ഘൃതേന ഭോജയേദ്വിപ്രാന് ഘൃതം ഭൂമൌ സമുത്സൃജേത്। ഗയായാം ഹസ്തിനശ്ചൈവ ദത്ത്വാ ശ്രാദ്ധേ ന ശോചതി ।। ൧൮.
ബ്രാഹ്മണന്മാരെ നെയ്യോടെ ഭക്ഷിപ്പിക്കുകയും, നെയ്യെ നിലത്ത് ഒഴിക്കുകയും ചെയ്യണം. ഗയയിൽ ശ്രാദ്ധസമയത്ത് ആന നൽകുന്നവന് ദുഃഖം ഉണ്ടാകില്ല.
ഓദനം പായസം സര്പിര്മധുമൂലഫലാനി ച। ഭക്ഷ്യാംശ്ച വിവിധാന്ദത്ത്വാ പ്രേത്യ ചേഹ ച മോദതേ ।। ൧൮.
അന്നം, പായസം, നെയ്യ്, തേൻ, കിഴങ്ങുകളും പഴങ്ങളും, വിവിധ വിഭവങ്ങളും നൽകുന്നവന് ഈ ലോകത്തും മരണത്തിന് ശേഷവും സന്തോഷം ലഭിക്കും.
ശര്കരാക്ഷീരസംയുക്തം പൃഥുകം നിത്യമക്ഷയമ്। യശ്ച സംവത്സരം പ്രീത്യാ കൃസരൈര്മസുരേണ ച ।। ൧൮.
പഞ്ചസാരയും നീരും ചേർത്ത പഞ്ചസാരപ്പൊരി, കൃസരവും മസൂരദളും, ഒരു വർഷം ഭക്തിയോടെ സ്ഥിരമായി നൽകുന്നവന് അതിന്റെ ഫലം അക്ഷയമാണ്.
സക്തുലാജാസ്തഥാ പൂപാഃ കുല്മാഷവ്യഞ്ജനൈസ്തഥാ। സാര്പേഃസ്നിഗ്ധാനി ഹൃദ്യാനി ദധ്നാ സക്തൂംസ്തു ഭോജയേത്। ശ്രാദ്ധേഷ്വേതാനി യോ ദദ്യാത് പഝാനി ലഭതേ നിധിമ് ।। ൧൮.
സക്തു, ലാജ, അപ്പം, കുള്മാശം, മറ്റു വിഭവങ്ങൾ, രുചികരവും നെയ്യോടെ ഉണക്കിയതുമായ ഭക്ഷണങ്ങൾ, തൈരിൽ ചേർത്ത സക്തു എന്നിവ ശ്രാദ്ധസമയത്ത് നൽകുന്നവന് അക്ഷയമായ ധനം ലഭിക്കും.
നവസസ്യാനി യോ ദദ്യാച്ഛ്രാദ്ധേ സത്കൃത്യ യത്നതഃ। സര്വഭോഗാനവാപ്നോതി പൂജ്യതേ ച ദിവം ഗതഃ ।। ൧൮.
ശ്രാദ്ധത്തിൽ ആദരവോടെയും ശ്രദ്ധയോടെയും പുതുതായി വിളഞ്ഞ ധാന്യങ്ങൾ നൽകുന്നവന് എല്ലാ ഭോഗങ്ങളും ലഭിക്കും, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തുമ്പോൾ അവൻ ആദരിക്കപ്പെടും.
ഭക്ഷ്യഭോജ്യാനി ചോഷ്യാണി പേയലേഹ്യവരാണി ച। സര്വശ്രേഷ്ഠാനി യോ ദദ്യാത് സര്വ്വശ്രേഷ്ഠോ ഭവേന്നരഃ ।। ൧൮.
ഭക്ഷ്യങ്ങൾ, ഉപ്പേരി, ഉണക്കുവാൻ, കുടിക്കാൻ, ചപ്പാൻ തുടങ്ങിയ എല്ലാ ഉത്തമവിഭവങ്ങളും നൽകുന്നവൻ മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമനാകും.
വൈശ്വദേവം ച സൌമ്യം ച ഖാഡ്ഗമാംസം പരം ഹവിഃ। വിഷാണം വര്ജ്ജയേത് ഖാഡ്ഗമസൂയാം നാശയാമഹേ ।। ൧൮.
വൈശ്വദേവവും സൌമ്യവും, ഖാട്ഗമാംസം എന്നിവ ഉത്തമഹവിസാണ്; പക്ഷേ കൊമ്പ് ഒഴിവാക്കണം. അസൂയയോടെ ഖാട്ഗം നൽകുന്നത് അംഗീകരിക്കരുത്.
