे शब्द ऐकून मी त्या झोपडीत शिरलो; तिथे मी त्या ऋषींना तेजाने झळाळताना पाहिलं, जणू काही ते अग्नीप्रमाणे उजळत होते.

भूमौ स्थितं तु मां दृष्ट्वा हुङ्कारमकरोद् द्विजः । तद्धुङ्कारात् तु पातालं भित्त्वा पञ्च हि कन्यकाः ।। ६९.

मी जमिनीवर उभा आहे हे पाहून त्या ब्राह्मणाने हुंकार केला; त्या हुंकारामुळे पृथ्वी फोडून पाच कन्या पाताळातून वर आल्या.

निर्ययुः काञ्चनं पीठमेका तासां प्रगृह्य वै । सा मां प्रादात् तदाऽन्याऽदात् सलिलं करसंस्थितम् ।। ६९.

त्यातील एकीने सोन्याचं आसन आणून माझ्यासमोर ठेवलं; दुसरीने हातात पाणी आणून मला दिलं.

गृहीत्वाऽन्या तु मे पादौ क्षालितुं चोपचक्रमे । अन्ये द्वे व्यजने गृह्य मत्पक्षाभ्यां व्यवस्थिते ।। ६९.

तिसऱ्या कन्येने माझे पाय धरून धुण्यास सुरुवात केली; उरलेल्या दोन कन्या माझ्या दोन्ही बाजूंना उभ्या राहून हातात पंखे धरून मला वाऱ्याची झुळूक देऊ लागल्या.

ततो हुङ्कारमकरोत् पुनरेव महातपाः । तच्छब्दादन्तरं हैमद्रोणीं योजनविस्तृताम् । गृह्याजगाम मकरोत्प्लवं सरसि पार्थिव ।। ६९.

मग त्या महान तपस्व्याने पुन्हा एकदा हुंकार केला; त्या आवाजाने एक योजने एवढी मोठी सोन्याची परात प्रकट झाली आणि एक मकर सरोवरात उडी मारून गेला, राजन.

तस्यां तु कन्याः शतशो हेमकुम्भकराः शुभाः । आययुस्तमथो दृष्ट्वा स मुनिः प्राह मां नृप ।। ६९.

त्या सोन्याच्या परातीत शेकडो शुभ्र कन्या सोन्याचे कलश घेऊन आल्या; हे पाहून त्या ऋषींनी मला संबोधून सांगितलं, राजन.

स्नानार्थं कल्पितं ब्रह्मन्निदं ते सर्वमेव तु । द्रोणीं प्रविश्य चेमां त्वं स्नातुमर्हसि सत्तम ।। ६९.

"हे ब्राह्मण, तुझ्या स्नानासाठी हे सर्व तयार केलं आहे; तू या परातीत जाऊन स्नान करावं, हे श्रेष्ठ पुरुषा."

ततोऽहं तस्य वचनात् तस्यां द्रोण्यां नराधिप । विशामि तावत् सरसि सा द्रोणी प्रत्यमज्जत ।। ६९.

मग त्या ऋषींच्या सांगण्यावरून, राजाधिराज, मी त्या सरोवरातील परातीत शिरलो; आणि ती परात पाण्यात बुडाली.

द्रोण्यां जले निमग्नोऽहम् इति मत्वा नरेश्वर । उन्मग्नोऽहं ततो लोकमपूर्वं दृष्टवांस्ततः ।। ६९.

माझं शरीर त्या परातीतल्या पाण्यात बुडालं असं मला वाटलं, राजन; पण लगेच मी वर आलो आणि एक अद्भुत, कधीही न पाहिलेला लोक पाहिला.

सुहर्म्यकक्ष्यायतनं विशालं रथ्यापथं शुद्धजनानुकीर्णम् । नीत्युत्तमैः सेवितमात्मविद्भि - र्नृभिः पुराणैर्नयमार्गसंस्थैः ।। ६९.

तेथे मला एक विशाल, सुंदर नगरी दिसली, रुंद रस्त्यांनी भरलेली, शुद्ध अंतःकरण असलेल्या लोकांनी गजबजलेली, ज्ञानी आणि आत्मज्ञान प्राप्त राजांनी व धर्ममार्गावर चालणाऱ्या प्राचीन राजांनी वसलेली.

संसारचर्यापरिघाभिरुग्रं गम्भीरपातालतलस्थमाद्यम् । सितैर्नृभिः पाशवराग्रहस्तैः द्विपाश्वसंघैर्विविधैरुपेतम् ।। ६९.

ती जागा अत्यंत दुर्गम होती, संसाराच्या प्रवाहापासून दूर, खोल पाताळात वसलेली, पांढऱ्या वस्त्रातील पुरुष, हातात फास घेऊन, विविध हत्ती आणि घोड्यांच्या समूहांनी वेढलेली.