దేవానాం సన్నిధౌ తస్య పశ్యతోమాం మహాత్మనః । చిన్తాఽభూద్ వ్యోమ్ని మూర్తిభ్యో దృశ్యతే కేన హేతునా ।। ౨౩.
ఆ మహాత్ముడు ఉమను చూస్తుండగా, దేవతల సమక్షంలో, 'ఆకాశంలో రూపాలు ఎందుకు కనిపిస్తాయి?' అనే ఆలోచన అతనికి కలిగింది.
పృథివ్యా విద్యతే మూర్త్తిరపాం మూర్త్తిస్తథైవ చ । తేజసః శ్వసనస్యాపి మూర్త్తిరేషా తు దృశ్యతే । ఆకాశం చ కథం నేతి మత్వా దేవో జహాస చ ।। ౨౩.
భూమికి రూపం ఉంది, నీటికీ అలాగే రూపం ఉంది, అగ్నికి, గాలికీ కూడా రూపం కనిపిస్తుంది. కాని ఆకాశానికి మాత్రం రూపం లేదని ఎందుకు అంటారు? అని ఆ దేవుడు ఆలోచించి చిరునవ్వు నవ్వాడు.
జ్ఞానశక్తిముమాం దృష్ట్వా యద్ దృష్టం వ్యోమ్ని శంభునా । యచ్చోక్తం బ్రహ్మణా పూర్వం శరీరం తు శరీరిణామ్ ।। ౨౩.
జ్ఞానశక్తిస్వరూపిణి ఉమను చూసి, శంభువు ఆకాశంలో చూసిన దాన్ని, బ్రహ్మా ముందుగా చెప్పినదాన్ని — అంటే శరీరం అనేది జీవులకు మాత్రమే ఉంటుందని — గుర్తు చేసుకున్నాడు.
యచ్చాపి హసితం తేన దేవేన పరమేష్ఠినా । ఏతత్కార్యచతుష్కేణ పృథివ్యాదిచతుర్ష్వపి ।। ౨౩.
ఆ పరమేశ్వరుడు నవ్వినదీ, ఆయన ముందుగా చెప్పినదీ, ఈ నాలుగు కారణాలన్నీ భూమి మొదలైన నాలుగు మూలకాలకు సంబంధించినవే.
మూర్త్తిమానతితేజస్వీ హసతః పరమేష్ఠినః । ప్రదీప్తాస్యో మహాదీప్తః కుమారో భాసయన్ దిశః । పరమేష్ఠిగుణైర్యుక్తః సాక్షాద్ రుద్ర ఇవాపరః ।। ౨౩.
పరమేశ్వరుని నవ్వుతో, అద్భుతమైన తేజస్సుతో, ముఖం ప్రకాశించేలా, దిక్కులను వెలిగించేలా, పరమేశ్వరుని గుణాలతో, మరొక రుద్రుడిలా ఒక కుమారుడు జన్మించాడు.
ఉత్పన్నమాత్రో దేవానాం యోషితః సప్రమోహయన్ । కాన్త్యా దీప్త్యా తథా మూర్త్యా రూపేణ చ మహాత్మవాన్ ।। ౨౩.
ఆ కుమారుడు పుట్టిన వెంటనే, అతని కాంతి, తేజస్సు, రూపం, అందంతో దేవతా స్త్రీలందరి మనస్సును మాయలో పడేశాడు.
తం దృష్ట్వా పరమం రూపం కుమారస్య మహాత్మనః । ఉమాఽనిమేషనేత్రాభ్యాం తమపశ్యత భామినీ ।। ౨౩.
ఆ మహాత్ముడైన కుమారుని పరమరూపాన్ని చూసి, ఉమాదేవి కన్ను మిటకకుండా అతనిని చూస్తూ ఆశ్చర్యపోయింది.
తం దృష్ట్వా కుపితో దేవః స్త్రీభావం చఞ్చలం తథా । మత్వా కుమారరూపం తు శోభనం మోహనం దృశామ్ । తతః శశాప తం దేవః స్త్రీశఙ్కాం పరమేశ్వరః ।। ౨౩.
అతన్ని చూసి, స్త్రీల మనస్సు చంచలమని, కుమారుని రూపం అందంగా, మనస్సును మోహింపజేసేదిగా ఉందని భావించి, పరమేశ్వరుడు కోపంతో అతనికి శాపమిచ్చాడు.
