देवाः सर्वे भगवन्तं महेश्वरात्मजं प्रणम्य प्रोचुः—“देवसेनान्यधिपतिं भव त्वं, षण्मुख स्कन्द विश्वनाथ कुक्कुटध्वज, वह्निसुत!” “कम्पनिग्रह कर कुमारेश स्कन्द, ग्रहपीडितबालानुग, विजयी, क्रौञ्चविनाशक, कृत्तिकासुत मातृजन्मन्!” “भूतग्रहेश्वराणां श्रेष्ठ, वह्निपुत्र, रम्यवपुष्मन्, महाभूताधिपतिसुत, त्रिनेत्र, नमस्ते!” एवं स्तुतः देवैः भवपुत्रः स तदा ववृद्धे, अद्भुतदर्शनः बभूव, द्वादशादित्यसमप्रभः, तस्य तेजसा त्रयः लोका अपि संतप्ताः। तदा प्रजापालः पप्रच्छ—“कथं त्वं कृत्तिकासुतं, देवगुरुं, वह्निसुतं, मातृसुतं च संबोधयसि?” महातपा उवाच—“प्रथममन्वन्तरे, भगवन्, यथोक्तं तस्य उत्पत्तिं मया, तथा स भगवान् सूक्ष्मदर्शिभिः देवैः स्तुतः। कृत्तिकाः, वह्निः, अन्याः मातरः, गिरिजा—एते गुहस्य जन्महेतवः द्विजेषु। एवं हे राजश्रेष्ठ, तव पृष्टं आत्मविद्यायाः रहस्यं, अमृतं, अहंकारस्य च उत्पत्तिं व्याख्यातम्। स्वयं स्कन्दः महादेवः, सर्वपापविनाशकः; तस्मै पितामहः षष्ठीं तिथिं दीक्षिते दत्तवान्। यः संयतचित्तः, अस्य स्तोत्रस्य फलकाम्यया नित्यं पाठं करोति, अपुत्रोऽपि पुत्रान् लभते, दरिद्रोऽपि धनं प्राप्नोति; यद् यद् कामयते मनसा, तत् तस्य सिद्ध्यति। यश्च कात्यायनस्य एतत् स्तोत्रं पठति, तस्य गेहे पुत्राणां कल्याणं आरोग्यं च भवति।” पुनः प्रजापालः पप्रच्छ—“कथं शरीरं तेजसः साकारत्वं प्राप्नोति? मे संशयं छिन्धि, द्विजोत्तम।” महातपा उवाच—“स आत्मा, एको नित्यज्ञानशक्तिः, द्वितीयं कामयमानः, स्वे वर्तमाने तेजसा प्रज्वलितः। यः सूर्यः कथ्यते, स तस्य महात्मनः विकसन्न् तेजो, कम्पमानं त्रीन् लोकान् प्रकाशयति। तस्मिन्सर्वे देवाः, सिद्धगणाः, महर्षयः च स्थिताः; तस्मात् सूर्यः आदिस्वरूपः इति स्तूयते। तस्मात् शीघ्रगते कम्पिते तेजसि, देहः उत्पन्नः; पृथक्, वेदविद्भिः स रविः इति कथ्यते। सर्वान् लोकान् प्रकाशयन्, आकाशे उदितः सः भास्करः, तेजसा प्रभाकरः। दिवं करोति इति दिवाकरः; सर्वलोकजनकत्वात् आदित्यः इति कथ्यते। तस्मात् द्वादशादित्याः स्वतेजसा उत्पन्नाः; स सर्वेषां श्रेष्ठः नित्यं ज्ञायते। तम् विश्वव्यापिनं परमेश्वरं दृष्ट्वा, तस्मिन्स्थिताः देवाः निर्गत्य स्तुतिं अकुर्वन्। देवाः ऊचुः—“त्वं जगतः प्राचीनः कारणम्; तव अनवरतज्वलनाग्निना लोकाः