ଵରାହପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମିନ୍ ହତେ ଦୁର୍ଜଯରାଜମନ୍ତ୍ରିଣି ଉପାଯଯୌ ସ୍ଵେନ ବଲେନ ରାଜା । ସ ଦୁର୍ଜଯଃ ସାଶ୍ଵରଥୋଽତିତୀଵ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାଂସ୍ତୈର୍ମଣିଜୈର୍ଯୁଯୋଧ ।। ୧୧.

ଏହି ଅଜୟ୍ୟ ରାଜମନ୍ତ୍ରୀ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ରାଜା ନିଜ ସେନା ସହ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ। ସେ ଦୁର୍ଜୟ ଅତି ତୀବ୍ର ଏବଂ ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ, ମଣିରତ୍ନ ଭୂଷିତ ବିରୋଧୀମାନେ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

ତତସ୍ତସ୍ମିଂସ୍ତଦା ରାଜ୍ଞୋ ମହତ୍କଦନମାବଭୌ । ତତୋ ହେତୁପ୍ରହେତୃଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜାମାତରଂ ରଣେ ।। ୧୧.

ସେଇ ସମୟରେ ରାଜାଙ୍କ ସେନାରେ ବଡ଼ ହାନି ହେଲା। ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କ ଜାମାତା ବିଷୟରେ କାରଣ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଲେ।

ଯୁଧ୍ଯମାନଂ ମହାବାହୁଂ ତତସ୍ତ୍ଵାଯଯତୁଶ୍ଚମୂଃ । ତସ୍ମିନ୍ ବଲେ ତୁ ଦୈତ୍ଯା ଯେ ତାନ୍ ଶ୍ରୃଣୁଷ୍ଵ ଧରେରିତାନ୍ ।। ୧୧.

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜାମାତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଦେଖି ସେନା ଆଗେ ବଢ଼ିଲା। ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଦେୟ୍ତ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଏବେ ଶୁଣ।

ପ୍ରଘସୋ ଵିଘସଶ୍ଚୈଵ ସଙ୍ଘସୋଽଶନିସପ୍ରଭଃ । ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଭଃ ସୁଘୋଷଶ୍ଚ ଉନ୍ମତ୍ତାକ୍ଷୋ ଭଯଂକରଃ ।। ୧୧.

ପ୍ରଘସ, ବିଘସ, ସଂଘସ, ଅଶନିପ୍ରଭା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭା, ସୁଘୋଷ, ଉନ୍ମତ୍ତାକ୍ଷ, ଭୟଙ୍କର—

ଅଗ୍ନିଦନ୍ତୋଽଗ୍ନିତେଜାଶ୍ଚ ବାହୁଶକ୍ରଃ ପ୍ରତର୍ଦନଃ । ଵିରାଧୋ ଭୀମକର୍ମା ଚ ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୧୧.

ଅଗ୍ନିଦଂଷ୍ଟ୍ର, ଅଗ୍ନିତେଜା, ବାହୁଶକ୍ର, ପ୍ରତର୍ଦ୍ଦନ, ବିରାଧ, ଭୀମକର୍ମା ଏବଂ ବିପ୍ରଚିତ୍ତି—

ଏତେ ପଞ୍ଚଦଶ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଅସୁରାଃ ପରମାଯୁଧାଃ । ଅକ୍ଷୌହିଣୀପରୀଵାର ଏକୈକୋଽତ୍ର ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ।। ୧୧.

ଏହି ପନ୍ଦରଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେୟ୍ତ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଏକ ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ସହିତ ଅଲଗା ଭାବେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲେ।

ମହାମାଯାସ୍ତୁ ସମରେ ଦୁର୍ଜ୍ଜଯସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଯୁଯୁଧୁର୍ମଣିଜୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ମହାସୈନ୍ଯପରିଚ୍ଛଦାଃ ।। ୧୧.

ଦୁର୍ଜୟଙ୍କ ବଡ଼ ମାୟାବୀମାନେ ମଣିରତ୍ନ ଭୂଷିତ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସହ ବଡ଼ ସେନା ନେଇ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ।

(ସୁପ୍ରଭଃ ପ୍ରଘସଂ ତ୍ଵାଜୌ ତାଡଯାମାସ ପଞ୍ଚଭିଃ । ଶରୈରାଶୀଵିଷାକାରୈଃ ପ୍ରତପ୍ତୈଃ ପତଗୈରିଵ ୧୧.

