ଵରାହପୁରାଣମ୍

ତୈଃ ସଂଚିନ୍ତିତମାତ୍ରସ୍ତୁ ଦେଵଶ୍ଚକ୍ରଗଦାଧରଃ । ଆଵଯୋଃ ସୈନ୍ଯମାଵିଶ୍ଯ ଏକ ଏଵ ମହାବଲଃ ।। ୧୦.

ସେମାନେ ମନରେ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ସହିତ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବତା ଏକାକି, ତଥାପି ବଡ଼ ପ୍ରଭଳ ଶକ୍ତିରେ, ଆମ ସେନାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଏକଧା ଦଶଧାତ୍ମାନଂ ଶତଧା ଚ ସହସ୍ତ୍ରଧା । ଲକ୍ଷଧା କୋଟିଧା କୃତ୍ଵା ସ୍ଵଭୂତ୍ଯା ଚ ଜଗତ୍ପତିଃ ।। ୧୦.

ଜଗତ୍ସ୍ୱାମୀ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଏକ, ଦଶ, ଶତ, ସହସ୍ର, ଲକ୍ଷ ଓ କୋଟି ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

ଏଵଂ ସ୍ଥିତେ ଦେଵଵରେ ଅସ୍ମତ୍ସୈନ୍ଯେ ମହାବଲଃ । ଯଃ କଶ୍ଚିଦସୁରୋ ରାଜନ୍ନାଵଯୋର୍ବଲମାଶ୍ରିତଃ । ସ ହତଃ ପତିତୋ ଭୂମୌ ଦୃଶ୍ଯତେ ଗତଚେତନଃ ।। ୧୦.

ହେ ରାଜା, ସେ ପ୍ରଭଳ ଦେବତା ଆମ ସେନାରେ ଥିବାବେଳେ, ଯେଉଁଅସୁର ଆମର ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ହତ୍ୟା ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଜୀବନ ହରାଇଥିଲେ।

ଏଵଂ ତତ୍ ସହସା ସୈନ୍ଯଂ ମାଯଯା ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତିନା । ନିହତଂ ସାଶ୍ଵକଲିଲଂ ପତ୍ତିଦ୍ଵିପସମାକୁଲମ୍ ।। ୧୦.

ଏଭଳି ଭାବେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ପଦାତି ଭରିଥିବା ସମସ୍ତ ସେନା, ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କର ମାୟା ଶକ୍ତିରେ ନଷ୍ଟ ହେଇଗଲା।

ଚତୁରଙ୍ଗଂ ବଲଂ ସର୍ଵଂ ହତ୍ଵା ଦେଵୋ ରଥାଙ୍ଗଧୃକ୍ । ଆଵାଂ ଶୋଷାଵଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗତୋଽନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନମୀଶ୍ଵରଃ ।। ୧୦.

ଚତୁରଙ୍ଗୀ ସେନାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ହତ୍ୟା କରି, ରଥଚକ୍ରଧାରୀ ଦେବତା ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଦେଖିବା ପରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।

ଆଵଯୋରୀଦୃଶଂ କର୍ମ ଦୃଷ୍ଟଂ ଦେଵସ୍ଯ ଶାର୍ଙ୍ଗିଣଃ । ତତସ୍ତମେଵ ଶରଣଂ ଗତାଵାରାଧନାଯ ଵୈ ।। ୧୦.

ଧନୁର୍ଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କର ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ ଆମେ ଦେଖିଲୁ; ତେଣୁ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଶରଣ ନେଇ, ତାଙ୍କର ଉପାସନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲୁ।

ତ୍ଵଂ ଚାସ୍ମନ୍ମିତ୍ରତନଯଃ ସୁପ୍ରତୀକାତ୍ମଜୋ ନୃପ । ଇମେ ଚ ଆଵଯୋଃ କନ୍ଯେ ଗୃହାଣ ମନୁଜେଶ୍ଵର । ହେତୃକନ୍ଯା ସୁକେଶୀ ତୁ ମିଶ୍ରକେଶୀ ପ୍ରହେତୃଣଃ ।। ୧୦.