ഭോജനേഽഗ്രാസനം ദദ്യാദതിഥിഭ്യഃ കൃതാഞ്ജലിഃ । സര്വയജ്ഞക്രിയാണാം സ ഫലം പ്രാപ്നോത്യനുത്തമമ് ।। ൧൮.
കൈകൂപ്പി, ആദ്യം ഭക്ഷണം അതിഥികൾക്ക് നൽകണം; അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവന് എല്ലാ യജ്ഞഫലങ്ങളും ലഭിക്കും.
ക്ഷിപ്രമത്യുഷ്ണ മക്ലിഷ്ടം ദദ്യാച്ചാന്നം ബുഭുക്ഷതേ। വയഞ്ജനം ച തഥാ സ്നിഗ്ധം ഭക്ത്യാ സത്കൃത്യ യത്നതഃ ।। ൧൮.
പൊതിഞ്ഞതോ ചൂടായതോ നല്ലതോ ആയ അന്നം വിശപ്പുള്ളവർക്കു വേഗത്തിൽ നൽകണം; അതുപോലെ സ്നിഗ്ധമായ വിഭവങ്ങളും ഭക്തിയോടെ, ആദരവോടെ, ശ്രദ്ധയോടെ നൽകണം.
തരുണാദിത്യസങ്കാശം വിമാനം ഹംസവാഹനമ്। അന്നദോ ലഭതേ തിസ്രഃ കല്പകോടീസ്തഥൈവ ച ।। ൧൮.
അന്നം നൽകുന്നവന് പുതുവെളിച്ചമുള്ള സൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള, ഹംസങ്ങൾ വഹിക്കുന്ന ദിവ്യവിമാനം ലഭിക്കും; അവൻ മൂന്നു കോടി കൽപ്പങ്ങൾ ആനന്ദിക്കും.
അന്നദാനാത്പരം ദാനം വിദ്യതേ നേഹ കിഞ്ചന। അന്നാദ്ഭൂതാനി ജായന്തേ ജീവന്തി ച ന സംശയഃ ।। ൧൮.
അന്നദാനത്തേക്കാൾ വലിയ ദാനം ഇല്ല. അന്നത്തിൽ നിന്നാണ് സകല ജീവികളും ജനിക്കുകയും ജീവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത്—ഇതിൽ സംശയം ഇല്ല.
ജീവദാനാത് പരം ദാനം ന കിഞ്ചിദിഹ വിദ്യതേ। അന്നൈര്ജീവതി ത്രൈലോക്യമന്നസ്യൈവ ഹി തത്ഫലമ് ।। ൧൮.
ജീവദാനത്തേക്കാൾ വലിയ ദാനം ഇല്ല. മൂന്നു ലോകവും അന്നത്തിൽ നിന്നാണ് ജീവിക്കുന്നത്; അതാണ് അന്നത്തിന്റെ ഫലം.
അന്നേ ലോകാഃ പ്രതിഷ്ഠന്തി ലോകദാനസ്യ തത്ഫലമ് । അന്നം പ്രജാപതിഃ സാക്ഷാത്തേന സര്വ്വമിദം തതമ്। തസ്മാദന്നസമം ദാനം ന ഭൂതം ന ഭവിഷ്യതി ।। ൧൮.
ലോകങ്ങൾ അന്നത്തിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; അതാണ് ലോകദാനത്തിന്റെ ഫലം. അന്നം തന്നെയാണ് പ്രജാപതി, അതിനാൽ എല്ലാം അതിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് അന്നത്തിന് തുല്യമായ ദാനം ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ല.
യാനി രത്നാനി മേദിന്യാം വാഹനാനി സ്ത്രിയസ്തഥാ। ക്ഷിപ്രം പ്രാപ്നോതി തത് സര്വം പിതൃഭക്തോ ഹി മാനവഃ ।। ൧൮.
ഭൂമിയിൽ ഉള്ള രത്നങ്ങൾ, വാഹനങ്ങൾ, സ്ത്രീകൾ—പിതൃഭക്തിയുള്ളവന് ഇതെല്ലാം വേഗത്തിൽ ലഭിക്കും.
പ്രതിശ്രയം സദാ ദദ്യാദതിഥിഭ്യഃ കൃതാഞ്ജലിഃ। ദേവാസ്തേ സംപ്രതീക്ഷന്തേ ദിവ്യാതിഥ്യൈഃ സഹസ്രശഃ ।। ൧൮.
കൈകൂപ്പി, അതിഥികൾക്ക് എല്ലായ്പ്പോഴും ആശ്രയം നൽകണം; അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവനെ ദേവതകൾ ആയിരക്കണക്കിന് ദിവ്യാതിഥികളോടൊപ്പം കാത്തിരിക്കും.
