ദാരാ ഗ്രിഹോത്രസംയോഗേ മിഥ്യാമാരഭതേതി ച। ഏവമുക്ത്വാ തു തം വ്രഹ്മാ തത്രൈവാന്തരധീയത ।। ൬.
ഭാര്യയുമായി ഗൃഹയാഗത്തിൽ ചേർന്നപ്പോൾ, തെറ്റായി ആരംഭിച്ചു; അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ബ്രഹ്മാവ് അവിടെയെവിടെയോ അപ്രത്യക്ഷനായി.
തതസ്തേ നാഭ്യനന്ദന്ത തദ്വാക്യം പരമേഷ്ഠിനഃ। സത്യസ്യേഹ തു കര്മാണി വാങ്മനഃ കര്മജാനി തു ।। ൬.
അതിനുശേഷം, പരമേശ്വരന്റെ വാക്കുകൾ അവർ അംഗീകരിച്ചില്ല; ഇവിടെ സത്യത്തിന്റെ പ്രവൃത്തികൾ വാക്കിലും മനസ്സിലും കർമത്തിലും ജനിക്കുന്നവയാണ്.
യ ഏവാപ്യവതിഷ്ഠന്തേ ദോഷം ദൃഷ്ട്വാ തു കര്മസു। ക്ഷയാതിശയയുക്തന്തു തേ ദൃഷ്ട്വാ കര്മണാം ഫലമ് ।। ൬.
പ്രവൃത്തികളിൽ ദോഷം കാണുന്നവരും, പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലം കുറയലും അധികവുമുള്ളതാണെന്ന് കാണുന്നവരും അവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ജുഗുപ്സന്തഃ പ്രസൂതിഞ്ച നിസ്തന്ദ്രാ നിര്മമാഭവന്। അജസ്രം കാംക്ഷമാണാസ്തേ വിരക്താ ദോഷദര്ശിനഃ ।। ൬.
ജനനം വെറുക്കി, അവർ അശ്രാന്തരായി, മമതയില്ലാതെ, എപ്പോഴും ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്, ദോഷം കാണുന്നവരായി വിരക്തരായി.
അര്ഥം ധര്മഞ്ച കാമഞ്ച ഹിത്വാ തേ വൈ വ്യവസ്ഥിതാഃ। പൌരുഷം ജ്ഞാനമാസ്ഥായ തേജഃ സംക്ഷിപ്യ ചാസ്ഥിതാഃ ।। ൬.
സമ്പത്ത്, ധർമ്മം, കാമം എന്നിവ ഉപേക്ഷിച്ച്, അവർ സ്വന്തം ശക്തിയിലും അറിവിലും ആശ്രയിച്ച്, തങ്ങളുടെ ശക്തി നിയന്ത്രിച്ച് ഉറച്ച നിലയിൽ നിന്നു.
തേഷാഞ്ച തമഭിപ്രായം ജ്ഞാത്വാ ബ്രഹ്മാ ചുകോപ ഹ। താനബ്രവീത്തദാ ബ്രഹ്മാ നിരുത്സാഹാത് സുരാനഥ ।। ൬.
അവരുടെ ഉദ്ദേശം മനസ്സിലാക്കി ബ്രഹ്മാവ് കോപിച്ചു; ഉത്സാഹമില്ലാതെ ബ്രഹ്മാവ് ആ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു.
പ്രജാര്ഥമിഹ യൂയം വൈ പ്രജാസ്രഷ്ടാഽസ്മി നാന്യഥാ। പ്രസൂയധ്വം ജയഘ്വഞ്ചേത്യുക്തവാനസ്മി യത് പുരാ ।। ൬.
സൃഷ്ടിക്കായി നിങ്ങൾ ഇവിടെ വന്നതാണു; ഞാൻ സൃഷ്ടാവാണ്, മറ്റൊന്നുമല്ല. മുമ്പ് ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറഞ്ഞിരുന്നു: 'സന്താനം ഉണ്ടാക്കുകയും ജയിക്കുകയും ചെയ്യൂ.'
യസ്മാദ്വാക്യമനാദൃത്യ മമ വൈരാഗ്യമാസ്ഥിതാഃ। ജുഗുപ്സമാനാഃ സ്വം ജന്മ സന്തതിം നാഭി നന്ദഥ ।। ൬.
എന്റെ വാക്കുകൾ അവഗണിച്ച്, നിങ്ങൾ വൈരാഗ്യം സ്വീകരിച്ചു, സ്വന്തം ജന്മത്തെ വെറുത്തു, സന്തതിയിൽ സന്തോഷിച്ചില്ല.
