વાયુપુરાણમ્

યશ્ચાધર્મે સ્થિતો મોહાદાયાન્તોઽપ્યશુચિર્ભવેત્। ઉપવિશ્ય શુચૌ દેશે પ્રણતઃ પ્રાગુદઙ્મુખઃ ।। ૧૭.

જે ભુલથી અશુદ્ધ સ્થિતિમાં રહે છે, એ સ્વચ્છ જગ્યાએ બેસી, નમસ્કાર કરીને પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મોઢું રાખવું જોઈએ.

પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય હસ્તૌ તુ અન્તર્જાનુરુપ સ્પૃશેત્। પ્રસન્નાસ્ત્રિઃ પિબેચ્ચાપઃ પ્રયતઃ સુસમાહિતઃ ।। ૧૭.

પગ અને હાથ ધોઈ, હાથ knee પર રાખી, મન શાંત રાખીને, ત્રણ વખત પાણી પીવું જોઈએ.

દ્વિરેવ માર્જનં કુર્યાત્સકૃદભ્યુક્ષણં તતઃ। ખાનિ મૂર્દ્ધાનમાત્માનં હસ્તૌ પાદૌ તથૈવ ચ ।। ૧૭.

બે વખત ધોઈ, એક વખત છાંટવું, પછી છિદ્રો, માથું, શરીર, હાથ અને પગ પણ એમ જ સાફ કરવું જોઈએ.

અભ્યુક્ષણં તથા તસ્ય યદ્યમીમાંસિતં ભવેત્। એવમાચમનં તસ્ય વેદા યજ્ઞાસ્તપાંસિ ચ ।। ૧૭.

છાંટવામાં શંકા હોય તો ફરીથી કરવું જોઈએ; એમ કરીને આચમન, વેદ અભ્યાસ, યજ્ઞ અને તપ પણ ફળદાયી થાય છે.

દાનાનિ બ્રહ્મચર્યઞ્ચ ભવન્તિ સફલાસ્તથા। ક્રિયાં યઃ કુરુતે મોહાદનાચમ્યૈવ નાસ્તિકઃ ।। ૧૭.

દાન અને બ્રહ્મચર્ય પણ ફળદાયી થાય છે; પણ જે ભુલથી કે અવિશ્વાસથી આચમન કર્યા વિના ક્રિયા કરે છે, એ વ્યર્થ છે.

ભવન્તિ ચ વૃથા તસ્ય ક્રિયા હ્યેતા ન સંશયઃ। વાગ્ભાવશુદ્ધનિર્ણિક્તમદુષ્ટં વાપ્યનિન્દિતમ્ ।। ૧૭.

એની ક્રિયાઓ વ્યર્થ થાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; બોલ અને મનની શુદ્ધિથી, દોષ અને નિંદા વગર કરેલી ક્રિયા જ ફળ આપે છે.

મેધ્યાન્યેતાનિ જ્ઞેયાનિ દુષ્ટમેભ્યો વિપર્યયઃ। ન વક્તવ્યઃ સદા વિપ્રઃ ક્ષુધિતો નાસ્તિ કિઞ્ચન ।। ૧૭.

આ ક્રિયાઓ શુદ્ધ છે, એ જાણવું; એના વિપરીત અશુદ્ધ છે. બ્રાહ્મણએ ક્યારેય 'મને ભૂખ લાગી છે, કશું નથી' એવું કહેવું નહીં.

તસ્મૈ સત્કૃત્ય યો દદ્યાદયૂપો યજ્ઞ ઉચ્યતે। અપ્લુષ્ટાન્નં શ્રૃતાન્નન્તુ કૃશવૃત્તિમયાચકમ્ ।। ૧૭.

જેને સન્માનથી આપે છે, એ યજ્ઞ કહેવાય છે; પણ પાણીથી છાંટેલું નથી એવું અન્ન, કે દુર્વૃત્ત વ્યક્તિએ માગેલું અન્ન, એ યજ્ઞ નથી.

એકાન્તશીલં હ્રીમન્તં સદા શ્રાદ્ધેષુ ભોજયેત્ । યો દદાત્યાન્તિમભ્યેશ્ચ સ બ્રહ્મઘ્નો દુરાત્મવાન્ ।। ૧૭.

શ્રાદ્ધમાં હંમેશા એકાંતવૃત્તિ અને લાજ ધરાવનારને જ ભોજન કરાવવું; અને જે અંતે અયોગ્યને આપે છે, એ બ્રાહ્મણહત્યા અને દુષ્ટ સ્વભાવ ધરાવે છે.

અપિ જાતિશતં ગત્વા ન સ મુચ્યેત કિલ્બિષાત્। વિષમં ભોજયેદ્વિપ્રાનેકપંક્ત્યા ચ યો નરઃ ।। ૧૭.

જો કોઈ માણસ બ્રાહ્મણોને ખોટી પંક્તિમાં અથવા મિશ્ર સમૂહમાં ભોજન કરાવે, તો એ માણસ સો જન્મ પછી પણ પાપમાંથી મુક્ત થતો નથી.

