वराहपुराणम्

एवमुक्ता तदा देवैर्देवी भीमपराक्रमा । जहास परया प्रीत्या देवानां पुरतः शुभा ।। ९५.

देवांनी असे म्हटल्यावर, ती भयंकर पराक्रमी आणि सुंदर देवी, देवांसमोर मोठ्या आनंदाने हसली.

तस्या हसन्त्या वक्त्रात् तु बह्व्यो देव्यो विनिर्ययुः । याभिर्विश्वमिदं व्याप्तं विकृताभिरनेकशः ।। ९५.

ती देवी हसताना तिच्या मुखातून अनेक देव्या बाहेर आल्या, ज्यांनी विविध भयंकर रूपे धारण करून हे संपूर्ण विश्व व्यापले.

पाशाङ्कुशधराः सर्वाः सर्वाः पीनपयोधराः । सर्वाः शूलधरा भीमाः सर्वाश्चापधराः शुभाः ।। ९५.

त्या सर्व देवींच्या हातात पाश आणि अंकुश होते, सर्वजणी उन्नत वक्षस्थळाच्या, भाले धारण करणाऱ्या, भयंकर आणि सुंदर धनुर्धारी होत्या.

ताः सर्वाः कोटिशो देव्यस्तां देवीं वेष्ट्य संस्थिताः । युयुधुदर्निवैः सार्द्धं बद्धतूणा महाबलाः । क्षणेन दानवबलं तत्सर्वं निहतं तु तैः ।। ९५.

त्या सर्व देवींनी, कोट्यावधी संख्येने, त्या मुख्य देवीला वेढा घातला आणि त्या एकत्र उभ्या राहिल्या. त्या सर्वांनी धनुष्ये हाती घेऊन, मोठ्या ताकदीने, दानवांच्या सैन्याशी युद्ध केले. क्षणातच त्या सर्व देवींनी दानवांचे सैन्य पूर्णपणे नष्ट केले.

देवाश्च सर्वे संयत्ता युयुधुर्दानवं बलम् । आदित्या वसवो रुद्रा विश्वेदेवास्तथाश्विनौ । सर्वे शस्त्राणि संगृह्य युयुधुर्दानवं बलम् ।। ९५.

सर्व देवतांनी एकत्र येऊन दानवांच्या सैन्याशी युद्ध केले. आदित्य, वसु, रुद्र, विश्वेदेव आणि अश्विनी हे सर्व शस्त्र घेऊन त्या दानव सैन्याशी लढले.

कालरात्र्या बलं यच्च यच्च देवबलं महत् । तत्सर्वं दानवबलमनयद् यमसादनम् ।। ९५.

कालरात्रीचे आणि देवतांचे जेवढे सामर्थ्य होते, ते सगळेच दानवांच्या सैन्यावर वज्रासारखे कोसळले आणि त्यांना यमाच्या घरात पोहोचवले.

एक एव महादैत्यो रुरुस्तस्थौ महामृधे । स च मायां महारौद्रीं रौरवीं विससर्ज ह ।। ९५.

त्या प्रचंड युद्धात फक्त एकच मोठा दानव, रुरू, उभा राहिला. त्याने अत्यंत भयंकर आणि भीतीदायक मायाजाळ निर्माण केले.

सा माया ववृधे भीमा सर्वदेवप्रमोहिनी । तया तु मोहिता देवाः सद्यो निद्रां तु भेजिरे ।। ९५.

ती माया फार मोठी आणि भयंकर झाली, तिने सर्व देवतांना भ्रमित केले. त्या मायेमुळे सर्व देवता ताबडतोब झोपेत गेले.

देवी च त्रिशिखेनाजौ तं दैत्यं समताड्यत् । तया तु ताडितान्तस्य दैत्यस्य शुभलोचने । चर्ममुण्डे उभे सम्यक् पृथग्भूते बभूवतुः ।। ९५.

पण देवीने रणांगणात त्रिशूळाने त्या दानवावर प्रहार केला. तिच्या प्रहाराने त्या दानवाच्या अंगातून दोन जिवंत रूपे—चर्म आणि मुंड—वेगवेगळी बाहेर आली.

रुरोस्तु दानवेन्द्रस्य चर्ममुण्डे क्षणाद् यतः । अपहृत्याहरद् देवी चामुण्डा तेन साभवत् ।। ९५.