സര്വാണ്യേതാനി യോ ദദ്യാത് പൃഥിവ്യാമേകരാഡ് ഭവേത്। ത്രിഭിര്ദ്വാഭ്യാമഥൈകേന ദാനേന തു സുഖീ ഭവേത് ।। ൧൮.
ഇവയെല്ലാം നൽകുന്നവൻ ഭൂമിയിൽ ഏകാധിപത്യം നേടും; മൂന്നോ രണ്ടോ ഒന്നോ ദാനം ചെയ്താലും അവൻ സന്തോഷം അനുഭവിക്കും.
ദാനാനി പരമോ ധര്മ്മഃ സദ്ഭിഃ സത്കൃത്യ പൂജിതഃ। ത്രൈലോക്യസ്യാധിപത്യം ഹി ദാനാദേവ വ്യവസ്ഥിതമ് ।। ൧൮.
ദാനം ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ധർമ്മമാണ്; സന്മാർഗ്ഗികൾ അതിനെ ആദരിക്കുകയും പൂജിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും ആധിപത്യം ദാനത്തിലൂടെ തന്നെ നിലനിൽക്കുന്നു.
രാജാ തു ലഭതേ രാജ്യമധനശ്ചോത്തമം ധനമ്। ക്ഷീണായുര്ലഭതേ ചായുഃ പിതൃഭക്തഃ സദാ നരഃ। യാന് കാമാന് മനസാഽര്ഥേത താംസ്തസ്യ പിതരോ വിദുഃ ।। ൧൮.
രാജാവിന് രാജ്യം ലഭിക്കും, ദരിദ്രന് ഏറ്റവും നല്ല സമ്പത്ത് ലഭിക്കും, പിതൃഭക്തിയുള്ളവന് എന്നും ദീർഘായുസ്സ് ലഭിക്കും; മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം പിതാക്കന്മാർ അറിയുന്നു.
ബൃഹസ്പതിരുവാച।। അത ഊര്ദ്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി ശ്രാദ്ധകര്മ്മണി പൂജിതമ്। കാമ്യനൈമിത്തികാജസ്രം ശ്രാദ്ധകര്മ്മണി നിത്യശഃ ।। ൧൯.
ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു: ഇനി ഞാൻ ശ്രാദ്ധകർമങ്ങളുടെ മഹത്വം വിശദീകരിക്കാം. ശ്രാദ്ധം എന്നത്, ആഗ്രഹങ്ങൾക്കായോ നിർബന്ധമായോ, എല്ലായ്പ്പോഴും നടത്തേണ്ട ഒരു കര്മ്മമാണ്.
പുത്ര ദാരധനമൂലാ അഷ്ടകാസ്തിസ്ര ഏവ ച। പൂര്വപക്ഷോ വരിഷ്ഠോ ഹി പൂര്വാ ചിത്രീ ഉദാഹൃതാ ।। ൧൯.
മകനേ, മൂന്നു അഷ്ടകകൾ പുത്രൻ, ഭാര്യ, സമ്പത്ത് എന്നിവയെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ളവയാണ്. ചന്ദ്രമാസത്തിലെ ആദ്യപകുതി ഏറ്റവും ഉത്തമം; ആദ്യത്തെ അഷ്ടകയെ 'ചിത്രി' എന്നു വിളിക്കുന്നു.
പ്രാജാപത്യാ ദ്വിതീയാ സ്യാത് തൃതീയാ വൈശ്വദേവികീ। ആദ്യാ പൂപൈഃസദാ കാര്യാ മാസൈരന്യാ ഭവേത്സദാ ।। ൧൯.
രണ്ടാമത്തേത് 'പ്രാജാപത്യ' എന്നും മൂന്നാമത്തേത് 'വൈശ്വദേവികി' എന്നും അറിയപ്പെടുന്നു. ആദ്യത്തെ അഷ്ടകം എപ്പോഴും അപ്പംകൊണ്ടു നടത്തണം; മറ്റുള്ളവ ഓരോ മാസവും ചെയ്യണം.
ശാകൈരന്യാ തൃതീയാ സ്യാദേവം ദ്രവ്യഗതോ വിധിഃ । അന്വഷ്ടകാ പിതൄണാം വൈ നിത്യമേവ വിധീയതേ ।। ൧൯.
മൂന്നാമത്തെ അഷ്ടകം പച്ചക്കറികൊണ്ടാണ് നടത്തേണ്ടത്. ഇങ്ങനെ, ഉപയോഗിക്കേണ്ട വസ്തുക്കളെക്കുറിച്ചുള്ള നിയമം വ്യക്തമാക്കുന്നു. അൻവഷ്ടക എന്നത് പിതാക്കന്മാർക്കായി എപ്പോഴും നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
യദ്യന്യാ ച ചതുര്ഥീ സ്യാത്താഞ്ച കുര്യ്യാദ്വിശേഷതഃ। താസു ശ്രാദ്ധം ബുധഃ കുര്യ്യാത് സര്വ്വസ്വേനാപി നിത്യശഃ ।। ൧൯.