નિયુક્તો વાઽનિયુક્તો વા પંક્ત્‌યા હરતિ દુષ્કૃતમ્। પાપેન ગૃહ્યતે ક્ષિપ્રમિષ્ટાપૂર્ત્તં ચ નશ્યતિ ।। ૧૭.

પંક્તિની વ્યવસ્થા કરનાર, એ નિમણૂક થયો હોય કે ન હોય, પાપમાં ફસાઈ જાય છે; તેને ઝડપથી દુષ્કર્મ વળગી જાય છે અને યજ્ઞ-દાનથી મળેલી પુણ્ય પણ નાશ પામે છે.

યતિસ્તુ સર્વ્વવિપ્રાણાં સર્વ્વેષામગ્ર્ય ઉત્સવે। ઇતિહાસપઞ્ચમાન્ વેદાન્ યઃ પઠેત્તુ દ્વિજોત્તમઃ ।। ૧૭.

બધા બ્રાહ્મણોમાં, ઉત્સવ સમયે શ્રેષ્ઠ એ છે, જે ઇતિહાસો અને પાંચમો વેદ સાથે વેદોનું પઠન કરે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.

અનન્તરં યથાયોગ્યં નિયોક્તવ્યો વિજાનતા। ત્રિવેદોઽનન્તરસ્તસ્ય દ્વિવેદસ્તદનન્તરઃ ।। ૧૭.

પછી, જ્ઞાનવાન વ્યક્તિએ યોગ્ય રીતે ત્રણ વેદ જાણનારને નિમવું જોઈએ; ત્યારબાદ બે વેદ જાણનારને.

એકવેદસ્તથા પશ્ચાન્ન્યાયાધ્યાયી તતઃ પરમ્। પાવનાયૈવ પંક્ત્યા વૈ તાન્ પ્રવક્ષ્યે નિબોધત ।। ૧૭.

પછી એક વેદ જાણનાર, પછી તર્કનો અભ્યાસ કરનાર અને પછી અનુક્રમમાં અન્ય લોકો; હવે હું પંક્તિને શુદ્ધ કરનાર વિશે સમજાવું છું.

ય એતે પૂર્વ્વનિર્દ્દિષ્ટાઃ સર્વ્વે તે હ્યનુપૂર્વ્વશઃ। ષડઙ્ગી વિનયી યોગી સર્વ્વતન્ત્રસ્તથૈવ ચ ।। ૧૭.

પહેલાં ઉલ્લેખિત બધા, અનુક્રમમાં—છ વેદાંગ જાણનાર, શિસ્તબદ્ધ, યોગી અને તમામ વિધિમાં નિપુણ—

યાયાવરશ્ચ પઞ્ચૈતે વિજ્ઞેયાઃ પઙ્ક્તિપાવનાઃ । અષ્ટાદશાનાં વિદ્યાનામેકસ્મિન્ પારગોઽપિ યઃ ।। ૧૭.

અને યાયાવર; આ પાંચ પંક્તિને શુદ્ધ કરનાર માનવામાં આવે છે; અને અઢાર વિદ્યા પૈકી એકમાં પણ પારંગત હોય તે પણ.

યથાવદ્વર્ત્તમાનશ્ચ સર્વે તે પઙ્ક્તિપાવનાઃ। ત્રિણાચિકેતાસ્ત્રૈવિદ્યો યશ્ચ ધર્મ્માન્ પઠેદ્દ્વિજઃ ।। ૧૭.

જેમ રીતે યોગ્ય રીતે વર્તે છે, એ બધા પંક્તિને શુદ્ધ કરે છે; ત્રણ નચિકેત અગ્નિ જાણનાર, ત્રણ વેદ જાણનાર અને ધર્મોનું પઠન કરનાર દ્વિજ.

બાર્હસ્પત્યે તથા શાસ્ત્રે પારં યશ્ચ દ્વિજો ગતઃ। સર્વ તે પાવના વિપ્રાઃ પઙ્ક્તીનાં સમુદાહૃતાઃ ।। ૧૭.

અને બારહસ્પત્ય શાસ્ત્રમાં પારંગત બ્રાહ્મણ; ખરેખર, આ બધા બ્રાહ્મણો પંક્તિને શુદ્ધ કરનાર ગણાય છે.

આમન્ત્રિતસ્તુ યઃ શ્રાદ્ધે યોષિતં સેવતે દ્વિજઃ। પિતરસ્તસ્ય તં માસં તસ્ય રેતસિ શેરતે ।। ૧૭.

જો શ્રાદ્ધમાં આમંત્રિત દ્વિજ સ્ત્રી સાથે સંભોગ કરે, તો તેના પિતૃઓ એ મહિનામાં તેના વીર્યમાં રહે છે.