रुरू या दानवांच्या राजाच्या अंगातून क्षणात चर्म आणि मुंड हे दोघे जन्मले. देवीने त्यांना जिंकून घेतले आणि म्हणून ती 'चामुंडा' म्हणून ओळखली जाऊ लागली.

सर्वभूतमहारौद्री या देवी परमेश्वरी । संहारिणी तु या चैव कालरात्रिः प्रकीर्तिता ।। ९५.

ती देवी, जी सर्व सृष्टीची मालकीण आहे, सर्वांत भयंकर आहे, संहार करणारी आहे आणि जिला कालरात्री म्हणतात—

तस्या ह्यनुचरा देव्यो या ह्यसंख्यातकोटयः । तास्तां देवीं महाभागां परिवार्य व्यवस्थिताः ।। ९५.

तिच्या असंख्य कोट्यावधी सेविका देवी, त्या महाभाग्यवती देवीला वेढा घालून तिच्या आजूबाजूला उभ्या राहिल्या.

या क्यामासुरव्यग्रास्तास्तां देवीं बुभुक्षिताः । बुभुक्षिता वयं देवि देहि नो भोजनं शुभे ।। ९५.

ज्या देवी दानवांचे मांस खाण्यास उत्सुक होत्या, त्या भुकेल्या देवी म्हणाल्या, 'आम्ही भुकेल्या आहोत, हे शुभे, आम्हाला काहीतरी खायला दे.'

एवमुक्ता तदा देवी दध्यौ तासां तु भोजनम् । न चाध्यगच्छच्च यदा तासां भोजनमन्तिकात् ।। ९५.

त्यांच्या बोलण्यावर देवीने त्यांना खायला काय द्यावे याचा विचार केला; पण जवळपास काहीच योग्य अन्न सापडले नाही.

ततो दध्यौ महादेवं रुद्रं पशुपतिं विभुम् । सोऽपि ध्यानात् समुत्तस्थौ परमात्मा त्रिलोचनः ।। ९५.

मग तिने महादेव, रुद्र, पशुपती या सर्वव्यापी परमेश्वराचा ध्यान केला. तेव्हा त्रिनेत्री, परमात्मा, ध्यानातून प्रकट झाले.

उवाच च द्रुतं देवीं किं ते कार्यं विवक्षितम् । ब्रूहि देवि वरारोहे यत् ते मनसि वर्त्तते ।। ९५.

तेव्हा त्यांनी देवीला पटकन विचारले, 'तुला कोणते कार्य करायचे आहे? सुंदर रूपवती देवी, तुझ्या मनात काय आहे ते सांग.'

देव्युवाच । भक्ष्यार्थमासां देवेश किञ्चिद् दातुमिहार्हसि । बलात्कुर्वन्ति मामेता भक्षार्थिन्यो महाबलाः । अन्यथा मामपि बलाद् भक्षयिष्यन्ति मां प्रभो ।। ९५.

देवी म्हणाली, 'देवतांचे स्वामी, या भुकेल्या देवींसाठी तुम्ही काहीतरी खायला द्या. या बलाढ्य देवी मला जबरदस्तीने अन्न मागत आहेत. नाहीतर, प्रभो, त्या मला देखील जबरदस्तीने खाऊन टाकतील.'

रुद्र उवाच । एतासां श्रृणु देवेशि भक्षमेकं मयोद्यतम् । कथ्यमानं वरारोहे कालरात्रि महाप्रभे ।। ९५.

रुद्र म्हणाले, 'देवतांच्या राणी, मी या देवींसाठी एक अन्न तयार केले आहे, ते ऐक. सुंदर रूपवती, कालरात्री, हे मी सांगतो.'

या स्त्री सगर्भा देवेशि अन्यस्त्रीपरिधानकम् । परिधत्ते स्पृशेच्चापि पुरुषस्य विशेषतः ।। ९५.

कोणतीही स्त्री, जी गर्भवती असताना दुसऱ्या स्त्रीचे किंवा विशेषतः पुरुषाचे कपडे घालते किंवा त्यांना स्पर्श करते—

स भागोऽस्तु महाभागे कासाञ्चित् पृथिवीतले । अन्याश्छिद्रेषु बालानि गृहीत्वा तत्र वै बलिम् । लब्ध्वा तिष्ठन्तु सुप्रीता अपि वर्षशतान्यपि ।। ९५.

