વાયુપુરાણમ્

પુષ્પાણાં ચફલાનાં ચ ભક્ષ્યાણામન્નતસ્તથા। અગ્રમુદ્ધૃત્ય સર્વેષાં જુહુયાજ્જાતવેદસિ ।। ૧૪.

ફૂલ, ફળ અને ખાવા જેવી વસ્તુઓમાંથી શ્રેષ્ઠ ભાગ લઈ, બધું જાગવામાં જાતવેદસ અગ્નિમાં અર્પણ કરવું.

ભક્ષ્યમન્નં તથા પેયમનુત્તમફલાનિ ચ। હુત્વા ચાગ્નૌ તતઃ પિણ્ડાન્નિર્વપેદ્દક્ષિણામુખઃ ।। ૧૪.

ખાવાની વસ્તુઓ, અન્ન, પીણું અને ઉત્તમ ફળો અગ્નિમાં અર્પણ કર્યા પછી, દક્ષિણ દિશામાં પિંડો મૂકવા.

સ્નિગ્ધૈર્ભક્ષ્યૈઃ સુગન્ધૈશ્ચ તર્પયેત રસૈસ્તથા। એકાગ્રઃ પર્યુપાસીત પ્રયતઃ પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિતઃ। તત્પરઃ શ્રદ્દધાનશ્ચ કામાનાપ્નોતિ માનવઃ ।। ૧૪.

તેલવાળી, સુગંધિત ખાદ્ય વસ્તુઓ અને રસદાર પીણાંથી પિતૃઓને તૃપ્ત કરવી; એકાગ્ર ચિત્તે, શ્રદ્ધા અને ભક્તિપૂર્વક, હાથ જોડીને બેસવું. આવો માનવ પોતાના ઈચ્છિત ફળને પામે છે.

અક્ષુદ્રત્વં કૃતજ્ઞત્વં દાક્ષિણ્યં સત્કૃતઞ્ચ યત્। તતો યજ્ઞઞ્ચ દાનઞ્ચ પ્રયચ્છન્તિ પિતામહાઃ ।। ૧૪.

કંજૂસી ન હોવી, ઉપકાર માનવો, દાનશીલતા અને સન્માન—આ ગુણોથી પિતૃઓ યજ્ઞ અને દાન આપે છે.

અતઃ પરં વિધિં સૌમ્યં ભુક્તવત્સુ દ્વિજાતિષુ। આનુપૂર્વ્યેણ વિધિના તન્મે નિગદતઃ શ્રૃણુ ।। ૧૪.

હવે, જ્યારે દ્વિજાતિઓ ભોજન કરી ચૂક્યા હોય, પછીનું સૌમ્ય વિધાન શ્રેણીવાર અને યોગ્ય રીતે હું કહું છું, તે સાંભળ.

પ્રોક્ષ્ય ભૂમિમથોદ્ધૃત્ય પૂર્વં પિતૃપરાયણઃ। તતોઽત્ર વિકિરં કુર્યાત્ વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ।। ૧૪.

પહેલા જમીન છાંટીને અને ઉંચકી, પિતૃભક્તિથી, પછી અહીં વિધિ પ્રમાણે વિકીરણ કરવું.

સ્વધાં વાચ્ય તતો વિપ્રા વિધિવદ્ભૂરિ દક્ષિણાન્। અન્નશેષમનુજ્ઞાપ્ય સત્કૃત્ય દ્વિજસત્તમાન્ । પ્રાઞ્જલિઃ પ્રયતશ્ચૈવ અનુગમ્ય વિસર્જયેત્ ।। ૧૪.

પછી, બ્રાહ્મણોએ વિધિ પ્રમાણે 'સ્વધા' ઉચ્ચારવી અને ઘણું દાન આપવું. શ્રેષ્ઠ દ્વિજાતિઓને સન્માન આપી, બાકી રહેલા અન્ન માટે તેમની મંજૂરી લઈ, ભક્તિપૂર્વક હાથ જોડીને તેમને વિદાય આપવી.

સકૃદભ્યર્ચિતાઃ પ્રીતા ભવન્તિ પિતરોઽન્યયાઃ। યોગાત્માનો મહાત્માનો વિપાપ્માનો મહૌજસઃ ।। ૧૫.

એકવાર ભક્તિપૂર્વક પૂજેલા પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે; તેઓ યોગી, મહાન આત્મા, પાપરહિત અને મહા તેજસ્વી છે.

પ્રેત્ય ચ સ્વર્ગલાભાય કામૈશ્વર્યં સુવિસ્તરમ્ । યેષાં ચાપ્યનુગૃહ્ણન્તિ મોક્ષપ્રાપ્તિક્રમેણ તુ ।। ૧૫.

મૃત્યુ પછી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરવા, ઈચ્છાઓ અને વિશાળ વૈભવ માટે, જેમને પિતૃઓ કૃપા કરે છે, તેઓને સમયાનુક્રમે મોક્ષ પણ મળે છે.

તાનિ વક્ષ્યામ્યહં સૌમ્યાઃ સરાંસિ સરિતસ્તથા। તીર્થાનિ ચૈવ પુણ્યાનિ દેશાઞ્જૈલાંસ્તથાશ્રમાન્ ।। ૧૫.

હવે, હે સૌમ્ય, હું તળાવો, નદીઓ, પવિત્ર તીર્થો, પ્રદેશો અને આશ્રમોનું વર્ણન કરું છું.

પુણ્યો યસ્ત્રિષુ લોકેષ્વમરકણ્ટકપર્વતઃ। પર્વતઃ પ્રવરઃ પુણ્યઃ સિદ્ધચારણસેવિતઃ ।। ૧૫.

ત્રણે લોકોમાં અમરકંટક પર્વત પવિત્ર છે; તે શ્રેષ્ઠ અને પાવન પર્વત છે, જ્યાં સિદ્ધો અને ચરણો વસે છે.

યત્ર વર્ષસહસ્રાણિ પ્રયુતાન્યર્બુદાનિ ચ। તપઃ સુદુશ્ચરં તેપે ભગવાનઙ્ગિરાઃ પુરા ।। ૧૫.

ત્યાં ભગવાન અંગિરાએ હજારો અને કરોડો વર્ષ સુધી અત્યંત કઠિન તપ કર્યું હતું.

યત્ર મૃત્યોર્ગતિર્નાસ્તિ તથૈવાસુરરક્ષસામ્। ન ભયં ચૈવ વાઽલક્ષ્મીર્યાવદ્ભૂમિર્ધરિષ્યતિ ।। ૧૫.

ત્યાં મૃત્યુ નથી, ન તો અસુરો કે રાક્ષસોની ગતિ છે; ત્યાં ભય કે દુર્ભાગ્ય પણ નથી, જેટલું સુધી પૃથ્વી ટકી છે.

તેજસા યશસા ચૈવ ભ્રાજતે સ નગોત્તમઃ। શ્રૃઙ્ગમાલ્યવતો નિત્યં વહ્નિઃ સંવર્તકો યથા ।। ૧૫.

એ મહાન પર્વત તેજ અને યશથી ચમકે છે; તેની ચોટીઓ હંમેશા શોભાયમાન છે, જાણે સંહારક અગ્નિ.

મૃદવશ્ચ સુગન્ધાશ્ચ હેમાભાઃ પ્રિયદર્શનાઃ । શાન્તાઃ કુશા ઇતિ ખ્યાતાઃ પિબન્દક્ષિણનર્મદામ્ ।। ૧૫.

ત્યાંના કુશાં ઘાસ નરમ, સુગંધિત, સોનાની જેમ તેજસ્વી, મનને ભાવે એવા અને શાંત છે—એવી કુશાઓ દક્ષિણ નર્મદાનું જળ પીવે છે એમ જાણીતી છે.

દૃષ્ટવાન્ સ્વર્ગસોપાનં ભગવાનઙ્ગિરાઃ પુરા। અગ્નિહોત્રે મહાતેજાઃ પ્રસ્તરાર્થકુશોત્તમાન્ ।। ૧૫.

ભગવાન અંગિરાએ એક વખત સ્વર્ગ તરફ જતાં પગથિયાં જોયાં, અગ્નિહોત્રમાં મહા તેજ ધરાવતા અને શ્રેષ્ઠ કુશાં પથ્થર પર રાખેલી હતી.

તેષુ દર્ભેષુ યઃ પિણ્ડાનમરકણ્ટકપર્વતે। દદ્યાત્સકૃદપિ પ્રાજ્ઞસ્તસ્ય વક્ષ્યામિ યત્ફલમ્ ।। ૧૫.

આ કુશાંમાં, અમરકંટક પર્વત પર જે વિદ્વાન વ્યક્તિ એકવાર પણ પિંડ આપે, તેનું ફળ હું તને કહું છું.

તદ્ભવત્યક્ષયં શ્રાદ્ધં પિતૄણાં પ્રીતિવર્દ્ધનમ્ । અન્તર્દ્ધાનં ચ ગચ્છન્તિ ક્ષેત્રમાસાદ્ય તત્સદા ।। ૧૫.

એ શ્રાદ્ધ ક્યારેય ખૂટતું નથી, પિતૃઓની પ્રસન્નતા વધે છે; અને એ પવિત્ર સ્થાન પર પહોંચતા, તેઓ હંમેશા અદૃશ્ય થઇ જાય છે.

તત્ર જ્વાલારસઃ પુણ્યો દૃશ્યતેઽદ્યાપિ સર્વશઃ। સશલ્યાનાં ચ સત્ત્વાનાં વિશલ્યકરણી નદી ।। ૧૫.

ત્યાં આજે પણ સર્વત્ર પવિત્ર અગ્નિનું રસ દેખાય છે; અને જે જીવ તીક્ષ્ણ બાણોથી ઘાયલ છે, તેમના ઘા દૂર કરતી એક નદી છે.

પ્રાગ્દક્ષિણા તુ સાવર્ત્તા વાપી સા પર્વતોત્તમે। કલિઙ્ગદેશપાર્શ્વાર્દ્ધે પિતૄણાં પ્રીતિવર્દ્ધનમ્ ।। ૧૫.

પૂર્વ અને દક્ષિણ તરફ, ઉત્તમ પર્વત પર એક ગોળાકાર વાવ છે, જે કળિંગ પ્રદેશની સીમાએ છે, અને તે પિતૃઓની પ્રસન્નતા વધારતું સ્થાન છે.

સિદ્ધક્ષેત્રમૃષિશ્રેષ્ટા યદુક્તં પરમં ભુવિ। સમ્મતો દેવદૈત્યાનાં શ્લોકમપ્યુશના જગૌ ।। ૧૫.

એ સિદ્ધક્ષેત્ર, જે પૃથ્વી પર શ્રેષ્ઠ ઋષિઓએ વખાણ્યું છે, દેવો અને દૈત્યોએ પણ માન્યું છે; ઉશનાએ પણ તેની મહિમા શ્લોકમાં ગાઈ છે.

ધન્યાસ્તે પુરુષા લોકે યે પ્રાપ્યામરકણ્ટકમ્। પિતૄન્સન્તર્પયિષ્યન્તિ શ્રાદ્ધે પિતૃપરાયણાઃ ।। ૧૫.

આ દુનિયામાં એ લોકો ધન્ય છે, જે અમરકંટક પહોંચીને શ્રાદ્ધથી પોતાના પિતૃઓને તૃપ્ત કરે છે અને પિતૃભક્તિમાં તત્પર છે.

અલ્પેન તપસા સિદ્ધિં ગમિષ્યન્તિ ન સંશયઃ। સકૃદેવાર્ચિતાસ્તત્ર સ્વર્ગમમરકણ્ટકે ।। ૧૫.

અલ્પ તપથી પણ તેઓ ત્યાં સિદ્ધિ પામે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી; માત્ર એકવાર પૂજા કરવાથી પણ અમરકંટકમાં સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે.

મહેન્દ્રપર્વતે રમ્યે પુણ્યં શક્રનિષેવિતમ્। તત્રારુહ્ય ભવેત્ પ્રીતિઃ શ્રાદ્ધં ચૈવ મહત્ફલમ્ ।। ૧૫.

મહેન્દ્ર પર્વત પર, જે ઇન્દ્રે પવિત્ર કર્યું છે, ત્યાં ચઢવાથી આનંદ મળે છે અને શ્રાદ્ધનું મહાન ફળ મળે છે.

બિલ્વાધઃશિખરે યુક્તા દિવ્યં ચક્ષુઃ પ્રવર્ત્તતે। અદૃશ્યં ચૈવ ભૂતાનાં દેવવચ્ચરતે મહીમ્ ।। ૧૫.

બિલ્વ વૃક્ષની નીચેના શિખર પર, જ્યાં દિવ્ય દ્રષ્ટિ મળે છે, ત્યાં મનુષ્ય અદૃશ્ય રહીને ભૂતપ્રેતો વચ્ચે દેવ જેવો ફરતો રહે છે.

સપ્તગોદાવરે ચૈવ ગોકર્ણે ચ તપોવને। અશ્વમેધફલં તત્ર સ્નાત્વા ચ લભતેનરઃ ।। ૧૫.

સપ્તગોદાવરી અને ગોકર્ણના તપોવનમાં, ત્યાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્યને અશ્વમેઘ યજ્ઞ જેટલું ફળ મળે છે.

ધૂતપાપસ્થલં પ્રાપ્ય પૂતઃ સ્નાત્વા ભવેન્નરઃ। રુદ્રસ્તત્ર તપસ્તેપે દેવદેવો મહેશ્વરઃ ।। ૧૫.

પાપ ધોઈ નાખતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરીને, ત્યાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય શુદ્ધ બને છે; એ જ જગ્યાએ મહાદેવ રુદ્રે તપ કર્યું હતું.

ગોકર્ણે વર્ણિતં વિપ્રૈર્નસ્તિકાનાં નિદર્શનમ્। અબ્રાહ્મણસ્ય સાવિત્રી પઠતઃ સમ્પ્રણશ્યતિ ।। ૧૫.

ગોકર્ણમાં, જેમ બ્રાહ્મણોએ વર્ણન કર્યું છે, તે નાસ્તિકો માટે ઉદાહરણ છે: અબ્રાહ્મણ દ્વારા પાઠ કરેલી સાવિત્રી નષ્ટ થઈ જાય છે.

દેવર્ષિભવને શ્રૃઙ્ગે સિદ્ધચારણસેવિતે। આરુહ્ય તં તુ નિયમાત્તતો યાન્તિ ત્રિવિષ્ટપમ્ ।। ૧૫.

દેવર્ષિઓના નિવાસસ્થાનમાં, સિદ્ધો અને ચરણો સેવિત શિખર પર, નિયમથી ત્યાં ચઢીને, તેઓ સ્વર્ગ પામે છે.