વાયુપુરાણમ્

સમયના પ્રવાહમાં, સંભૂતના પુત્ર અનરણ્ય, પરાક્રમી અને શૂરવીર રાજા હતા. એક સમયે, રાવણ જ્યારે ત્રણેય લોકોએ વિજય મેળવવા નીકળ્યો ત્યારે અનરણ્ય તેનું શિકાર બન્યો અને મૃત્યુ પામ્યો. અનરણ્યના પુત્ર હતા ત્રસદશ્વ, અને તેમના પુત્ર હર્યશ્વ. હર્યશ્વના ઘરમાં, દૃશદ્વતી નદીના કિનારે, વસુમત નામના રાજા જન્મ્યા. વસુમતના પુત્ર ધર્મનિષ્ઠ ત્રિધન્વન હતા. ત્રિધન્વનના પુત્ર ત્રૈધન્વન, ત્રણેય વેદોમાં પારંગત અને યુદ્ધકૌશલ્યમાં નિપુણ હતા. તેમના પુત્ર હતા શક્તિશાળી સત્યવ્રત. સત્યવ્રતે એક વખત દેવતાઓને વિજઈ બનાવી, વિદર્ભના રાજાની પત્નીને અપહરણ કરી લીધી. આ અયોગ્ય કાર્યના કારણે તેને લગ્નવિધિમાંથી વંચિત કરવામાં આવ્યો. તેના પુત્રનો નામ હતો વિષ્ણુવૃદ્ધ, જેને વિષ્ણુ દ્વારા વૃદ્ધિ પામવાને કારણે એ નામ મળ્યું. આ વંશ અંગિરસના વંશજ બ્રાહ્મણો હતા, જેમણે ક્ષત્રિય ધર્મ અપનાવ્યો હતો. સત્યવ્રતનું એ કાર્ય ઈચ્છા, બળ, મોહ તથા સંકર્ષણની શક્તિ અને ભાગ્યના પ્રભાવથી બન્યું. તેના પિતા, ત્રણેય વૈદિક ગુણોથી યુક્ત, તેને અધર્મમાં જોડાવાના કારણે ત્યજી દીધા અને ગુસ્સામાં વારંવાર કહ્યું, “દૂર જા!” સત્યવ્રતે પુછ્યું, “હું ક્યાં જઉં?” પિતાએ ઉત્તર આપ્યો, “તુ ચંડાલો વચ્ચે રહે.” પિતાએ તેને વંશનું કલંક કહીને, “હું મારા પુત્રથી પુત્ર ઈચ્છતો નથી,” એમ કહી શહેર છોડવા કહ્યું. મહર્ષિ વસિષ્ઠે તેને રોક્યા નહિ; તેથી સત્યવ્રત, બુદ્ધિશાળી અને ધીર, પિતાના આજ્ઞાથી મુક્ત થઈ ચંડાલના નિવાસસ્થાન પાસે રહેવા લાગ્યા, અને તેમના પિતા વનમાં ગયા. આ દરમિયાન, સત્યવ્રતના રાજ્યમાં ઈન્દ્રે વરસાદ રોકી દીધો; અધર્મના પરિણામે બાર વર્ષ સુધી દુષ્કાળ રહ્યો. મહાન તપસ્વી વિશ્વામિત્રે પત્નીને છોડી, સમુદ્ર કિનારે ઘોર તપ કર્યા. તેમની પત્નીએ, મધ્યમ પુત્રને ગળામાં બાંધી, જીવનનિરવાહ માટે ઉંચે અવાજે વેચવા કાઢ્યો. ગળામાં બંધાયેલું બાળક વેચાતું જોઈ, ધર્મનિષ્ઠ અને નિયમિત સત્યવ્રતે, મહર્ષિપુત્રને મુક્ત કર્યો. સત્યવ્રતે વિશ્વામિત્રના સંતાનની todayી કરી, દયા અને પ્રતિજ્ઞાથી તેમની પત્નીનું પાલન કર્યું. તે વન્ય મૃગ, વંશ, મહિષ અને અન્ય પ્રાણીઓનો શિકાર કરીને, વિશ્વામિત્રના આશ્રમ પાસે માથે પકવી, તેમને ભોજન આપતો. એ બાર વર્ષ સુધી ઉપાંશુ વ્રત રાખી, પિતાની આજ્ઞા અનુસાર સેવા કરતો રહ્યો, જયારે રાજા વનમાં નિવાસ કરતા. આ દરમિયાન, મહર્ષિ વસિષ્ઠે, પુરોહિતો અને ગુરુઓ સાથે, અયોધ્યા અને