શ્રાદ્ધં દત્ત્વા ચ ભુક્ત્વા ચ મૈથુનં યો નિષેવતે। પિતરસ્તસ્ય તં માસં રેતઃસ્થા નાત્ર સંશયઃ ।। ૧૭.

જે વ્યક્તિ શ્રાદ્ધ આપી અને ભોજન કર્યા પછી સંભોગ કરે, તેના પિતૃઓ એ મહિનામાં વીર્યમાં રહે છે; આમાં કોઈ શંકા નથી.

તસ્માદતિથયે દેયં ભોજયેદ્બ્રહ્મચારિણમ્। ધ્યાનનિષ્ઠાય દાતવ્યં સાનુક્રોશાય ધાર્મિકમ્ ।। ૧૭.

તેથી, મહેમાનને આપવું જોઈએ, બ્રહ્મચારીને ભોજન કરાવવું, ધ્યાનમાં સ્થિર, દયાળુ અને ધર્મનિષ્ઠને આપવું જોઈએ.

યતિં વા વાલખિલ્યાન્ વા ભોજયેચ્છ્રાદ્ધકર્મ્મણિ। વાનપ્રસ્થોપકુર્વ્વાણઃ પૂજામાત્રેણ તોષિતઃ ।। ૧૭.

શ્રાદ્ધમાં યતિ અથવા વાલખિલ્યને ભોજન કરાવી શકાય; વનવાસી માત્ર સન્માનથી સંતોષ પામે છે.

ગૃહસ્થં ભોજયેદ્યસ્તુ વિશ્વેદેવાસ્તુ પૂજિતાઃ। વાનપ્રસ્થેન ઋષયો વાલખિલ્યૈઃ પુરન્દરઃ ।। ૧૭.

જે ગૃહસ્થને ભોજન કરાવે, તે વિશ્વદેવોને પૂજિત કરે છે; વનવાસી દ્વારા ઋષિઓ સંતોષ પામે છે અને વાલખિલ્ય દ્વારા ઇન્દ્ર.

યતીનાં પૂજને ચાપિ સાક્ષાદ્બ્રહ્મા તુ પૂજિતઃ। આશ્રમાઃ પાવનાઃ પઞ્ચ ઉપધાભિરનાશ્રમાઃ ।। ૧૭.

યતિઓની પૂજા દ્વારા બ્રહ્મા પોતે પૂજિત થાય છે; પાંચ આશ્રમ પાવન છે, પણ આશ્રમથી બહાર, ખોટી ઓળખ ધરાવનાર પાવન નથી.

ચત્વાર આશ્રમાઃ પૂજ્યાઃ શ્રાદ્ધે દૈવે તથૈવ ચ। ચતુરાશ્રમબાહ્યેભ્યઃ શ્રાદ્ધં નૈવ પ્રદાપયેત્ ।। ૧૭.

ચાર આશ્રમ શ્રાદ્ધ અને દૈવી વિધિમાં પૂજ્ય છે; ચાર આશ્રમથી બહારવાળાને શ્રાદ્ધ કરાવવું નહીં.

સ તિષ્ઠેદ્વા બુભુક્ષુસ્તુ ચતુરાશ્રમબાહ્યતઃ। અયતિ ર્મોક્ષવાદી ચ ઉભૌ તૌ પઙ્ક્તિદૂષકૌ ।। ૧૭.

જો કોઈ ભૂખ્યો હોવા છતાં ચાર આશ્રમથી બહાર રહે, અથવા અશિસ્તબદ્ધ કે ખોટા યતિ હોય, તો બંને પંક્તિને દુષિત કરે છે.

વૃથામુણ્ડાશ્ચ જટિલાઃ સર્વે કાર્પ્પટિકાસ્તથા। નિર્ઘૃણાન્ ભિન્નવૃત્તાંશ્ચ સર્વભક્ષાન્ વિવર્જયેત્ ।। ૧૭.

બિનજરૂરી મુંડા, જટાધારી, કાપડ પહેરનાર, ક્રૂર, ભ્રષ્ટ વર્તનવાળા અને બધું ખાવાવાળા—આ બધાને ટાળવું જોઈએ.

કારુકાદીનનાચારાન્ સર્વવેદબહિષ્કૃતાન્। ગાયનાન્ દેવવૃત્તાંશ્ચ હવ્યકવ્યેષુ વર્જયેત્ ।। ૧૭.

ગાયન, નૃત્યકાર, અભિનયકાર, અને જે લોકો સર્વ વેદોમાંથી બહાર છે, તેમજ દેવોની કથાઓ ગાતા હોય, એવા લોકોને દેવ અને પિતૃઓના અર્પણમાં ભાગ આપવો નહીં.

દ્વિજેષ્વપિ કૃતં નિત્યં શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ વર્જયેત્ ।। ૧૭.

ભલે તેઓ દ્વિજ હોય, જો તેઓ આવા કામ કરે છે, તો તેમને શ્રાદ્ધ વિધિમાંથી હંમેશા દૂર રાખવા.