കര്മണാഞ്ച കൃതോ ന്യാസോ ഹ്യമൃതത്ത്വാഭികാംക്ഷയാ। തസ്മാദ്യൂയമനാദൃത്യ സപ്തകൃത്വസ്തു യാസ്യഥ ।। ൬.
അമരത്വം ആഗ്രഹിച്ച് പ്രവർത്തനം ഉപേക്ഷിച്ചതിനാൽ, എന്നെ അവഗണിച്ച്, നിങ്ങൾ ഏഴു പ്രാവശ്യം ഇവിടെ നിന്ന് പോകേണ്ടിവരും.
തേ ശപ്താ ബ്രഹ്മണാ ദേവാ ജയാസ്തം വൈ പ്രസാദയന്। ക്ഷമാസ്മാകം മഹാദേവ യദജ്ഞാനാത് കൃതം വിഭോ ।। ൬.
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാപം ലഭിച്ച ദേവന്മാർ ജയയെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു: 'മഹാദേവാ, ഞങ്ങൾ അജ്ഞാനത്തിൽ ചെയ്തതിനു ക്ഷമിക്കണം' എന്നു പറഞ്ഞു.
പ്രണിപത്യ സാനുനയം ബ്രഹ്മാ താനബ്രവീത് പുനഃ। ലോകേ മയാനനുജ്ഞാതഃ കഃ സ്വാതന്ത്ര്യമിഹാര്ഹസി ।। ൬.
വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു, ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും അവരോട് പറഞ്ഞു: 'ലോകത്ത് എന്റെ അനുമതിയില്ലാതെ ആരാണ് സ്വാതന്ത്ര്യം അർഹിക്കുന്നത്?'
മയാ പരിഗതം സര്വം കഥമച്ഛന്ദതോ മമ। പ്രതിപത്സ്യന്തി ഭൂതാനി ശുഭം വാ യദി വാഽശുഭമ് ।। ൬.
എല്ലാം എന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലാണ്; എങ്ങനെ ജീവികൾ തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം, നല്ലതോ ചീത്തയോ പ്രവർത്തിക്കും?
ലോകേ യദസ്തി കിഞ്ചിദ്വൈ സത്ത്വാസത്ത്വവ്യവസ്ഥിതമ്। ബുദ്ധ്യാത്മനാ മയാ വ്യാപ്തം കോ മാം ലോകേഽതിസന്ധയേത് ।। ൬.
ലോകത്ത് ഉള്ളതൊക്കെയും, സത്തയോടെയോ ഇല്ലാതെയോ ഉള്ളതൊക്കെയും, എന്റെ ബുദ്ധിയിലും ആത്മാവിലും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ലോകത്ത് ആരാണ് എന്നെ അതിക്രമിക്കാൻ കഴിയുക?
ഭൂതാനാം തര്കിതം യച്ച യച്ചാപ്യേഷാം വിധാരിതമ്। തഥാ വിചാരിതം യച്ച തത്സര്വം വിദിതം മമ ।। ൬.
ജീവികൾ ചിന്തിക്കുന്നതും, അവർക്കായി നിർണ്ണയിച്ചിരിക്കുന്നതും, അവരാലെല്ലാം പരിഗണിച്ചിരിക്കുന്നതും എല്ലാം എനിക്ക് അറിയാം.
മയാ സ്ഥിതമിദം സര്വം ജഗത് സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്। ആശാമയേന തത്ത്വേന കഥം ഛേത്തുമിഹോത്സഹേ ।। ൬.
ഈ സഞ്ചരിക്കുന്നതും അചഞ്ചലമായതുമായ ലോകം മുഴുവൻ ഞാൻ സത്യസ്വരൂപത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനെ നശിപ്പിക്കാൻ എനിക്ക് ആഗ്രഹം ഉണ്ടാകുമോ?
യസ്മാച്ചാഹം വിവൃത്തോ വൈ സര്ഗാര്ഥമിഹ നാന്യഥാ। ഇഹ കര്മാണ്യനാരഭ്യ കോ മേ ഛന്ദാദ്വിമോക്ഷ്യതേ ।। ൬.
സൃഷ്ടിക്കായി ഞാൻ ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷമായതുകൊണ്ടാണ്; ഇവിടെ പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കാതെ, എന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ആരാണ് മോചിതനാകുക?
പരിഭാഷ്യ തതോ ദേവാന് ജയാന് വൈ നഷ്ടചേതസഃ। അബ്രവീത്സ പുനസ്താന് വൈ ധൃതാന് ദണ്ഡേ പ്രജാപതിഃ ।। ൬.
അപ്പോൾ, മനസ്സു തെറ്റിയ ദേവന്മാരെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, ജയാ വീണ്ടും അവരോട് പറഞ്ഞു; അവർ പ്രജാപതിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിൽ ആയിരുന്നു.
യസ്മാന്മമാഭിസന്ധായ സന്ന്യാസോ വഃ കൃതഃ പുരാ। യസ്മാത്സ വിഫലോഽയന്നോ ഹ്യപാരസ്ത്വേഷ യഃ കൃതഃ। ഭവിതാഽതഃ സുഖോദര്കോ ദേവാ ഭാവേഷു ജായതാമ് ।। ൬.
നിങ്ങൾ മുമ്പ് എന്നെ ഉദ്ദേശിച്ച് സന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ചതും, അത് ഫലപ്രദമല്ലാതെയും അപൂർണ്ണമായതുമായതിനാൽ, ദേവന്മാരേ, ഭാവിയിൽ ജന്മങ്ങളിൽ നിങ്ങൾക്ക് സന്തോഷം ലഭിക്കും.
ആത്മച്ഛന്ദേന വോ ജന്മ ഭവിഷ്യതി സുരോത്തമാഃ। മന്വന്തരേഷു സംമൂഢാഃ ഷട്സു സര്വേ ഗമിഷ്യഥ ।। ൬.
നിങ്ങളുടെ ഇഷ്ടപ്രകാരം, ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങൾക്ക് ജനനം ഉണ്ടാകും; എന്നാൽ ആറു മന്വന്തരങ്ങളിൽ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഭ്രമിതരാകും.
വൈവസ്വതാന്തേഷു സുരാസ്തഥാ സ്വായമ്ഭുവാദിഷു। താന് ജ്ഞാത്വാ ബ്രഹ്മണാ തത്ര ശ്ലോകോ ഗീതഃ പുരാതനഃ ।। ൬.
വൈവസ്വതാദി മന്വന്തരങ്ങളുടെ അവസാനം, ഇത് മനസ്സിലാക്കി, ബ്രഹ്മാവ് അവിടെ ഒരു പുരാതന ശ്ലോകം ഉച്ചരിച്ചു.
ത്രയീം വിദ്യാം ബ്രഹ്മചര്യം പ്രസൂതിം ശ്രാദ്ധമേവ ച । യജ്ഞഞ്ചൈവ തു ദാനഞ്ച ഏഷാമേവ തു കുര്വതാമ്। സ ഹി സ്മ വിരജാ ഭൂത്വാ വസതേഽന്യപ്രശംസയാ ।। ൬.
ത്രയീവിദ്യ, ബ്രഹ്മചര്യം, സന്താനം, ശ്രാദ്ധം, യജ്ഞം, ദാനം എന്നിവ ആചരിക്കുന്നവൻ, രാഗം വിട്ട്, മറ്റുള്ളവരുടെ പ്രശംസ തേടാതെ ജീവിക്കുന്നു.
സ ഏവം സ്ലോകം ദൃഷ്ട്വാ തു ജയാ ദേവാനഥാബ്രവീത്। വൈവസ്വതേഽന്തരേഽതീതേ മത്സമീപമിഹേഷ്യഥ ।। ൬.
ആ ശ്ലോകം കണ്ട ശേഷം ജയാ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിന്റെ അവസാനം നിങ്ങൾ ഇവിടെ എനിക്ക് സമീപം വരും.'
തതോ യൂയം മയാ സാര്ദ്ധം സിദ്ധിം പ്രാപ്സ്യഥ ശാശ്വതീമ്। ഏവമുക്ത്വാ തു താന് ബ്രഹ്മാ തത്രൈവാന്തരധീയത ।। ൬.
അങ്ങനെ, നിങ്ങളും ഞാനും ഒരുമിച്ച് ശാശ്വതമായ സിദ്ധി നേടും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ബ്രഹ്മാവ് അവിടെയെവിടെയോ അപ്രത്യക്ഷനായി.
തതോ ദേവാസ്തിരോഭൂതേ ഈശ്വരേ ഹ്യകുതോഭയമ്। പ്രപന്നാ അണിമാദ്യൈശ്ച യുക്താ യോഗബലാന്വിതാഃ ।। ൬.