നാലാമത്തെ അഷ്ടകയും ഉണ്ടെങ്കിൽ അതും പ്രത്യേകമായി നടത്തണം. ഇവയിൽ എല്ലാം, ജ്ഞാനികൾ എല്ലാ സാധനങ്ങളോടും കൂടി എപ്പോഴും ശ്രാദ്ധം ചെയ്യണം.
പരത്രേഹ ച സര്വ്വേഷു നിത്യമേവ സുഖീ ഭവേത് । പൂജകാനാം സദോത്കര്ഷോ നാസ്തികാ നാമധോ ഗതിഃ ।। ൧൯.
ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും എല്ലായിടത്തും, ഇവ എല്ലായ്പ്പോഴും ചെയ്യുന്നവർ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും. ആരാധകരെ എപ്പോഴും ഉയർത്തപ്പെടും; അസ്തികത്വമില്ലാത്തവർ താഴ്ന്ന നിലയിലാകും.
പിതരഃ സര്വ്വകാലേഷു തിഥികാലേഷു ദേവതാഃ। സര്വ്വേ പുരുഷമായാന്തി നിപാനമിവ ധേനവഃ ।। ൧൯.
പിതാക്കന്മാർ എല്ലായ്പ്പോഴും, പ്രത്യേകമായ തിഥികളിൽ, മനുഷ്യരിൽ എത്തുന്നു; പശുക്കൾ വെള്ളം കുടിക്കാൻ പോകുന്നതുപോലെ.
മാ സ്മ തേ പ്രതിഗച്ഛേയുരഷ്ടകാഃ സുരപൂജിതാഃ । മോഘസ്തസ്യ ഭവേല്ലോകോ ലബ്ധം ചാസ്യ വിനശ്യതി ।। ൧൯.
ദേവന്മാർ ആദരിക്കുന്ന അഷ്ടകകൾ നിന്നെ വിട്ടു പോകരുത്. അങ്ങനെ സംഭവിച്ചാൽ, അവന്റെ ലോകം വ്യർത്ഥമാകും; നേടിയത് എല്ലാം നഷ്ടമാകും.
ദേവാംസ്തു ദായിനോ യാന്തി തിര്യ്യഗ്ഗച്ഛന്ത്യദായിനഃ। പ്രജാം പുഷ്ടിം സ്മൃതിം മേധാം പുത്രാനൈശ്വര്യ്യമേവ ച ।। ൧൯.
ദാനം ചെയ്യുന്നവർ ദേവന്മാരെ പ്രാപിക്കും; ദാനം ചെയ്യാത്തവർ താഴ്ന്ന ലോകങ്ങളിൽ പോകും. ദാനത്തിലൂടെ സന്താനം, സമൃദ്ധി, ഓർമ്മ, ബുദ്ധി, പുത്രന്മാർ, ഐശ്വര്യം എന്നിവ ലഭിക്കും.
കുര്വ്വാണഃ പൌര്ണമാസ്യാം ച പൂര്വ്വം പൂര്ണം സമശ്നുതേ। പ്രതിപദ്ധനലാഭായ ലബ്ധം ചാസ്യ ന നശ്യതി ।। ൧൯.
പൗർണ്ണമിയ്ക്ക് മുമ്പ് ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ പൂർണ്ണമായ ഫലം ലഭിക്കും; പ്രതിപതിൽ ലഭിച്ചത് നഷ്ടപ്പെടുകയില്ല.
ദ്വിതീയായാം തു യഃ കുര്യ്യാദ്ദ്വിപദാധിപതിര്ഭവേത്। വരാര്ഥിനാ തൃതീയാ തു ശത്രുഘ്നീ പാപനാശിനീ ।। ൧൯.
രണ്ടാം തിയതിയിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ എല്ലാ ജീവികളുടെയും അധിപതിയാകും; വരങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് മൂന്നാം തിയതി ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുകയും പാപങ്ങൾ നീക്കുകയും ചെയ്യും.
ചതുര്ഥ്യാം കുരുതേ ശ്രാദ്ധം ശത്രോശ്ഛിദ്രാണി പശ്യതി। പഞ്ചമ്യാം വൈ പ്രകുര്വാണഃ പ്രാപ്നോതി മഹതീം ശ്രിയമ് ।। ൧൯.
നാലാം തിയതിയിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ ശത്രുവിന്റെ ദോഷങ്ങൾ കാണും; അഞ്ചാം തിയതിയിൽ ചെയ്യുന്നവൻ വലിയ സമ്പത്ത് നേടും.