ମଣିମାନ୍, ଏହି ପର୍ବତମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ହଜାର ଶିଖର ଥିବା ବିଶାଳ ପର୍ବତ; ପର୍ଣ୍ଣମାଳା, ସୁକେଶ ଓ ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାପର୍ବତମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତ। କୌରଜ, ପଞ୍ଚଶୃଙ୍ଗୀ ପର୍ବତ, ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ପବନରେ ଜ୍ୱଳମାନ ହେମକୂଟ ପର୍ବତ, ଯେଉଁଠାରେ ପଜହରାଗିମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ପର୍ବତଶୃଙ୍ଗମାନେ ଗରୁଡ଼ମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନେ ଭାସ, ଉଲୂକ, କାକ-କୁକ୍କୁଟ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ମୟୂର, କଳବିଙ୍କ, ପୋଉଁ, ଲାଭ ଓ ତିତିର ପକ୍ଷୀ; କ୍ରଉଞ୍ଚୀ, ବାର୍ଦ୍ଧୀନ, ଶ୍ୟେନୀ, କୁରରା, ସାରସ ଓ ବକ ପକ୍ଷୀ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହିପରି ଅନେକ ମାଂସାହାରୀ ପକ୍ଷୀ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୀ, ହଂସ ଓ କଳହଂସ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଚକ୍ରବାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ, ଏବଂ ଜଳଚର ଦ୍ୱିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ ଓ ପୌତ୍ରମାନେ ସହିତ ଅନେକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ସମସ୍ତେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବେ ମୁଁ ଇରାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ କହିବି। ଇରା ତିନି ଜଣୀ ପଦ୍ମନୟନା କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଅରଣ୍ୟବୃକ୍ଷ, ବୃକ୍ଷ ଓ ଔଷଧୀମାନଙ୍କର ମାତା; ଏହିପରି ଲତା ଓ ବେଳ ଏବଂ ଔଷଧୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ମାତୃକା। ଲତା ଅରଣ୍ୟବୃକ୍ଷମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଫୁଲ ନଥାଏ, ନଦୀତଟରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ଏବଂ ଲତା ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଥିବା ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ବେଳ ଜଣ୍ମ ଦେଲେ ଝାଡ଼, ତନ୍ତୁମୟ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଘାସମାନେ; ଏହିପରି ଔଷଧୀମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଭିତରେ ବାଁଶ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଏହିପରି ଚଳାଞ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ କଶ୍ୟପଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ବିଶ୍ୱକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ମୁଁ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର କିଛି ଅଂଶ କୁହିଛି; ଏହି ମରୀଚିଙ୍କ ବଂଶଧାରା ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ଏହା ଶତବର୍ଷ ଧରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା ହେବ ନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ଅଦିତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠା, ଦିତି ଶକ୍ତିଶାଳି; ସୁରଭି ତପସ୍ୱିନୀ, ଦନୁ ମାୟାବି। କଦ୍ରୁ କ୍ରୂର, କ୍ରଉଞ୍ଚୀ ବେଦଜ୍ଞାନି, ଇରା ଗ୍ରାସକୁ ଆସକ୍ତ, ଦନାୟୁ ଭୋଜନରେ ଆନନ୍ଦିତ। ଵିନତା ଭାରବାହନରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ତାମ୍ରା ବନ୍ଧନରେ ପାରଙ୍ଗତ; ଏହିମାନେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତୃକାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାଭାବିକ ଗୁଣ। ଏମାନେ ଧର୍ମ, ଆଚରଣ, ବୁଦ୍ଧି, କ୍ଷମା, ଶକ୍ତି ଓ ରୂପରେ; ତାଙ୍କର ଗୁଣ ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମୋ ଗୁଣର ମିଶ୍ରଣ, ନ୍ୟାୟ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ। କଶ୍ୟପଙ୍କ ଏହି ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନମାନେ ସମାନ ପ୍ରକୃତିର ମାତାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି—ଦେବ, ଅସୁର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ସର୍ପ, ପିଶାଚ, ବୃଷ, ମୃଗ, ପକ୍ଷୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ। ଏହି ସମସ୍ତେ, ହେ ଦାକ୍ଷାୟଣୀ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମାନବ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ଏହି କାରଣରୁ ମାନବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମାନବମାନେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷର କର୍ତ୍ତା; ତାଙ୍କଠାରୁ ନିମ୍ନ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଦେବ, ଦାନବ ଭଳି ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ। ସେମାନେ କ୍ରମେ କ୍ରମେ ମାନବ ଶରୀରରେ ଜନ୍ମ ନେଇ କର୍ମ ସିଦ୍ଧି କରନ୍ତି; ଏହିପରି ତପସ୍ୟାର ବଂଶ ଉତ୍ପତ୍ତି ଉଲ୍ଲେଖିତ। ଦେବ ଓ ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରା, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପିଶାଚ, ସୁପର୍ଣ୍ଣ, ନାଗ ଓ ପକ୍ଷୀ; ମୃଗ, ମୟୂର ଓ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଭିଦ; କୀଟ, ପତଙ୍ଗ, ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀ, ଜଳଜନ୍ମାନେ; ପଶୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଶୁଭ କର୍ମର ଚିହ୍ନିତ ଲୋକ—ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଭ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଓ ସୁଖଦାୟକ। ଏହାକୁ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି ସଦା ଶ୍ରବଣ ଓ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଚିକିତ୍ସକମାନଙ୍କ ସଭାରେ ନିୟମିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥାଏ, ସେଉଁଠି ସଂତାନ, ଧନ, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପରଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ। ଏପରି ଭାବେ, ଚଳାଞ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କଶ୍ୟପ ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବ୍ୟାପି ଯାଇଥିଲେ। ପ୍ରଧାନ ପ୍ରଜାପତି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ନେତାମାନଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଜାର ରାଜ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଦେଲେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ସୋମଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଜ, ଉଦ୍ଭିଦ, ତାରା ଓ ଗ୍ରହ, ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟାର ରାଜା କଲେ। ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଆଧିପତ୍ୟ ଦେଲେ, ଭୃଗୁମାନେ କାବ୍ୟଙ୍କ ଅଧୀନ ହେଲେ। ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା ବିଷ୍ଣୁ, ବସୁମାନଙ୍କ ପାବକ, ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଅଧୀନ, ମାରୁତମାନେ ବାସବଙ୍କ ଅଧୀନ ହେଲେ। ଦିତିପୁତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜା, ସାଧ୍ୟମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଧୀନ; ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ରୁଦ୍ର, ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ରାଜା। ଦାନବମାନେ ବିପ୍ରଚିତ୍ତିଙ୍କ ଅଧୀନ, ଜଳମାନେ ବରୁଣଙ୍କ ଅଧୀନ; ରାଜା, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ପୃଥିବୀର ରାଜା ଓ ଧନର ଅଧିପତି ବୈଶ୍ରବଣ। ପିତୃମାନଙ୍କ ରାଜା ବୈବସ୍ୱତ ଯମ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପିଶାଚମାନଙ୍କ ଗିରିଶ (ଶିବ) ଅଧୀନ; ପର୍ବତମାନେ ହିମବତଙ୍କ ଅଧୀନ, ନଦୀମାନେ ସମୁଦ୍ରଙ୍କ ଅଧୀନ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଚିତ୍ରରଥଙ୍କ ଅଧୀନ। ଘୋଡ଼ାମାନେ ଉଚ୍ଚୈଃଶ୍ରବାସଙ୍କ ଅଧୀନ, ବନ୍ୟଜନ୍ତୁମାନେ ବାଘର ଅଧୀନ, ଚତୁଷ୍ପଦମାନେ ବୃଷଙ୍କ ଅଧୀନ। ପକ୍ଷୀମାନେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଅଧୀନ, ଗନ୍ଧମାନେ ମାତୁଳଙ୍କ ଅଧୀନ; ଦେହହୀନ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ। ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ବାୟୁଙ୍କ ଅଧୀନ; ଫଣିମାନେ ଶେଷଙ୍କ ଅଧୀନ, ନାଗମାନେ ବାସୁକିଙ୍କ ଅଧୀନ। ସର୍ପ ଓ ନାଗମାନେ ତକ୍ଷକଙ୍କ ଅଧୀନ; ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ମେଘ ଓ ବର୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କ ଅଧିପତ୍ୟ। ଅପ୍ସରାମାନେ, କାମଦେବ, ଋତୁ, ମାସ, ପକ୍ଷ, ତିଥି, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ପର୍ବ, କାଳମାନ, କିରଣ, ଗଣନା ଓ ଯୋଗ ସମସ୍ତ ରେ ବର୍ଷ ଅଧିପତି ଭାବେ ନିୟୋଜିତ ହେଲେ। ପ୍ରଜାପତି, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ସୁଧାମାଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷେକ କଲେ, ଯିଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହିପରି ଭାବେ, ବିଶ୍ୱର ଚଳାଞ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିୟମିତ ଭାବେ ନିୟୋଜିତ ହୋଇ, ସୃଷ୍ଟିର ଶୁଭ ଶୃଙ୍ଖଳା ଦେଖାଯାଇଛି।