కుమార గజవక్త్రస్త్వం ప్రలమ్బజఠరస్తథా । భవిష్యసి తథా సర్పైరుపవీతగతిర్ధ్రువమ్ । ఏవం శశాప తం దేవస్తీవ్రకోపసమన్వితః ।। ౨౩.
ఓ కుమారా! నీవు ఎలుగుబంటి ముఖంతో, పెద్ద పొట్టతో, పాములను యజ్ఞోపవీతంగా, కట్టుగా ధరించే వాడవుగా మారిపోతావు. ఇలా పరమేశ్వరుడు తీవ్రమైన కోపంతో అతనికి శాపమిచ్చాడు.
అర్ద్ధకోట్యా చ రోమాణామాత్మనోఽఙ్గే త్రిలోచనః । కూపకాస్వేదసలిలపూర్ణశూలధరస్తథా । ధున్వన్ శరీరముత్థాయ తతో దేవో రుషాన్వితః ।। ౨౩.
తన శరీరంపై అర కోట్ల రోమాలు, రోమకూపాలు చెమటతో నిండిపోయి, త్రినేత్రుడైన త్రిశూలధారి దేవుడు కోపంతో శరీరాన్ని ఊపుకుంటూ లేచాడు.
యథా యథాఽసౌ స శరీరమాద్యం ధునోతి దేవస్త్రిశిఖాస్త్రపాణిః । తథా తథా చాఙ్గరుహాశ్చకాసు- ర్జలం క్షితౌ సంన్యపతంస్తథాన్యాః ।। ౨౩.
ఆ దేవుడు త్రిశూలాన్ని చేతిలో పట్టుకుని తన ఆది శరీరాన్ని ఎంతసేపూ ఊపుతుండగా, ఆయన శరీరంలోని రోమాలు నీటిలా భూమిపై పడిపోతుండేవి. అలాగే మరికొన్ని వస్తువులు కూడా భూమికి దిగిపడతాయి.
వినాయకానేకవిధా గజాస్యా - స్తమాలనీలాఞ్జనసంనికాశాః । ఉత్తస్థురుచ్చైర్వివిధాస్త్రహస్తా - స్తతస్తు దేవా మనసాకులేన ।। ౨౩.
అనేక రూపాలున్న వినాయకులు, ఏనుగు ముఖాలతో, మేఘాలా నలుపు రంగులో, చేతుల్లో విభిన్న ఆయుధాలు పట్టుకుని, ఎత్తుగా పైకి వచ్చారు. అప్పుడు దేవతలు మనసులో కలవరపడ్డారు.
కిమేతదిత్యద్భుతకర్మకారీ హ్యేకః కరోత్యప్రతిమం మహచ్చ । కార్యం సురాణాం కృతమేతదిష్టం భవేదథైతం పరితం కుతస్తత్ ।। ౨౩.
ఇది ఏమిటి? ఈయన ఎంత అద్భుతమైన పని చేస్తున్నాడు! ఒక్కడే ఇంత గొప్పదాన్ని, ఎవరూ చేయలేనిది సాధించాడు. ఇది దేవతల కోరిక నెరవేరిందా? లేక ఇంకేదైనా కారణం ఉందా? ఇది ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది? అని వారు ఆశ్చర్యపడ్డారు.
దివౌకసాం చిన్తయతాం తథా తు వినాయకైః క్ష్మా క్షుభితా బభూవ । చతుర్ముఖశ్చాప్రతిమో విమాన - మారుహ్య ఖే వాక్యమిదం జగాద ।। ౨౩.
దేవతలు ఇలా ఆలోచిస్తూ ఉండగా, వినాయకుల వల్ల భూమి కంపించిపోయింది. అప్పుడు నాలుగు ముఖాలవాడు, ఎవరికీ సమానుడి కానివాడు, తన విమానంపై ఎక్కి, ఆకాశంలో ఇలా పలికాడు.
ధన్యాః స్థ దేవాః సురనాయకేన త్రిలోచనేనాద్భుతరూపిణా చ । అనుగృహీతాః పరమేశ్వరేణ సురద్విషాం విఘ్నకృతాం నతౌ చ ।। ౨౩.
దేవతలారా! మీరు ధన్యులు. ఎందుకంటే దేవతల అధిపతి అయిన త్రినేత్రుడు, అద్భుత రూపధారి, పరమేశ్వరుడు మీపై అనుగ్రహం చూపించాడు. దేవతలకు శత్రువులైన, విఘ్నాలు కలిగించే వారిని ఆయన సంహరించాడు.
ఇత్యేవముక్త్వా ప్రపితామహస్తా - నువాచ దేవస్త్రిశిఖాస్త్రపాణిమ్ । యస్తే విభో వక్త్రసముద్భవః ప్రభు- ర్వినాయకానాం భవతు త్విమేఽనుగాః ।। ౨౩.
ఇలా చెప్పిన అనంతరం, ప్రపితామహుడు త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్న దేవునితో ఇలా అన్నాడు: ప్రభూ! నీ ముఖం నుంచి పుట్టినవాడు వినాయకులలో ప్రధానుడు అవ్వాలి. వీరు అతని అనుచరులుగా ఉండాలి.
భవాంస్తథాఽస్యాత్మవరేణ చామ్బరే త్వయా చతుర్ష్వస్తు శరీరచారీ । ఆకాశమేతద్ బహుధా వ్యవస్థితం త్వయా వరేణ్యః కృత ఏవ నాన్యః ।। ౨౩.
మీరు కూడా మీ స్వంత వరంతో, ఆకాశంలో దేవతల మధ్య నాలుగు రూపాలలో సంచరించాలి. ఈ విశాలమైన ఆకాశాన్ని అనేక విధాలుగా స్థాపించినవారు మీరు మాత్రమే. మీకు సమానుడు మరొకరు లేరు.
ప్రభుర్భవ త్వం ప్రతిమాస్త్రపాణినా ఇమాని చాస్త్రాణి వరాంశ్చ దేహి । ఇత్యేవముక్త్వాఽధిగతే పితామహే త్రిలోచనశ్చాత్మభవం జగాద ।। ౨౩.
త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్నవాడవై ప్రభువుగా మారి, ఈ ఆయుధాలు, వరాలు ఇవ్వు. అని చెప్పి, ప్రపితామహుడు వెళ్లిపోయిన తరువాత, త్రినేత్రుడు తన కుమారుడితో ఇలా అన్నాడు.
వినాయకో విఘ్నకరో గజాస్యో గణేశనామా చ భవస్య పుత్రః । ఏతే చ సర్వే తవ యాన్తు భృత్యా వినాయకాః క్రూరదృశః ప్రచణ్డాః । ఉచ్ఛుష్మదానాదివివృద్ధదేహాః కార్యేషు సిద్ధిం ప్రతిపాదయన్తః ।। ౨౩.
నీవే వినాయకుడు, విఘ్నాలను తొలగించేవాడు, ఏనుగు ముఖమున్నవాడు, గణేశుడు, భవుని కుమారుడవు. వీరు అందరూ నీ సేవకులు, క్రూరమైన చూపులు కలిగిన వినాయకులు. ఎండిన నైవేద్యాన్ని తిని శరీరాలు పెరిగిన వీరు, కార్యాలలో విజయాన్ని ప్రసాదిస్తారు.
భవాంశ్చ దేవేషు తథా మఖేషు కార్యేషు చాన్యేషు మహానుభావాత్ । అగ్రేషు పూజాం లభతేఽన్యథా చ వినాశయిష్యస్యథ కార్యసిద్ధిమ్ ।। ౨౩.
దేవతలలో, యజ్ఞాలలో, ఇతర మహత్తర కార్యాలలో, నీ గొప్పతనం వల్ల ముందుగా నిన్ను పూజిస్తారు. లేకపోతే, కార్యసిద్ధిని నీవే నాశనం చేస్తావు.
ఇత్యేవముక్త్వా పరమేశ్వరేణ సురైః సమం కాఞ్చనకుమ్భసంస్థైః । జలైస్తథాసావభిషిక్తగాత్రో రరాజ రాజేన్ద్ర వినాయకానామ్ ।। ౨౩.
పరమేశ్వరుడు ఇలా అనగా, దేవతలతో కలిసి, బంగారు పాత్రల్లోని నీటితో ఆయన శరీరాన్ని అభిషేకించారు. అప్పుడు, ఓ రాజా! ఆయన వినాయకులలో ప్రధానుడిగా ప్రకాశించాడు.
దృష్టవాఽభిషిచ్యమానం తు దేవాస్తం గణనాయకమ్ । తుష్టువుః ప్రయతాః సర్వే త్రిశూలాస్త్రస్య సన్నిధౌ ।। ౨౩.