ସୁପ୍ରଭା ପ୍ରଘସଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାଞ୍ଚଟି ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ବିଷାକ୍ତ ସାପ ଭଳି ଥିଲା।

ତପ୍ତତେଜାସ୍ତ୍ରିଭିର୍ବାଣୈର୍ଵିଘସଂ ସଂପ୍ରଵିଧ୍ଯତ । ସଂଘସଂ ଦଶଭିର୍ବାଣୈଃ ସୁରଶ୍ମିଃ ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯତ ।। ୧୧.

ତିନୋଟି ତାପ୍ତ ତୀରରେ ସେ ବିଘସଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ଦଶଟି ତୀରରେ ସୁରଶ୍ମି ସଂଘସଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।

ଅଶନିପ୍ରଭଂ ରଣେଽଵିଧ୍ଯତ୍ ପଞ୍ଚଭିଃ ଶୁଭଦର୍ଶନଃ । ଵିଦ୍ଯୁତ୍ପ୍ରଭଂ ସୁକାନ୍ତିସ୍ତୁ ସୁଘୋଷଂ ସୁନ୍ଦରସ୍ତଥା ।। ୧୧.

ଶୁଭଦର୍ଶନ ଅଶନିପ୍ରଭାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀରରେ ଆଘାତ କଲେ; ସୁକାନ୍ତି ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭାଙ୍କୁ, ସୁନ୍ଦର ସୁଘୋଷଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।

ଉନ୍ମତ୍ତାକ୍ଷଂ ତଥାଵିଧ୍ଯତ୍ ସୁନ୍ଦଃ ପଞ୍ଚଭିରାଶୁଗୈଃ । ଚକର୍ତ୍ତ ଚ ଧନୁସ୍ତସ୍ଯ ଶିତେନ ନତପର୍ଵଣା ।। ୧୧.

ସୁନ୍ଦ ଉନ୍ମତ୍ତାକ୍ଷଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ତୀବ୍ର ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ବାଙ୍କି ତୀରରେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟ କାଟିଦେଲେ।

ସୁମନା ଅଗ୍ନିଦଂଷ୍ଟ୍ରଂ ତୁ ସୁଶୁଭଶ୍ଚାଗ୍ନିତେଜସମ୍ । ସୁଶୀଲୋ ଵାଯୁଶକ୍ରଂ ତୁ ସୁମୁଖଶ୍ଚ ପ୍ରତର୍ଦନମ୍ ।। ୧୧.

ସୁମନା ଅଗ୍ନିଦଂଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ, ସୁଶୁଭ ଅଗ୍ନିତେଜାଙ୍କୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ; ସୁଶୀଳ ବାୟୁଶକ୍ରଙ୍କୁ, ସୁମୁଖ ପ୍ରତର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।

(ଵିରାଧେନ ତଥା ଶମ୍ଭୁଃ ସୁକୀର୍ତିର୍ଭୀମକର୍ମ୍ମଣା । ଵିପ୍ରଚିତ୍ତିସ୍ତଥା ସୋମଂ ଏତଦ୍ ଯୁଦ୍ଧଂ ମହାନଭୂତ୍ ୧୧.

ଶମ୍ଭୁ ବିରାଧ ସହ, ସୁକୀର୍ତ୍ତି ଭୀମକର୍ମା ସହ, ବିପ୍ରଚିତ୍ତି ସୋମ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ଏଭଳି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।

ପରସ୍ପରଂ ସୁଯୁଦ୍ଧେନ ଯୋଧଯିତ୍ଵାଽସ୍ତ୍ରଲାଘଵାତ୍ । ଯଥାସଂଖ୍ଯେନ ତେ ଦୈତ୍ଯାଃ ପୁନର୍ମଣିଭଵୈର୍ହତାଃ ।। ୧୧.

