વાયુપુરાણમ્

વાયુ પુરાણના આ અધ્યાયમાં, વાયુદેવ શ્રીમંત શ્રાદ્ધ વિધિ અને તેના ફળોની વિશેષ વાત કરે છે. શ્રાદ્ધ જ્યારે ઉત્તર ફાળમાં, મુખ્ય વર્તન અને પુત્રોની સાથે કરવામાં આવે છે, ત્યારે કરનાર શ્રેષ્ઠ લોકોમાં વિખ્યાત થાય છે; હસ્ત નક્ષત્રમાં પિતૃઓને તૃપ્ત કરીને મુખ્યત્વ પ્રાપ્ત થાય છે. ચિત્રા નક્ષત્રમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી સુંદર પુત્રો દેખાય છે; સ્વાતિમાં કરવાથી વિદ્વાનોની સંગતિ મળે છે. પુત્રની ઇચ્છા હોય તો વિશાખા નક્ષત્રમાં શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ; અનુરાધા નક્ષત્રમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી સમૃદ્ધિનું ચક્ર ગતિમાં આવે છે. જે વ્યક્તિ જ્યોષ્ઠા નક્ષત્રમાં હંમેશા શ્રાદ્ધ કરે છે, તેને અધિપત્ય અને શ્રેષ્ઠતા પ્રાપ્ત થાય છે; મૂલ નક્ષત્રમાં આરોગ્યની ઇચ્છા થાય છે; આશાઢા નક્ષત્રમાં મહાન યશ મળે છે. ઉત્તરાશાઢા અને શ્રવણ નક્ષત્રોમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી દુ:ખથી મુક્તિ મળે છે; શ્રવણમાં શ્રેષ્ઠ પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. ધનિષ્ઠા નક્ષત્રમાં વધુ ધન અને રાજસ્વનો ભાગ મળે છે; અભિજિતમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી અજાવિક માર્ગનું ફળ મળે છે. વરુણી નક્ષત્રમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી વૈદ્યકુશળતા પ્રાપ્ત થાય છે; પૂર્વા પ્રોષ્ઠપદામાં પણ અજાવિક ફળ મળે છે. ઉત્તર નક્ષત્રોમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી હજારો ગાય મળે છે; રેવતીમાં અનેક પ્રકારનું ધન મળે છે; અશ્વિનીમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી ઘોડા મળે છે; ભરણીમાં શ્રેષ્ઠ આયુષ્ય મળે છે. આ શ્રાદ્ધ વિધિથી શશબિંદુએ આખી પૃથ્વી મેળવી હતી અને તે વિધિનું સ્તવન કર્યું હતું. અધ્યાયના અંતે કહેવામાં આવે છે કે આ 'શ્રાદ્ધના ફળોની નક્ષત્ર અનુસાર વર્ણના' નામે વીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે. પછી, શમ્યુ પુછે છે: "પિતૃઓને થોડી વસ્તુ આપવાથી પણ લાભ મળે છે, તો કઈ રીતે ચિરંજીવી કે શાશ્વત ફળ પ્રાપ્ત થાય?" બ્રહસ્પતિ કહે છે: "શ્રાદ્ધ સમયે વિદ્વાનો દ્વારા માન્ય તમામ અર્પણ અને તેમના ફળો સાંભળો." તલ, ચોખા, જવાર, કાળા ચણા, પાણી, મૂળ અને ફળ અર્પણથી પિતૃઓ એક મહિના સુધી પ્રસન્ન રહે છે. માછલીથી બે મહિના, હરણના માંસથી ત્રણ મહિના, સસલથી ચાર મહિના, પક્ષીથી પાંચ મહિના, વનશૂકથી છ મહિના, બકરાથી સાત મહિના, તિતરથી આઠ મહિના, રૂરુ હરણથી નવ મહિના, જંગલી બળદના માંસથી દસ મહિના, કાચબાની માંસથી અગિયાર મહિના, અને ગાયના માંસથી એક વર્ષ સુધી પિતૃઓ તૃપ્ત રહે છે. ગાયના દૂધમાં રાંધેલા ચોખા, મધ અને ઘી સાથે, અથવા વાધ્રીણસના માંસથી, બાર વર્ષ સુધી તૃપ્તિ રહે છે. અખંડ તૃપ્તિ માટે, પિતૃઓના ક્ષય