दग्धाः। प्रभो, उदितः सन्, शमं कुरु—देवक्षेत्राणि मा दह, सर्वकर्मसाक्षिन्। तव तेजः, सूर्य, सर्वत्र व्याप्यते, यजुर्वेदारम्भे ज्वलति; तव तीक्ष्णं रथचक्रं दिव्यरूपं कालः इति कथ्यते, तमः नाशयति। ऋषयः सूर्यं देवेषु प्रथमं, चराचरस्य सारं वदन्ति; वरुणयमौ पितामहशक्तिः, सः भूतं भविष्यच्च इति कथ्यते। त्वं तमः नाशयसि, दिव्यलोकैः पूजितः; पितरः शान्तिं गच्छन्तु इति वदन्ति। वेदान्तेन विज्ञेयः, यज्ञैः आहूतः, साक्षात् विष्णुस्त्वं प्रभो। एवं भक्त्या स्तुतः देवैः, ते प्रार्थयन्त—‘रक्ष मां, शुभकर, मा बलं कुरु।’” एवं देवैः उक्तः सः सौम्यरूपं धारयामास; महातेजस्वी देवतानां कृते शीघ्रं विराजमानः बभूव। सर्वदेवतापीडा तदा शान्ता; सप्तमे दिने सूर्यः पृथिव्यां रूपं धारयामास। यः एवं भक्त्या सूर्यं पूजयति, तस्मै भास्करः कामान् ददाति। एवं हे राजन्, आदित्यस्य पुरातनं चरितं मया कथितम्; प्रथममन्वन्तरे यदभवत्, तत् शृणु। महातपा पुनरुवाच—“पूर्वं पृथिव्यां अन्धकः नाम महान् दैत्यः आसीत्, ब्रह्मणः वरप्राप्तः, स देवताः वशे स्थापयामास। तस्मात् सर्वे देवाः बलसम्पन्नाः, मेरुं परित्यज्य, अन्धकभीत्या ब्रह्माणं शरणं जग्मुः। तेषां आगमने ब्रह्मा तान् देवश्रेष्ठान् अपृच्छत्—‘किमर्थं आगताः, देवाः? किं कारणम्?’ देवाः ऊचुः—‘भगवन्, वयं सर्वे अन्धकेन पीडिताः; रक्ष मां, चतुर्मुख, नमः ते।’ ब्रह्मा उवाच—‘देवश्रेष्ठाः, अहं अन्धकात् रक्षां कर्तुं न समर्थः; गच्छामः शर्वं महादेवं शरणं प्राप्स्यामः।’ ‘पूर्वं तस्मै मया वरः दत्तः—यावत् भूमिं न स्पृशेत्, तावत् सः अजेयः।’ ‘तथापि, सर्वेषु रुद्रः एकः घोरविग्रहः तं शक्तिमन्तं हन्तुं शक्नोति; गच्छामः कैलासस्थितं प्रभुं।’ एवं उक्त्वा ब्रह्मा देवैः सह भवस्य समीपं जगाम; तान् दृष्ट्वा रुद्रः सत्कारं कृत्वा ब्रह्माणं जगद्गुरुं उवाच। शम्भुः उवाच—‘किं कर्तव्यम्, देवाः, युष्माभिः मम समीपं प्राप्तम्? यद् आज्ञायते तत् शीघ्रं करिष्यामि।’ देवाः ऊचुः—‘रक्ष मां, प्रभो, अन्धकस्य दुष्टचित्तस्य बलिनः।’ एवं देवैः उक्तेभ्यः परमेश्वरे, तस्यैव क्षणे अन्धकः महता सैन्येन तत्र आगतः। स चतुरङ्गबलसमेतः, भवं युद्धे हन्तुं कामयमानः, गिरिसुतां पत्नीं हर्तुं च, सज्जीकृतः समुपागमत्। एवं सम्यगेतत् श्रुत्वा, पावनं पुण्यकथारसः, शुद्धचित्तेन पठितव्यः।