గణనాయకుడిని అభిషేకం చేస్తుండగా, త్రిశూలాన్ని పట్టుకున్నవాడి సమక్షంలో, పవిత్రమైన దేవతలు అందరూ ఆయనను స్తుతించారు.
దేవా ఊచుః । నమస్తే గజవక్త్రాయ నమస్తే గణనాయక । వినాయక నమస్తేఽస్తు నమస్తే చణ్డవిక్రమ ।। ౨౩.
దేవతలు పలికారు: ఏనుగు ముఖమున్నవాడా! నీకు నమస్కారం. గణనాయకా! నీకు నమస్కారం. వినాయకా! నీకు నమస్కారం. భయంకరమైన పరాక్రమంతో ఉన్నవాడా! నీకు నమస్కారం.
నమోఽస్తు తే విఘ్నకర్త్రే నమస్తే సర్పమేఖల । నమస్తే రుద్రవక్త్రోత్థ ప్రలమ్బజఠరాశ్రిత ।। ౨౩.
విఘ్నాలను తొలగించేవాడా! నీకు నమస్కారం. పాము కట్టుగా ధరించినవాడా! నీకు నమస్కారం. రుద్రుని ముఖం నుంచి పుట్టినవాడా, పెద్ద పొట్ట కలిగినవాడా! నీకు నమస్కారం.
సర్వదేవనమస్కారాదవిఘ్నం కురు సర్వదా । ఏవం స్తుతస్తదా దేవైర్మహాత్మా గణనాయకః । అభిషిక్తశ్చ రుద్రస్య సోమస్యాపత్యతాం గతః ।। ౨౩.
ప్రతి దేవత పూజతో, నీవు ఎప్పుడూ విఘ్నాలను తొలగించు. ఇలా దేవతలు స్తుతించగా, మహాత్ముడైన గణనాయకుడు, అభిషేకం పొందినవాడు, రుద్రుడు, సోముని కుమారుడిగా నిలిచాడు.
ఏతచ్చతుర్థ్యాం సంపన్నం గణాధ్యక్షస్య పార్థివ । యతస్తతోఽయం మహతీ తిథీనాం పరమా తిథిః ।। ౨౩.
పార్ధివా! ఈ సంఘటన చతుర్థి రోజున, గణాధ్యక్షుని తిథిలో జరిగింది. అందుకే ఈ తిథి అన్ని తిథుల్లో గొప్పది, శ్రేష్ఠమైనది.
ఏతస్యాం యస్తిలాన్ భుక్త్వా భక్త్యా గణపతిం నృప । ఆరాధయతి తస్యాశు తుష్యతే నాత్ర సంశయః ।। ౨౩.
ఈ రోజున, ఎవరు భక్తితో నువ్వులను తిని, గణపతిని పూజిస్తారో, వారికి భగవంతుడు వెంటనే ప్రసన్నుడవుతాడు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యశ్చైతత్ పఠతే స్తోత్రం యశ్చైతచ్ఛృణుయాత్ సదా । న తస్య విఘ్నా జాయన్తే న పాపం సర్వథా నృప ।। ౨౩.
ఎవరు ఈ స్తోత్రాన్ని చదువుతారో, ఎవరైనా ఎప్పుడూ వినుతారో, వారికి విఘ్నాలు కలగవు, ఎలాంటి పాపం కూడా కలుగదు, ఓ రాజా!
ధరణ్యువాచ । కథం తే గాత్రసంస్పర్శాన్మూర్త్తిమన్తో మహాబలాః । నాగా బభూవుర్దేవేశ కారణం తే మహీధర ।। ౨౪.
ధరణి ఇలా అడిగింది: దేవతల అధినాయకుడా, నీ శరీరాన్ని తాకినందువల్ల ఆ మహాబలశాలి పాములు మానవ రూపాన్ని ఎలా పొందాయి? దీనికి కారణం ఏమిటి, భూమిని మోయువాడా?
శ్రీవరాహ ఉవాచ । శ్రుత్వా గణపతేర్జన్మ ప్రజాపాలో నరాధిపః । ఉవాచ శ్లక్ష్ణయా వాచా తం మునిం సంశితవ్రతమ్ ।। ౨౪.
శ్రీవరాహుడు ఇలా అన్నాడు: ఓ రాజా, గణపతి జన్మాన్ని విని, సృష్టిని కాపాడే వాడు, మునికి మృదువైన మాటలతో ఇలా చెప్పాడు.