ତୁମେ ଆମର ବନ୍ଧୁ ସୁପ୍ରତୀକଙ୍କ ପୁଅ, ହେ ରାଜା; ଏହି ଦୁଇଜଣ ଆମର ଝିଅ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ନାଥ, ତୁମେ ସ୍ୱୀକାର କର। ହେତୃଙ୍କ ଝିଅ ସୁକେଶୀ, ପ୍ରହେତୃଙ୍କ ଝିଅ ମିଶ୍ରକେଶୀ।

ଦୁର୍ଜଯସ୍ତ୍ଵେଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ହେତୃଣା ତେ ଉଭେ ଶୁଭେ । କନ୍ଯେ ଜଗ୍ରାହ ଧର୍ମେଣ ଭାର୍ଯାର୍ଥଂ ମନୁଜେଶ୍ଵରଃ ।। ୧୦.

ମାଧ୍ୟସ୍ଥମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ରାଜା ଦୁର୍ଜୟ ନୀତିମତ୍ ଭାବେ ସେଇ ଦୁଇ ଶୁଭ୍ରାଙ୍ଗନାଙ୍କୁ ଜୀବନସଂଗିନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

ତେ ଲବ୍ଧ୍ଵା ସହସା ରାଜା ମୁଦା ପରମଯା ଯୁତଃ । ଆଜଗାମ ସ୍ଵକଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ନିଜସୈନ୍ଯସମାଵୃତଃ ।। ୧୦.

ସେମାନେକୁ ପାଇଁ, ରାଜା ଦୁର୍ଜୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ସେନା ସହିତ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଗଲେ।

ତତଃ କାଲେନ ମହତା ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ବଭୌ । ସୁକେଶ୍ଯାଃ ସୁପ୍ରଭଃ ପୁତ୍ରୋ ମିଶ୍ରକେଶ୍ଯାଃ ସୁଦର୍ଶନଃ ।। ୧୦.

ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ତାଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ ହେଲେ—ସୁକେଶୀରୁ ସୁପ୍ରଭ ଓ ମିଶ୍ରକେଶୀରୁ ସୁଦର୍ଶନ।

ସ ରାଜା ଦୁର୍ଜଯଃ ଶ୍ରୀମାଁଲ୍ଲବ୍ଧ୍ଵା ପୁତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ଶୁଭମ୍ । ସ୍ଵଯଂ କାଲାନ୍ତରେ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଜଗାମାରଣ୍ଯମନ୍ତିକେ ।। ୧୦.

ସେଇ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦୁର୍ଜୟ ରାଜା, ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ପାଇଁ, କିଛି ସମୟ ପରେ ନିଜେ ଅରଣ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ଗଲେ।

ତତ୍ରସ୍ଥୋ ଵନଜାତୀର୍ହି ବଧଯନ୍ ଵୈ ଭଯଂକରାଃ । ଦଦର୍ଶାରଣ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ମୁନିଂ ସ୍ଥିତମକଲ୍ମଷମ୍ ।। ୧୦.

ସେଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁମାନେକୁ ମାରି, ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଅପରାଧହୀନ ଏକ ମୁନିକୁ ଦେଖିଲେ।

ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ମହାଭାଗଂ ନାମ୍ନା ଗୌରମୁଖଂ ଶୁଭମ୍ । ଋଷିଵୃନ୍ଦସ୍ଯ ଗୋପ୍ତାରଂ ତ୍ରାତାରଂ ପାପିନଃ ସ୍ଵଯମ୍ ।। ୧୦.

ସେ ମହାଭାଗ ତପସ୍ବୀ, ନାମରେ ଗୌରମୁଖ, ଋଷିମାନେଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଓ ପାପୀମାନେଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରକ ଥିଲେ।

ତସ୍ଯାଶ୍ରମେ ଵିମଲଜଲାଵିଲେମରୁ- ତ୍ସୁଗନ୍ଧିଵୃକ୍ଷପ୍ରଵରେ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନଃ । ରରାଜ ଜୀମୂତ ଇଵାମ୍ବରାନ୍ମହୀ- ମୁପାଗତଃ ପ୍ରଵରଵିମାନଵଦ୍ ଗୃହଃ ।। ୧୦.

ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପବିତ୍ର ଜଳ, ମୃଦୁ ପବନ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଗଛମାନେ ଥିଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ଘର ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଆକାଶରୁ ଏସିଥିବା ମେଘ ଭଳି ପୃଥିବୀରେ ଦେବମାନେଙ୍କ ଭବନ ଦେଖାଯାଏ।

ଜ୍ଵଲନମଖାଗ୍ନିପ୍ରତିଭାଷିତାମ୍ବରଃ ସୁଶୁଦ୍ଧସଂଵାସିତଵେଶକୁଟ୍ଟକଃ । ଶିଷ୍ଯୈଃ ସମୁଚ୍ଚାରିତସାମନାଦକଃ ସୁରୂପଯୋଷିଦୃଷିକନ୍ଯକାକୁଲଃ । ଇତୀଦୃଶୋଽସ୍ଯାଵସାଥୋ ଵରାଶ୍ରମେ ସୁପୁଷ୍ପିତାଶେଷତରୁପ୍ରସୂନଃ ।। ୧୦.

ସେଇ ଆଶ୍ରମର ପରିବେଶ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡର ଜ୍ଵାଳା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଘରବାଡ଼ି ସଫାସୁଥଳ, ଶିଷ୍ୟମାନେ ସାମଗାନ କରୁଥିଲେ, ରୂପସୀ ମହିଳା ଓ ଋଷିକନ୍ୟାମାନେ ରହୁଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛରେ ଫୁଲ ଫୁଟିଥିଲା—ଏଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ତତସ୍ତମୀଦୃଶଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦା ଗୌରମୁଖାଶ୍ରମମ୍ । ଦୁର୍ଜ୍ଜଯଶ୍ଚିନ୍ତଯାମାସ ରମ୍ଯମାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍ ।। ୧୧.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ—ସେତେବେଳେ ଗୌରମୁଖଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଏଭଳି ଦେଖି, ଦୁର୍ଜୟ ରାଜା ତାହାର ଶୋଭା ଦେଖି ଚିନ୍ତା କଲେ।

ପ୍ରଵିଶାମ୍ଯତ୍ର ପଶ୍ଯାମି ଋଷୀନ୍ ପରମଧାର୍ମିକାନ୍ । ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତଦା ରାଜା ପ୍ରଵିଵେଶ ତମାଶ୍ରମମ୍ ।। ୧୧.

ମୁଁ ଏଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ଦେଖିବି—ଏଭଳି ଭାବି, ରାଜା ସେଇ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ତସ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ତତୋ ରାଜ୍ଞଃ ପରମହର୍ଷିତଃ । ଚକାର ପୂଜାଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ତଦା ଗୌରମୁଖୋ ମୁନିଃ ।। ୧୧.

ତାପରେ ରାଜା ପ୍ରବେଶ କରିବା ସହିତ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଗୌରମୁଖ ମୁନି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।

ସ୍ଵାଗତାଦିକ୍ରିଯାଃ କୃତ୍ଵା କଥାନ୍ତେ ତଂ ମହାମୁନିଃ । ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯାଽହଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାନୁଗସ୍ଯ ଚ ଭୋଜନମ୍ ।। ୧୧.

ସ୍ବାଗତ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଚାର କରି, କଥାର ଶେଷରେ ମହାମୁନି କହିଲେ—'ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଆପଣ ଓ ଆପଣଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ଯେତେ ସମ୍ଭବ ଭୋଜନ ଯୋଗାଇବି।'

କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରମୁଚ୍ଯନ୍ତାଂ ସାଧୁ ଵାହା ଇତି ଦ୍ଵିଜଃ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ ମୁନିଃ ସଂଶିତଵ୍ରତଃ ।। ୧୧.

'ମୁଁ ଏହି କାମ କରିବି, ଆପଣଙ୍କ ଘୋଡ଼ାଗୁଡ଼ିକୁ ଖୋଲି ଦିଅନ୍ତୁ'—ଏଭଳି କହି, ମୁନି ନିଜ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ରହି ଶାନ୍ତ ହେଲେ।

ରାଜାଽପି ତସ୍ଥୌ ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ସ୍ଵସହାଯୈଃ ସମନ୍ଵିତଃ । ଅକ୍ଷୌହିଣ୍ଯୋ ବଲସ୍ଯାସ୍ଯ ପଞ୍ଚମାତ୍ରାସ୍ତଦା ସ୍ଥିତାଃ । ଅଯଂ ଚ ତାପସଃ କିଂ ମେ ଦାସ୍ଯତେ ଭୋଜନଂ ତ୍ଵିହ ।। ୧୧.