അപ്പൊഴ്, ഈശ്വരൻ അപ്രത്യക്ഷനായശേഷം, ദേവന്മാർ ഭയമില്ലാതെ, ആണിമാദി ശക്തികൾകൊണ്ടും യോഗബലത്താലും ശക്തരായി, ആശ്രയം പ്രാപിച്ചു.
തതസ്തേഷാന്തു യാസ്തന്വസ്താഽഭവന് ദ്വാദശ ഹ്രദാഃ। ജയാ ഇതി സമാഖ്യാതാ ജാതാ ശ്ചോദധിസന്നിഭാഃ ।। ൬.
അതിനുശേഷം, അവരുടെ ശരീരങ്ങളിൽ നിന്ന് പന്ത്രണ്ട് വലിയ തടാകങ്ങൾ ഉദിച്ചു, അവയെ ജയകൾ എന്ന് വിളിച്ചു, സമുദ്രംപോലെ വിശാലമായവയായിരുന്നു.
തതഃ സ്വായമ്ഭുവേ തസ്മിന് സര്ഗേതേ ജജ്ഞിരേ സുരാഃ। അജിതായാം രുചേഃ പുത്രാ അജിതാ ദ്വാദശാത്മകഃ ।। ൬.
അതിനുശേഷം, സ്വായംഭുവമനുവിന്റെ സൃഷ്ടിയിൽ, ദേവന്മാർ ജനിച്ചു; രുചിയുടെ ഭാര്യയായ അജിതയിൽ നിന്ന് പന്ത്രണ്ട് രൂപങ്ങളുള്ള അജിതനും മക്കളും ജനിച്ചു.
വിധിശ്ച മുനയശ്ചൈവ ക്ഷേമോ നന്ദോഽവ്യയസ്തഥാ। പ്രാണോഽപാനഃ സുധാമാ ച ക്രതുശക്തിവ്യവസ്ഥിതാഃ । ഇത്യേതേ മാനസാഃ സര്വേ അജിതാ ദ്വാദശ സ്മൃതാഃ ।। ൬.
വിധി, മുനികൾ, ക്ഷേമൻ, നന്ദൻ, അവ്യയൻ, പ്രാണൻ, അപാനൻ, സുധാമാ, ക്രതു, ശക്തി, വ്യവസ്ഥിതൻ—ഇവരെല്ലാം മനസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ച അജിതാസെന്നു ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
തേ ച യജ്ഞേ സുരൈഃ സാര്ദ്ധം യജ്ഞഭാജസ്തദാ സ്മൃതാഃ। സ്വായമ്ഭുവേഽന്തരേ പൂര്വേ തതഃ സ്വാരോചിഷേ പുനഃ। തുഷിതായാം സമുത്പന്നാഃ പുനഃ പുത്രാഃ സ്വരോചിഷഃ ।। ൬.
അവർ ദേവന്മാരോടൊപ്പം യജ്ഞത്തിൽ പങ്കാളികളായി, ആദ്യമായ സ്വായംഭുവമനുവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ. അതിനുശേഷം, സ്വാരോചിഷമനുവിന്റെ കാലത്ത്, തുഷിതയിൽ നിന്ന് സ്വരോചിഷന്റെ പുത്രന്മാർ വീണ്ടും ജനിച്ചു.
തുഷിതാ നാമ തേ ഹ്യാസന് പ്രാണാഖ്യാ യാത്രികാഃ സുരാഃ। പുനസ്തേ തുഷിതാ ദേവാ ഉത്തമേ ത്വന്തരേ സ്വയമ് ।। ൬.
അവർ തുഷിതാസെന്നു വിളിക്കപ്പെട്ട ദേവന്മാരായിരുന്നു, പ്രാണന്മാർ എന്നും യാത്രികന്മാർ എന്നും അറിയപ്പെടുന്നവർ. പിന്നെയും ഉത്തമമനുവിന്റെ കാലഘട്ടത്തിൽ തുഷിതാ ദേവന്മാർ തന്നെ വീണ്ടും ജനിച്ചു.
ഉത്തമസ്യ തു തേ പുത്രാഃ സത്യായാം ജജ്ഞിരേ ശുഭാഃ। തതഃ സത്യാഃ സ്മൃതാ ദേവാ ഉത്തമേ ചാന്തരേ തദാ ।। ൬.
ഉത്തമന്റെ ഉത്തമമായ പുത്രന്മാർ സത്യയിൽ നിന്ന് ജനിച്ചു; അതുകൊണ്ടു അകാലഘട്ടത്തിലെ ദേവന്മാർ സത്യാസെന്നു അറിയപ്പെട്ടു.