ସେମାନେ ପ୍ରତିଯୋଗୀମାନେ ସହ ଦକ୍ଷତାରେ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ, ସେଇ ଦେୟ୍ତ୍ୟମାନେ ପୁଣି ମଣିରତ୍ନ ଜନ୍ମା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲେ।

ଯାଵତ୍ ସଂଗ୍ରାମଘୋରୋ ଵୈ ମହାଂସ୍ତେଷାଂ ଵ୍ଯଵର୍ଦ୍ଧତ । ତାଵତ୍ ସମିତ୍କୁଶାଦୀନି କୃତ୍ଵା ଗୌରମୁଖୋ ମୁନିଃ ।। ୧୧.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୁଦ୍ଧ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ, ସେଇବେଳେ ମୁନି ଗୌରମୁଖ ସମିତ୍, କୁଶା ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାର ଦ୍ୱାରା କ୍ରିୟା କଲେ।

ଆଗତୋ ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ସଂଗ୍ରାମଂ ଭୀମଦର୍ଶନମ୍ । ବହୁସୈନ୍ଯପରୀଵାରଂ ସ୍ଥିତଂ ତଂ ଚାପି ଦୁର୍ଜ୍ଜଯମ୍ ।। ୧୧.

ଏକ ବଡ ଅଦ୍ଭୁତ ଯୁଦ୍ଧ ଆସିଗଲା, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଭୟାନକ ଥିଲା। ଏହା ଅନେକ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିଲା ଏବଂ ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଜିତିବା ଅତି କଷ୍ଟକର ଥିଲା।

ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ମୁନିର୍ଦ୍ଵାରି ଚିନ୍ତାପରମ ଏଵ ହି । ଉପଵିଶ୍ଯାଧିଗମ୍ଯାଥ ମଣେଃ କାରଣମେଵ ହ ।। ୧୧.

ସେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମୁନି ଦ୍ୱାରରେ ଉଭା ହେଲେ, ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ। ପରେ ବସି ଅପେକ୍ଷା କରି, ମଣିର କାରଣ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିଲେ।

ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ମଣିକୃତଂ ରୌଦ୍ରଂ ଗାଢଂ ଚ ସଂଯୁଗମ୍ । ଚିନ୍ତଯାମାସ ଦେଵେଶଂ ହରିଂ ଗୌରମୁଖୋ ମୁନିଃ ।। ୧୧.

ଏଭଳି ମଣି ଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ପରେ, ଗୌରମୁଖ ମୁନି ଦେବତାଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ସ ଦେଵଃ ପୁରତସ୍ତସ୍ଯ ପୀତଵାସାଃ ଖଗାସନଃ । କିମତ୍ର ତେ ମଯା କାର୍ଯମିତି ଵାଣୀମୁଦୀରଯତ୍ ।। ୧୧.

ତାପରେ ଦେବତା, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଏବଂ ଖଗରୁପରେ ବସି, ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏଠାରେ ମୋତେ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'

ସ ଋଷିଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ଉଵାଚ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍ । ଜହୀମଂ ଦୁର୍ଜ୍ଜଯଂ ପାପଂ ସସୈନ୍ଯଂ ପରିଵାରିଣମ୍ ।। ୧୧.

ଋଷି ହାତ ଜୋଡି ହୋଇ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏହି ଅଜୟ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତିକୁ, ତାଙ୍କ ସେନା ଓ ଅନୁୟାୟୀ ସହିତ ନଷ୍ଟ କର।'

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ତେନ ଚକ୍ରଂ ଜ୍ଵଲନସନ୍ନିଭମ୍ । (ମୁମୋଚ ଦୁର୍ଜଯବଲେ କାଲଚକ୍ରଂ ସୁଦର୍ଶନମ୍) ।। ୧୧.

ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଜ୍ୱାଳା ଭଳି ଚକ୍ରକୁ ଛାଡିଲେ—ଦୁର୍ଜୟ ଶକ୍ତି ଉପରେ କାଳଚକ୍ର ସୁଦର୍ଶନ ଫିଙ୍ଗିଲେ।

ତେନ ଚକ୍ରେଣ ତତ୍ସୈନ୍ଯମାସୁରଂ ଦୌର୍ଜଯଂ କ୍ଷଣାତ୍ । ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ଭସ୍ମଵଦ୍ ବହୁଧା କୃତମ୍ ।। ୧୧.