ରାଜା ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନିଜ ସହାୟମାନେ ସହିତ ଉଭୟ ରହିଲେ; ସେ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପଞ୍ଚ ଅଖଣ୍ଡ ସେନା ଥିଲା। ରାଜା ଚିନ୍ତା କଲେ—'ଏଠି ଏହି ତାପସୀ ମୋତେ କଣ ଭୋଜନ ଦେବେ?'

ନିମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଦୁର୍ଜଯଂ ଵିପ୍ରସ୍ତଦା ଗୌରମୁଖୋ ନୃପମ୍ । ଚିନ୍ତଯାମାସ କିଂ ଚାସ୍ଯ ମଯା ଦେଯଂ ତୁ ଭୋଜନମ୍ ।। ୧୧.

ତାପରେ ଗୌରମୁଖ ମୁନି ଦୁର୍ଜୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, 'ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କଣ ଭୋଜନ ଦେଉଛି?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ।

ଏଵଂ ଚିନ୍ତଯତସ୍ତସ୍ଯ ମହର୍ଷେର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ । ସ୍ଥିତୋ ମନସି ଦେଵେଶୋ ହରିର୍ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୧୧.

ଏଭଳି ଭାବିଥିବା ସେ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ମନରେ, ଦେବମାନ୍ୟ ହରି ନାରାୟଣ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

ତତଃ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ମନସା ଦେଵଂ ନାରାଯଣଂ ତଦା । ତୋଷଯାମାସ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମଃ ।। ୧୧.

ତାପରେ ମନରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଧରଣ୍ଯୁଵାଚ । କଥଂ ଗୌରମୁଖୋ ଵିଷ୍ଣୁଂ ତୋଷଯାମାସ ଭୂଧର । ଏତନ୍ମେ କୌତୁକଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ସମ୍ଯଗିଚ୍ଛା ପ୍ରଵର୍ତ୍ତତେ ।। ୧୧.

ଧରଣୀ କହିଲେ—'ହେ ପାହାଡ଼, ଗୌରମୁଖ କିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ? ଏହା ମୋତେ ଖୁବ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗୁଛି, ମୁଁ ଏହା ଏକଦମ ଭଲଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।'

ନମୋଽସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣଵେ ନିତ୍ଯଂ ନମସ୍ତେ ପୀତଵାସସେ । ନମସ୍ତେ ଚାଦ୍ଯରୂପାଯ ନମସ୍ତେ ଜଲରୂପିଣେ ।। ୧୧.

ନିତ୍ୟ ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ହେ ପୀତବସନଧାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଆଦିରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଜଳରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

ନମସ୍ତେ ସର୍ଵସଂସ୍ଥାଯ ନମସ୍ତେ ଜଲଶାଯିନେ । ନମସ୍ତେ କ୍ଷିତିରୂପାଯ ନମସ୍ତେ ତେଜସାତ୍ମନେ ।। ୧୧.

ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଜଳରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ପୃଥିବୀର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଅଗ୍ନି ସ୍ୱରୂପ ଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

ନମସ୍ତେ ଵାଯୁରୂପାଯ ନମସ୍ତେ ଵ୍ଯୋମରୂପିଣେ । ତ୍ଵଂ ଦେଵଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରଭୁସ୍ତ୍ଵମସି ହୃଚ୍ଛଯଃ ।। ୧୧.

ବାୟୁର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଆକାଶର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ଏବଂ ହୃଦୟର ଆଶା ମଧ୍ୟ ଆପଣ।

ତ୍ଵମୋଙ୍କାରୋ ଵଷଟ୍କାରଃ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ଚ ସଂସ୍ଥିତଃ । ତ୍ଵମାଦିଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ତଵ ଚାଦିର୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।। ୧୧.

ଆପଣ 'ଓଁ' ଶବ୍ଦ, 'ବଷଟ୍' ଶବ୍ଦ ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା। ଆପଣ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ଆଦି, ଆପଣଙ୍କର କୌଣସି ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ।