സനാതനധർമത്തിലെ സംഗീതശാസ്ത്രത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണമായ ഘടനയെ വിശദീകരിക്കുന്ന ഈ ഭാഗങ്ങൾ, സംഗീതത്തിന്റെ ആഴവും വൈവിധ്യവും, അതിന്റെ ദൈവീകതയും, അതിൽ ഉൾപ്പെട്ട വിവിധ രാഗങ്ങളുടെയും താളങ്ങളുടെയും ഗുണങ്ങളെയും മനോഹരമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. സംഗീതത്തിൽ ഏഴ് സ്വരങ്ങൾ, മൂന്ന് ഗ്രാമങ്ങൾ, ഇരുപത്തിയൊന്ന് മുദ്രകൾ, അമ്പത്തിയൊന്ന് താളങ്ങൾ എന്നിവയാണുള്ളത്; ഇതാണ് സംഗീതസ്വരങ്ങളുടെ സമ്പ്രദായം. ഈ സ്വരങ്ങൾ സജ്ജ, ഋഷഭ, ഗന്ധാര, മധ്യമ, പഞ്ചമ, ധൈവത, നിഷാദ എന്നിങ്ങനെയാണ്. ഇവയെ അങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണം. മധ്യമഗ്രാമത്തിൽ സൗവീരി, ഹരിണാസ്യാ എന്നിവയും, നാലാമത് ശുദ്ധമധ്യമയും, കാലവും ശക്തിയും അനുഭവപ്പെടുന്ന ശുദ്ധമധ്യമയും ഉൾപ്പെടുന്നു. മധ്യമഗ്രാമത്തിലെ മുദ്രകൾ ശ്രുശ്രൂഷിക്കുക: ശാർംഗി, പാവനി, ദൃഷ്ടാകാ എന്ന ക്രമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇനി സജ്ജഗ്രാമത്തെ കേൾക്കൂ: ഉത്തരംമന്ദ്രാ, രജനീ, ഉത്തരായതാ, ശുദ്ധസജ്ജ, ഏഴാമത് — ഇവയെ അങ്ങനെ അറിയണം. ഇനി ഗന്ധാരഗ്രാമത്തിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന മറ്റു മുദ്രകളെ കേൾക്കൂ: ആദ്യം ആഗ്നിഷ്ടോമിക, രണ്ടാം വാജപേയിക, മൂന്നാം പൗണ്ഡ്രക, നാലാം അശ്വമേധിക, അഞ്ചാം രാജസൂയ, ആറാം ചക്രസുവർണക. ഏഴാമത് ഗോസവ, എട്ടാമത് മഹാവൃഷ്ടിക, ഒൻപതാമത് ബ്രഹ്മദാന, പത്താമത് പ്രാജാപത്യ. നാഗപക്ഷാശ്രയ, ഗോതര, ഹയക്രാന്ത, മൃഗക്രാന്ത, വിഷ്ണുക്രാന്ത — ഇവയും അറിയണം. സൂര്യക്രാന്ത, വരേണ്യ, മദിരാകുകുൾ പാടുന്നതും, സാവിത്ര, അർദ്ധസാവിത്ര, മദ്രമ — എല്ലാ ദിശകളിലുമുള്ളതും. സുവർണ, സുതന്ദ്ര, വിഷ്ണു, വൈഷ്ണുവര, സാഗര, വിജയ — ഇവയും എല്ലാ ജീവികൾക്കും ആകർഷകമാണ്. ഹംസ, ജ്യേഷ്ഠ, തുമ്പുരുവിന് ഇഷ്ടമായതും, മധാത്ര്യ, ഗന്ധർവരോടൊപ്പം പാടപ്പെടുന്നതും. അലംബുഷയ്ക്ക് ഇഷ്ടമായതും, നാരായദനിൽ പ്രിയമായതും, ഭീമസേനൻ പറഞ്ഞതും, നാഗങ്ങൾക്ക് പ്രിയമായതും. കരോപനീത, വിനതാ, ശ്രീറാഖ്യ — ഭൃഗുവിന് പ്രിയമായതും; ഇരുപത് മധ്യമഗ്രാമത്തിൽ, പതിനാലു സജ്ജഗ്രാമത്തിൽ. ഗന്ധാരഗ്രാമത്തിലെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ പതിനഞ്ച്, ഗന്ധാരി-സൗവീരി ബ്രഹ്മാവിൽ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു. ഉത്തരസ്വരത്തിൽ ബ്രഹ്മാവാണ് ദേവത; ഹരിയുടെ ദേശത്ത് ജനിച്ച, ഹരിയുടെ വായിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവം; ഹരിയുടെ വായിൽ നിന്നുള്ള മോഡുലേഷൻ, ഇന്ദ്രനാണ് അതിന്റെ ദേവത. ശബ്ദലോകത്തിൽ മരുതുകൾ പ്രചരിപ്പിച്ച, കാലത്തിൽ ഉത്ഭവിച്ച, മരുത് ദേവത. മനുവിന്റെ ദേശത്ത് ജനിച്ച, ശുദ്ധമധ്യമ മോഡുലേഷൻ; ശുദ്ധമധ്യമ സ്വരം, ഗന്ധർവൻ ദേവത. മൃഗങ്ങളുമായി ചലിക്കുന്നതും സിദ്ധന്മാർക്ക് വഴികാട്ടുന്നതും; അതിനാൽ മാർഗി എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു, മൃഗേന്ദ്രനാണ് ദേവത. ആശ്രമങ്ങളുമായി ബന്ധപെട്ടതും, പല പൗരവരും രവസും; ഈ മോഡുലേഷൻ അതിന്റെ യോജനം, അതിനാൽ രാത്രിയും ദൂളും ചേർന്നിരിക്കുന്നു. ഉത്തരംമന്ദ്ര താളം, ആറു ദേവതകൾ; അതിനാൽ ആദ്യ ഉത്തരതാളം ദീർഘമായാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; ഉത്തരംമന്ദ്ര, അതിന്റെ ദേവത ധ്രുവ. അപ്പാനിൽ നിന്നുള്ള ഉത്തരത്വവും ധൈവതയും; ഈ മോഡുലേഷൻ അങ്ങനെ; പിതൃകൾ ദേവതകൾ. ശുദ്ധശജ്ജ സ്വരം സ്ഥാപിച്ച്, മഹർഷികൾ അഗ്നിയെ ആരാധിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഇത് ശുദ്ധശജ്ജ എന്നറിയണം. ധർമ്മികമായ മോഡുലേഷൻ ചെയ്തവർ, അഞ്ചാം സ്വരമായി മാറുന്നു; യക്ഷന്മാരുടെ മോഡുലേഷൻ യക്ഷിക മോഡുലേഷൻ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. നാഗങ്ങളുടെ ദർശനം വിഷം; പാട്ടുകൾ ഈ മോഡുലേഷനിലേക്ക് പോകുന്നില്ല; ബ്രഹ്മാവാണ് ഇവയെ എടുത്തു, നാഗങ്ങൾ ദേവതകൾ; ഇത് പാമ്പുകളുടെ മോഡുലേഷൻ, വരുണൻ ദേവത. പക്ഷികളെ താരതമ്യമായി, കിന്നരന്മാർ നേടുന്നു; അതിനാൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന മോഡുലേഷൻ, പക്ഷിരാജൻ ദേവത. ഗന്ധാരമേളയുടെ ശബ്ദത്തിൽ ഭൂമിയെ അർത്ഥത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്നു; അതിനാൽ ശുദ്ധഗന്ധാരി, ഗന്ധർവൻ ദേവത. ഗന്ധാരത്തിന് ശേഷം ഈ മോഡുലേഷൻ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഉത്തരഗന്ധാരി, വസുക്കൾ ദേവതകൾ. ഇതാണ് മഹാത്വം, പിതാമഹൻ സ്ഥാപിച്ച; അതിനാൽ ശജ്ജമോഡുലേഷൻ അഗ്നിദേവതയോടൊപ്പം ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു. ദൈവികവും ദീർഘവുമാണ്, അതിനാൽ മോഡുലേഷൻ പതിയ ആറാമത്; ഗുണങ്ങൾ ഇല്ലാതായവർ, അഞ്ചാമത് ധൈവത. ഏഴ് സ്വരങ്ങൾ പൂര്ണ്ണമായി, മോഡുലേഷനുകൾ വിശദീകരിച്ചു; ആറു സാധാരണമല്ല, ആറു ഉപരിത്വം. പണ്ടത്തെ ഗുരുക്കളുടെ ഉപദേശം മനസ്സിലാക്കി, ക്രമത്തിൽ ഞാൻ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; മുപ്പത് അലങ്കാരങ്ങൾ, കേൾക്കൂ. അലങ്കാരങ്ങൾ, അവയുടെ സ്വരക്ഷരങ്ങൾ, കാരണങ്ങൾ, ചരണങ്ങളുടെ ക്രമവും യോജനവും, സൂക്ഷ്മപരിശോധനയിലൂടെ വിവരിക്കണം. അലങ്കാരത്തിന്റെ പൂർണ്ണത അർത്ഥം, വാക്കുകൾ, വാക്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ബന്ധത്തിലൂടെയാണ്; പാട്ടിന്റെ വാക്കുകൾ തുടക്കത്തോ അവസാനംതോ ഇടപ്പെടാം. മൂന്നു സ്ഥാനങ്ങൾ ഉണ്ട്: നെഞ്ച്, കഴുത്ത്, തല; ഇവയിൽ മികച്ച രീതിയാണ് ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നത്. നാലു സ്വാഭാവികക്ഷരങ്ങൾ, നാലു വിധം വിശകലനം; എട്ട് വ്യത്യാസങ്ങൾ, ദേവതകൾ പതിനാറായി അറിയുന്നു. സ്വരക്ഷരവിദഗ്ധർ സ്ഥിരക്ഷരവും, ചലനക്ഷരവും, മൂന്നാമത് ഇറങ്ങുന്നതും, നാലാമത് ഉയരുന്നതും അറിയുന്നു. ഇവയിൽ ഒന്നാണ് ചലനവും സ്ഥിരവുമുള്ളത്, ചലനം കൂടിയും കൂടാതെയും; ഉയരുന്നക്ഷരങ്ങളിൽ, ഇറങ്ങുന്നതും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഉയരുന്നതിലൂടെ, വിദഗ്ധർ ഉയരുന്നക്ഷരത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നു; ഇനി ഈക്ഷരങ്ങളിലെ അലങ്കാരങ്ങൾ പഠിക്കൂ. നാലു അലങ്കാരങ്ങൾ ഉണ്ട്: സ്ഥാപനം, ക്രമചലനം, ദോഷം, ദോഷമല്ലാത്തത്; ഇവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഞാൻ വിശദീകരിക്കുന്നു. ഈ രീതിയിൽ, സംഗീതത്തിന്റെ ദൈവീകത, അതിലെ സ്വരങ്ങളുടെയും താളങ്ങളുടെയും ഗ്രാമങ്ങളുടെയും അലങ്കാരങ്ങളുടെയും വൈവിധ്യവും, അതിൽ ഉൾപ്പെടുന്ന ദേവതകളും, അതിന്റെ ആഴവും, സസ്മിതവും, സാദ്ധ്യവും, ഗുരുക്കളുടെ ഉപദേശവും, സമ്പൂർണ്ണമായും അവതരിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.