Vayu Purana

भूमिर्जलमथाकाशमिति ज्ञेया परम्परा। स्थितिरेषा तु विज्ञेया सप्तमेऽस्मिन् रसातले ॥ ५०.

Earth, water, and then space—this is the sequence to be known; and this arrangement is to be understood in the seventh region, Rasātala.

दशयोजनसाहस्रमेकभौमं रसातलम्। साधुभिः परिविख्यातमेकैकं बहुविस्तरम् ॥ ५०.

Rasātala, the first subterranean region, is ten thousand yojanas in extent; each one is widely renowned among the virtuous as vast and spacious.

प्रथममतलञ्चैव सुतलन्तु ततः परम्। ततः परतरं विद्याद्वितलं बहुविस्तरम् ॥ ५०.

First is Atala, then Sutala beyond that; after that, one should know Vitala, which is very extensive.

ततो गभस्तलं नाम परतश्च महातलम्। श्रीतलञ्च ततः प्राहुः पातालं सप्तमंस्मृतम् ॥ ५०.

Then comes Gabhastala by name, and beyond that Mahātala; after that, they speak of Śrītala, and Pātāla is known as the seventh.

कृष्णभौमञ्च प्रथमं भूमिभागञ्च कीर्त्तितम्। पाण्डुभौमं द्वितीयन्तु तृतीयं रक्तमृत्तिकम् ॥ ५०.

The first region is called black earth, and the portion of earth is thus described; the second is pale earth, and the third is red clay.

पीतभौमञ्चतुर्थन्तु पञ्चमं शर्करातलम्। षष्ठं सिलामयञ्चैव सौवर्णं सप्तमन्तलम् ॥ ५०.

The fourth is yellow earth, the fifth is the gravelly layer; the sixth is stony, and the seventh is golden ground.

प्रथमे तु तले ख्यातमसुरेन्द्रस्य मन्दिरम्। नमुचेरिन्द्रशत्रोर्हि महानादस्य चालयम् ॥ ५०.

In the first region, the palace of the lord of the Asuras is renowned, as is the abode of Namuci, the enemy of Indra, and the mansion of Mahānāda.

पुरञ्च शङ्कुकर्णस्य कबन्धस्य च मन्दिरम्। निष्कुलादस्य च पुरं प्रहृष्टजनसङ्कुलम् ॥ ५०.

There is the city of Śaṅkukarṇa, the palace of Kabandha, and the city of Niṣkulāda, crowded with joyful people.

राक्षसस्य च भीमस्य शूलदन्तस्य चालयम्। लोहिताक्षकलिङ्गानां नगरं श्वापदस्य तु ॥ ५०.

There is also the abode of the Rākṣasa Bhīma, and of Śūladanta; the city of Lohitākṣa and Kaliṅga, and the town of Śvāpada.

धनञ्जयस्य च पुरं माहेन्द्रस्य महात्मनः । कालियस्य च नागस्य नगरं कलसस्य च ॥ ५०.

There is the city of Dhanañjaya, the great-souled Mahendra, the city of the serpent Kāliya, and that of Kalasa.

एवं पुरसहस्राणिं नागदानवरक्षसाम्। तले ज्ञेयानि प्रथमे कृष्णभौमे न संशयः ॥ ५०.

In this way, thousands of cities of Nāgas, Dānavas, and Rākṣasas are to be known in the first region, the black earth—there is no doubt.

द्वितीयेऽपि तले विप्रा दैत्येन्द्रस्य सुरक्षसः। महाजम्भस्य च तथा नगरं प्रथमस्य तु ॥ ५०.

In the second region as well, O sages, is the city of the Daitya lord Surakṣasa, and likewise that of Mahājambha, the foremost.

हयग्रीवस्य कृष्णस्य निकुम्भस्य च मन्दिरम्। शङ्खाख्येयस्य च पुरं नगरं गोमुखस्य च ॥ ५०.

There is the palace of Hayagrīva, of Kṛṣṇa, and of Nikumbha; the city of Śaṅkha, and the town of Gomukha.

राक्षसस्य च नीलस्य मेघस्य क्रथनस्य च। पुरञ्च कुरुपादस्य महोष्णीषस्य चालयम् ॥ ५०.

And the city of the Rākṣasa Nīla, and of Megha, and of Krathana, and the city of Kurupāda, and of Mahoṣṇīṣa.

कम्बलस्य च नागस्य पुरमश्वतरस्य च। कद्रुपुत्रस्य च पुरं तक्षकस्य महात्मनः ॥ ५०.

And the city of Kambala the serpent, and of Aśvatara, and the city of Kadru's son, the great-souled Takṣaka.

एवं पुरसहस्राणि नागदानवरक्षसाम्। द्वितीयेऽस्मिन् तले विप्राः पाण्डुभौमे न संशयः ॥ ५०.

In this way, thousands of cities of serpents, Dānavas, and Rākṣasas exist on this second layer, O sages, on the pale earth, without doubt.

तृतीये तु तलेख्यातं प्रह्लादस्य महात्मनः। अनुह्लादस्य च पुरं देत्येन्द्रस्य महात्मनः ॥ ५०.

On the third layer, it is said, is the city of the great-souled Prahlāda, and the city of Anuhlāda, the great-souled lord of the Daityas.

तारकाख्‌यस्य च पुरं पुरं त्रिशिरसस्तथा। शिशुमारस्य च पुरं हृष्टपुष्टजनाकुलम् ॥ ५०.

And the city of Tāraka, and likewise the city of Triśiras, and the city of Śiśumāra, crowded with joyful and prosperous people.

च्यवनस्य च विज्ञेयं राक्षसस्य च मन्दिरम्। राक्षसेन्द्रस्य च पुरंकुम्भिलस्य खरस्यच ॥ ५०.

And the residence of Cyavana, and the mansion of the Rākṣasa, and the city of the Rākṣasa king Kumbhila and of Khara.

विराधस्य च क्रूरस्य पुरमुल्कामुखस्य च। हेमकस्य च नागस्य तथा पाण्डुरकस्य च ॥ ५०.

And the city of the fierce Virādha, and of Uḷkāmukha, and of Hemaka the serpent, and also of Pāṇḍuraka.

मणिमन्त्रस्य च पुरं कपिलस्य च मन्दिरम्। नन्दस्य चोरगपतेर्विशालस्य च मन्दिरम् ॥ ५०.

And the city of Maṇimantra, and the residence of Kapila, and the mansion of Nanda, lord of serpents, and of Viśāla.

एवं पुरसहस्राणि नागदानवरक्षसाम्। तृतीयेऽस्मिस्तले विप्राः पीतभौमे न संशयः ॥ ५०.

Thus, thousands of cities of serpents, Dānavas, and Rākṣasas are known to exist on this third layer, O sages, on the yellow earth, without doubt.

चतुर्थे दैत्यसिंहस्य कालनेमेर्महात्मनः। गजकर्णस्य च पुरं नगरं कुञ्जरस्य च ॥ ५०.

On the fourth, is the city of the Daitya lord Kālanemi, the great-souled one, and the city of Gajakarṇa, and the city of Kuñjara.

राक्षसेन्द्रस्य च पुरं सुमालेर्बहुविस्तरम्। मुञ्जस्य लोकनाथस्य वृकवक्त्रस्य चालयम् ॥ ५०.

And the city of the Rākṣasa king Sumāli, vast in extent, and the residence of Muñja, lord of the worlds, and of Vṛkavaktra.

बहुयोजनसाहस्रं बहुपक्षिसमाकुलम् । नगरं वैनतेयस्य चतुर्थेऽस्मिन् रसातले ॥ ५०.

A city extending for thousands of yojanas, teeming with many birds, is the city of Vainateya on this fourth subterranean region.

पञ्चमे शर्कराभौमे बहुयोजनविस्तृते। विरोचनस्य नगरं दैत्यसिंहस्य धीमतः ॥ ५०.

On the fifth, which is of gravel-like earth and vast in extent, is the city of Virocana, the wise Daitya lord.

वैढूर्य्यस्याग्निजिह्वस्य हिरण्याक्षस्य चालयम्। पुरञ्च विद्युज्जिह्वस्य राक्षसस्य च धीमतः ॥ ५०.

And the residence of Vaiḍhūrya, of Agnijihva, and of Hiraṇyākṣa, and the city of Vidyujjihva, the wise Rākṣasa.

महामेघस्य च पुरं राक्षसेन्द्रस्य शालिनः। कर्म्मारस्य च नागस्य स्वस्तिकस्य जयस्य च ॥ ५०.

And the city of Mahāmegha, the Rākṣasa king Śāli, and the serpent Karmāra, and of Svastika and Jaya.

एवं पुरसहस्राणि नागदानवरक्षसाम्। पञ्चमेऽपि तथा ज्ञेयं शर्करानिलये सदा ॥ ५०.

Thus, thousands of cities of serpents, Dānavas, and Rākṣasas are always to be known on the fifth, in the region of gravel.