રાજ્યનું રક્ષણ કર્યું. સત્યવ્રતના બાળપણથીજ, ભવિષ્યના સંયોગથી, વસિષ્ઠ પ્રતિ વધુ રોષ હતો. જ્યારે પિતાએ રડતાં-રડતાં પુત્રને રાજ્યમાંથી કાઢી મૂક્યો, ત્યારે પણ વસિષ્ઠે તેને રોક્યો નહિ, કારણ કે એમાં કોઈ વિધિગત કારણ હતું. લગ્નમાં સાતમા પગથી વિધિ પૂર્ણ થાય છે; એમ સત્યવ્રતે સાતમા પગે વિધિ કરી. ધર્મને જાણનારા વસિષ્ઠે મંત્રોચ્ચાર કરવા ઇચ્છ્યા નહિ, અને તેથી તેમના મનમાં સત્યવ્રત પ્રત્યે રોષ પેદા થયો. ગુરુ વસિષ્ઠે તો સમજીને વ્યવહાર કર્યો, પણ સત્યવ્રતે યોગ્ય રીતે ઉપાંશુ વ્રતનું પાલન કર્યું નહિ. જ્યારે સત્યવ્રત રાજધાની છોડીને ગયો, ત્યારે બાર વર્ષ સુધી ઈન્દ્રે વરસાદ ન વરસાવ્યો. તેથી, એ વ્રત હવે પૃથ્વી પર અનેક રીતે અને દુર્બળ બની, કુટુંબ અને પોતાના પ્રાયશ્ચિત માટે માનવામાં આવે છે. પછી, venerable વસિષ્ઠે, પિતાએ ત્યાગેલા સત્યવ્રતને રોક્યો અને કહ્યું, “હું તેને પછી રાજ્યાભિષેક કરીશ.” પણ સત્યવ્રતે બાર વર્ષ સુધી દૃઢતાથી દિક્ષા ધારણ કરી, અને વસિષ્ઠને માંસ મળતું નહોતું. એક દિવસ, રાજકુમારે કામધેનુ ગાયને જોયી, અને ગુસ્સો, મોહ, થાક અને ભૂખથી પ્રેરાઈ, તે ગાયને મારી નાખી. તેના આચરણને ડાકુઓ જેવું જાણી, શ્રેષ્ઠશક્તિશાળી સત્યવ્રતે તેને મારી, અને વિશ્વામિત્રના પુત્રો સાથે એનું માંસ ભોજન કર્યું. જ્યારે વસિષ્ઠે આ જાણ્યું, ત્યારે તેણે સત્યવ્રતને ત્યજી દીધો અને કહ્યું, “ક્રૂર, તારો શરીર ત્રણે લોખંડી શુલથી છિદ્ર થવો જોઈએ, જો તું સૌથી નીચો માણસ નથી તો.” તું પિતાને પ્રસન્ન કરી શક્યો નથી, ગુરુની ગાય મારી નાખી, અને વનમાં નિષિદ્ધ ભોજન કર્યું — તારી ત્રિગુણિત દોષ છે. આથી, એ ત્રણે શુલના ચિહ્નથી, મહાન તપસ્વીએ તેને ત્રિશંકુ નામ આપ્યું; ત્યારથી તે ત્રિશંકુ તરીકે ઓળખાવા લાગ્યો. વિશ્વામિત્ર, તપ પૂર્ણ કરીને પરિવારની todayી કરવા પાછા આવ્યા, અને પ્રસન્ન થઈ ત્રિશંકુને વરદાન આપ્યું. વર માંગવા કહ્યે, ત્યારે ત્રિશંકુએ ગુરુને પૂછ્યું, કારણ કે તે સમયે બાર વર્ષનો દુષ્કાળ અને અનાવૃષ્ટિનો ભય હતો. પછી, મહર્ષિએ તેને વંશપરંપરાગત રાજ્યમાં અભિષિષ્ટ કરીને યજ્ઞ કરાવ્યા; દેવતાઓ અને વસિષ્ઠની હાજરીમાં, કૌશિકે ત્રિશંકુને શરીર સહિત સ્વર્ગે ઉઠાવી દીધો. વસિષ્ઠે આ દ્રશ્ય જોયું અને આશ્ચર્યચકિત થયા; અને આજે પણ પુરાણજ્ઞ લોકો આ કથા ગાય છે. વિશ્વામિત્રની કૃપાથી, ત્રિશંકુ દેવતાઓ સાથે સ્વર્ગમાં તેજથી પ્રકાશિત થાય છે, એ મહાન અને બુદ્ધિશાળી મહર્ષિની કૃપાથી.