ସେ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଦୃଢ ଏବଂ ଅଜୟ ଅସୁର ସେନା କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ—ନୟନ ଝପିବା ସମୟରେ—ଅନେକ ଭାବରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା।

ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ତତୋ ଦେଵୋ ମୁନିଂ ଗୌରମୁଖଂ ତଦା । ଉଵାଚ ନିମିଷେଣେଦଂ ନିହତଂ ଦାନଵଂ ବଲମ୍ ।। ୧୧.

ଏଭଳି କରିବା ପରେ, ଦେବତା ଗୌରମୁଖ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦାନବ ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା।'

ଅରଣ୍ଯେଽସ୍ମିଂସ୍ତତସ୍ତ୍ଵେଵଂ ନୈମିଷାରଣ୍ଯସଂଜ୍ଞିତମ୍ । ଭଵିଷ୍ଯତି ଯଥାର୍ଥଂ ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିଶେଷତଃ ।। ୧୧.

ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ଏହି ଅରଣ୍ୟକୁ ନୈମିଷାରଣ୍ୟ ଭାବେ ଜଣାଯିବ, ଏହା ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ।

ଅହଂ ଚ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ ଏତସ୍ମିନ୍ ଵନଗୋଚରେ । ନାମ୍ନା ଯାଜ୍ଯା ସଦା ଚେମେ ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ ନାଯକାଃ । କୃତେ ଯୁଗେ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ରାଜାନୋ ମଣିଜା ମୁନେ ।। ୧୧.

ମୁଁ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ବସିବି; ନାମରେ ସଦା ପୂଜିତ ହେବି, ଏହି ପନ୍ଦର ନାୟକ—ମଣିର ରାଜା—କୃତଯୁଗରେ ଉଦ୍ଭବିବେ, ମୁନି।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଦେଵୋ ଗତୋଽନ୍ତର୍ଧାନମୀଶ୍ଵରଃ । ଦ୍ଵିଜୋଽପି ସ୍ଵାଶ୍ରମେ ତସ୍ଥୌ ମୁଦା ପରମଯା ଯୁତଃ ।। ୧୧.

ଏଭଳି କହି ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଦ୍ୱିଜ ମୁନି ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଲେ।

ଶ୍ରୀଵରାହ ଉଵାଚ । ତତଃ ପୁତ୍ରଂ ରଥାଙ୍ଗାଗ୍ନିଦଗ୍ଧଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନୃପୋତ୍ତମଃ । ସୁପ୍ରତୀକଃ ପ୍ରତୀତାତ୍ମା ଚିନ୍ତଯାମାସ ପାର୍ଥିଵଃ । ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯତସ୍ତ୍ଵେଵଂ ତଦା ବୁଦ୍ଧିରଜାଯତ ।। ୧୨.

ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ: ପରେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଚକ୍ରାଗ୍ନିରେ ଜଳିଗଲା ବୋଲି ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ସୁପ୍ରତୀକ, ନିଶ୍ଚିତ ମନ ରଖି, ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଭାବ ଉଦ୍ଭବିଲା।

ଚିତ୍ରକୂଟେ ଗିରୌ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସଦା ରାମେତି କୀର୍ତ୍ଯତେ । ତତୋଽହଂ ରାମସଂଜ୍ଞେନ ନାମ୍ନା ସ୍ତୌମି ଜଗତ୍ପତିମ୍ ।। ୧୨.

ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡରେ ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ରାମ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତେଣୁ ମୁଁ ରାମ ନାମରେ ଜଗତ୍‌ପତିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବି।

ସୁପ୍ରତୀକ ଉଵାଚ । ନମାମି ରାମଂ ନରନାଥମଚ୍ଯୁତଂ କଵିଂ ପୁରାଣଂ ତ୍ରିଦଶାରିନାଶନମ୍ । ଶିଵସ୍ଵରୂପଂ ପ୍ରଭଵଂ ମହେଶ୍ଵରଂ ସଦା ପ୍ରପନ୍ନାର୍ତିହରଂ ଧୃତଶ୍ରିଯମ୍ ।। ୧୨.

ସୁପ୍ରତୀକ କହିଲେ: ମୁଁ ରାମ, ନରନାଥ, ଅଚ୍ୟୁତ, ପୁରାତନ କବି, ଦେବତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ଶିବର ରୂପ, ମୂଳ, ମହେଶ୍ୱର, ସଦା ଶରଣାଗତଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।