સમયે કટલ માછલી, કાળી બકરી અને ઘોરપદની અર્પણ કરવી જોઈએ. આ વિષય પર પૂર્વજોના ગીતો છે, જે બ્રહસ્પતિ હવે શમ્યુને કહે છે: "અમારા વંશમાં એવો પુત્ર જન્મે જે ત્રયોદશી દિવસે અન્ન આપે, ઘી અને મધ સાથે રાંધેલા ચોખા આપે, અથવા હાથીની છાંયામાં શ્રાદ્ધ કરે." બકરાનું અથવા વિવિધ પ્રકારના માંસનું અર્પણ, વરસાદી ઋતુમાં અથવા મેઘા નક્ષત્રમાં, પુત્રોની ઇચ્છા માટે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ—even if only one goes to Gayā, or marries a fair wife, or releases a blue bull. શમ્યુ પુછે છે: "પિતાજી, ગયા અને અન્ય તીર્થોનું ફળ શું છે? અને પિતૃઓને શું પુણ્ય મળે છે?" બ્રહસ્પતિ કહે છે: "ગયામાં શ્રાદ્ધ, જપ, અર્પણ અને તપ શાશ્વત છે; તેથી ત્યાં પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ અવિનાશી કહેવાય છે." ગૌરીમાંથી જન્મેલો પુત્ર એકવીસ પેઢીશુધ્ધ કરે છે; તે વારંવાર છ માડા દાદાને પણ શુદ્ધ કરે છે—એ ગૌરીનું ફળ છે. વાછરડા છોડવાનો ફળ એ છે કે, દસ પેઢી પૂર્વ અને દસ પેઢી પછી શુદ્ધ થાય છે. વાછરડાને ધોઈએ તે પાણી ધરા પર પડે, તો તે કાર્ય પિતૃઓ માટે અવિનાશી બને છે. વાછરડાનું પાણી, તેના પૂંછ અને અંગો દ્વારા સ્પર્શિત, પણ પિતૃઓ માટે અવિનાશી બને છે. જ્યાં વાછરડો સીંગ કે ખુરથી ધરા પર નિશાન કરે છે, ત્યાં પિતૃઓ મધવાળી અર્પણથી અવિનાશી તૃપ્ત થાય છે. શાસ્ત્રોમાં કહેવામાં આવે છે કે, હજાર રીંગની તળાવથી પિતૃઓ તૃપ્ત થાય છે; પણ વાછરડાના ફળ વધુ છે. તલ અને ગુડ અથવા મધ મિશ્રિત અર્પણ પણ પિતૃઓ માટે અવિનાશી બને છે. બ્રહસ્પતિ કહે છે: "અન્ય દાનમાં બ્રાહ્મણોની પરીક્ષા ન કરવી, પણ દેવ અને પિતૃ કાર્યમાં પરીક્ષા આવશ્યક છે." શ્રાદ્ધ માટે એવા બ્રાહ્મણોને આમંત્રિત કરો, જે બધા વેદવ્રત પૂર્ણ કર્યા પછી સ્નાન કરે છે, પંક્તિઓ શુદ્ધ કરે છે, ભાષ્યમાં શ્રેષ્ઠ છે, વ્યાકરણમાં delight કરે છે, પુરાણ અને ધર્મશાસ્ત્રનું અધ્યયન કરે છે, ત્રણ નાચિકેત અગ્નિ, પાંચ અગ્નિ, ત્રિસુપર્ણ અને વેદના છ અંગો જાણે છે, બ્રાહ્મણ પત્નીથી જન્મેલા પુત્ર છે, ચાંદોય ઉપનિષદના પઠન કરનાર છે, સામવેદના શ્રેષ્ઠ ગાયકો છે, તીર્થોમાં વ્રત કરેલા છે, મુખ્ય યજ્ઞોમાં અવભૃથ સાંભળેલા છે, હંમેશા વ્રત પાળે છે, પોતાના કર્મમાં નિષ્ઠા ધરાવે છે, ક્રોધમુક્ત છે, શાંતિમાં તત્પર છે, અને દસ પ્રકારના સદાચારમાં સ્થિત છે. જેને આવા બ્રાહ્મણોને આમંત્રિત કરે છે, તેમને જે અર્પણ આપે છે, તે પિતૃઓ માટે અવિનાશી બને છે; એ પંક્તિઓ શુદ્ધ કરે છે. યોગ અને ધર્મમાં નિષ્ઠાવાન બ્રાહ્મણોની પૂજા કરવી જોઈએ. એ ધર્મ અને આશ્રમમાં શ્રેષ્ઠ છે; દેવ અને પિતૃ કાર્યમાં શ્રેષ્ઠ છે. તેમને સન્માન કરતાં બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર ત્રણેયની પૂજા થાય છે. જે આવા બ્રાહ્મણો સાથે પિતૃઓનું સન્માન કરે છે, તે સર્વશ્રેષ્ઠ અને શુભ લોક પ્રાપ્ત કરે છે.