त्या स्त्रीच्या भागाचा काही अंश या देवींना पृथ्वीवर मिळू दे. काही देवी घराच्या उंबरठ्यावर बालकांना पकडून तिथे नैवेद्य घेऊन समाधानी राहू देत, अगदी शेकडो वर्षेही.

अन्याः सूतिगृहे छिद्रं गृह्णीयुस्तत्र पूजिताः । निवसिष्यन्ति देवेशि तथान्या जातहारिकाः ।। ९५.

इतर देवी, जेव्हा सुतिकागृहात त्यांना पूजले जाईल, तिथे उंबरठ्याजवळ राहू देत. काही देवी नवजात बालकांना घेणाऱ्या म्हणून तिथेच वास करू देत.

गृहे क्षेत्रे तडागेषु वाप्युद्यानेषु चैव हि । अन्यचित्ता रुदन्त्यो याः स्त्रियस्तिष्ठन्ति नित्यशः । तासां शरीराण्याविश्य काश्चित्तृप्तिमवाप्स्यथ ।। ९५.

घरात, शेतात, तळ्यात, पाणवठ्यावर आणि बागेत, ज्या स्त्रिया नेहमी दुसऱ्या विचारात हरवून, रडत उभ्या असतात, त्यांच्या शरीरात काही जीव प्रवेश करतात आणि तृप्त होतात.

एवमुक्त्वा तदा देवीं स्वयं रुद्रः प्रतापवान् । दृष्ट्वा रुरुं च सबलमसुरेन्द्रं निपातितम् । स्तुतिं चकार भगवान् स्वयं देवस्त्रिलोचनः ।। ९५.

असं म्हणून, त्या वेळी तेजस्वी रुद्रांनी देवीकडे पाहून, रुरू आणि त्याची सेना, असुरांचा राजा, पडलेले पाहिले आणि त्रिनेत्री भगवान स्वतः तिची स्तुती करू लागले.

रुद्र उवाच । जयस्व देवि चामुण्डे जय भूतापहारिणि । जय सर्वगते देवि कालरात्रि नमोऽस्तु ते ।। ९५.

रुद्र म्हणाले: जय हो, चामुंडे देवी! जय हो, सर्व जीवांचे दुःख दूर करणारी! जय हो, सर्वत्र व्यापून राहणारी देवी! काळरात्री, तुला माझा नमस्कार.

विश्वमूर्त्ते शुभे शुद्धे विरूपाक्षि त्रिलोचने । भीमरूपे शिवे विद्ये महामाये महोदये ।। ९५.

हे विश्वरूपिणी, शुभे, निर्मळे, विचित्र डोळ्यांची आणि त्रिनेत्री, भीषण रूपाची, शिवे, विद्या, महामाये आणि महोदयिनी!

मनोजवे जये जृम्भे भीमाक्षि क्षुभितक्षये । महामारि विचित्राङ्गे गेयनृत्यप्रिये शुभे ।। ९५.

मनासारखी वेगवान, विजयी, वाढणारी, भीषण डोळ्यांची, संतप्त होऊन नाश करणारी, महामारी, विचित्र अंगाची, गाणे आणि नृत्य प्रिय असणारी शुभे!

विकराले महाकालि कालिके पापहारिणि । पाशहस्ते दण्डहस्ते भीमरूपे भयानके ।। ९५.

भयंकर, महाकाळी, काळिके, पाप दूर करणारी, दोरी आणि दंड हातात असलेली, भीषण रूपाची आणि भयावह!

चामुण्डे ज्वलमानास्ये तीक्ष्णदंष्ट्रे महाबले । शवयानस्थिते देवि प्रेतासनगते शिवे ।। ९५.

चामुंडे, ज्वलंत तोंडाची, तीक्ष्ण दातांची, प्रचंड शक्तीची, प्रेतावर बसलेली देवी, प्रेतांमध्ये वावरणारी शिवे!

भीमाक्षि भीषणे देवि सर्वभूतभयंकरि । कराले विकराले च महाकाले करालिनि । काली कराली विक्रान्ता कालरात्रि नमोऽस्तु ते ।। ९५.

भीषण डोळ्यांची, भयावह देवी, सर्व जीवांना भीती वाटवणारी, कराळ, विकराळ, महाकाळ, कराळी, काळी, कराळी, पराक्रमी, काळरात्री, तुला नमस्कार.