କ୍ଷୁପଙ୍କ ବିଶତିତମ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ପ୍ରତିମା, ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଉତ୍ତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିବିଂଶୁ। ବିବିଂଶୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ପ୍ରବଳ ଖନିନେତ୍ର, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ଥିଲେ କରନ୍ଧମ, ଯିଏ ତ୍ରେତାଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। କରନ୍ଧମଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ପ୍ରବଳ ଆବିକ୍ଷି, ଯିଏ ନିଜ ପିତାଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁଣବାନ ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମରୁତ୍ତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସାମ୍ରାଟ୍ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ସଂବର୍ତ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନେ ଓ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନିଯାଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସଂବର୍ତ୍ତ ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ବିବାଦ ହୋଇଥିଲା; ସଂବର୍ତ୍ତଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଦେଖି ବୃହସ୍ପତି କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ। ସଂବର୍ତ୍ତ ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞକୁ ନେଇଯାଇଥିଲେ, ବୃହସ୍ପତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଚାହାଇଲେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ନଶ୍ଟ କରିପାରିବେ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହି ସାମ୍ରାଟ୍ ମରୁତ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଥିଲେ ଦଣ୍ଡଧର ଅଥବା ଦମ। ଦମଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ପ୍ରବଳ ରାଷ୍ଟ୍ରବର୍ଦ୍ଧନ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁଧୃତି, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ନର। ଏହି ନରଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବନ୍ଧୁମାନ, ଯିଏ କେବଳଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ। ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଦ୍ରୁତ କ୍ଷମତାସମ୍ପନ୍ନ ରାଜା। ଭୁଦ୍ଧ ଥିଲେ ବେଗବତଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତୃଣବିନ୍ଦୁ ଥିଲେ ଭୁଦ୍ଧଙ୍କ ପୁତ୍ର; ତ୍ରେତାଯୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ସେ ରାଜା ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ। ତୃଣବିନ୍ଦୁଙ୍କ କନ୍ୟା ଦ୍ରବିଡ଼ା, ଯିଏ ବିଶ୍ରବାସଙ୍କ ମାତା ହେଲେ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ବିଶାଳ। ବିଶାଳଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବିଶାଳା ନାମକ ପୁତ୍ର ହେଲେ; ବିଶାଳାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ପ୍ରବଳ ରାଜା ହେମଚନ୍ଦ୍ର। ହେମଚନ୍ଦ୍ର ପରେ ସୁଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ସୁଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାଜା ଧୂମ୍ରାଶ୍ୱ ଥିଲେ। ଧୂମ୍ରାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶ୍ରୁତିଶାଳୀ ଶୃଞ୍ଜୟ, ଏବଂ ଶୃଞ୍ଜୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ପ୍ରବଳ ସହଦେବ। ସହଦେବଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପୁତ୍ର କୃଶାଶ୍ୱ ମିଳିଲେ; କୃଶାଶ୍ୱଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ପ୍ରବଳ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ ସୋମଦତ୍ତ। ଏହି ରାଜା ଋଷି ସୋମଦତ୍ତଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନମେଜୟ, ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରମତି। ତୃଣବିନ୍ଦୁଙ୍କ କୃପାରେ ବୈଶାଳୀର ସମସ୍ତ ରାଜା ଦୀର୍ଘାୟୁ, ମହାତ୍ମା, ପ୍ରବଳ ଓ ପ୍ରକୃତ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ଜୁମ୍ଲା ପୁଅ ଓ ଝିଅ ଥିଲେ—ପୁଅ ଆନର୍ତ୍ତ, ଝିଅ ସୁକନ୍ୟା, ଯିଏ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ଆନର୍ତ୍ତଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ପ୍ରବଳ ରେବା; ଆନର୍ତ୍ତ ଦେଶର ରାଜଧାନୀ କୁଶସ୍ଥଳୀ ଥିଲା। ରେବାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୈବତ, ଯିଏ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କକୁଧ୍ମୀ ନାମକ ଥିଲେ; ସେ ଏକଶତ ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଥିଲେ ଏବଂ କୁଶସ୍ଥଳୀ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ କନ୍ୟା ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣିଥିଲେ; ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମାନବମାନେ ପାଇଁ ଅନେକ ଯୁଗ ସମାନ। ପରେ, ସେ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଲେ, ଯାହା ଯାଦବମାନେ ପୂରଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଅନେକ ଦ୍ୱାରସହିତ ଆନନ୍ଦମୟ ଦ୍ୱାରକା ହୋଇଥିଲା। ଭୋଜ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ଧକମାନେ, ବସୁଦେବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏହି ସହରକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ରୈବତ, ଶତ୍ରୁନାଶକ, ତାଙ୍କ କଥା ସତ୍ୟ ଭାବେ ଶୁଣିଥିଲେ। ସେ ନିଜ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କନ୍ୟା ରେବତୀଙ୍କୁ ବଳରାମଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ ଏବଂ ପରେ ମେରୁ ପର୍ବତ ଶିଖରକୁ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଯାଇଥିଲେ। ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ ରେବତୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଥିଲେ; ଏହି କଥା ଶୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ସେମାନେ ପଚାରିଲେ: “ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ଏତେ ଯୁଗ କଟିଯିବା ପରେ ରେବତୀ କିପରି ବୃଦ୍ଧ ହେଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ଚୁଲି କିପରି ପକା ହେଲା ନାହିଁ?” ଆଉ ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଯିଏ ମେରୁକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ବଂଶ କିପରି ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମିରେ ଅଛି? ଏହାର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆମେ ଇଚ୍ଛା କରୁ। ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଦେବମାନେ କେତେ ଓ କିପରି ପ୍ରକାର? ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣି ରୈବତ ଯୁଗକୁ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ତେବେ ସୂତ କହିଲେ: “ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ଭୁକ୍, ତ୍ରୁଷ୍ଣା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁଭୟ ନାହିଁ; ଯିଏ ଏଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଥାଏ, ସେ କେବେ ରୋଗୀ ହୁଏ ନାହିଁ। ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକ ବିଷୟରେ ଆପଣମାନେ ଯାହା ପଚାରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି। ସଙ୍ଗୀତରେ ସାତଟି ସ୍ୱର, ତିନୋଟି ଗ୍ରାମ ଓ ଏକୋଇଶଟି ମୂର୍ଚ୍ଛନା ଅଛି; ଏବଂ ଏକାବନ୍ନି ତାଳ—ଏହି ହେଉଛି ସଙ୍ଗୀତର ନିୟମ। ସ୍ୱରଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି—ଷଡ୍ଜ, ଋଷଭ, ଗାନ୍ଧାର, ମଧ୍ୟମ, ପଞ୍ଚମ, ଧୈବତ, ନିଷାଦ। ମଧ୍ୟମାଗ୍ରାମରେ ସୌବୀରୀ, ହରିଣାସ୍ୟା ଓ ଚତୁର୍ଥ ପବିତ୍ର ମଧ୍ୟମା ଅଛି, ଯାହା ସମୟ ଓ ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଶାର୍ଙ୍ଗୀ, ପାବନୀ, ଦୃଷ୍ଟାକା—ଏମିତି ମଧ୍ୟମାଗ୍ରାମର ମୂର୍ଚ୍ଛନା; ବର୍ତ୍ତମାନ ଷଡ୍ଜଗ୍ରାମ ଶୁଣ। ଉତ୍ତରମନ୍ଦ୍ରା, ରଜନୀ, ଉତ୍ତରାୟତା, ପବିତ୍ର ଷଡ୍ଜା ଓ ସପ୍ତମ ଅଛି। ଏବେ ଅନ୍ୟ ଗାନ୍ଧାର ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ଶୁଣ: ପ୍ରଥମ ଆଗ୍ନିଷ୍ଟୋମିକ, ଦ୍ୱିତୀୟ ବାଜପେୟିକ, ତୃତୀୟ ପୌଣ୍ଡ୍ରକ, ଚତୁର୍ଥ ଅଶ୍ୱମେଧିକ, ପଞ୍ଚମ ରାଜସୂୟ, ଷଷ୍ଠ ଚକ୍ରସୁଵର୍ଣ୍ଣକ। ସପ୍ତମ ଗୋସବ, ଅଷ୍ଟମ ମହାବୃଷ୍ଟିକ, ନବମ ବ୍ରହ୍ମଦାନ, ପରେ ପ୍ରାଜାପତ୍ୟ। ନାଗପକ୍ଷାଶ୍ରୟ, ଗୋତର, ହୟକ୍ରାନ୍ତ, ମୃଗକ୍ରାନ୍ତ, ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟି ବିଷ୍ଣୁକ୍ରାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ସୂର୍ଯ୍ୟକ୍ରାନ୍ତ, ବରେଣ୍ୟ, ମଦୋନ୍ମତ କୋଇଲୀ ଗୀତିତ ଏକ; ସାବିତ୍ର, ଅର୍ଧସାବିତ୍ର ଓ ପ୍ରତିଦିଗରେ ମଦ୍ରମ ଅଛି। ଏଭଳି ଏଇ ବଂଶାବଳୀ, ତାଙ୍କ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ତାଳ ଓ ସ୍ୱର ଉପରେ ଶ୍ରୀମନ୍ତ ସୂତ ମହାତ୍ମା ଗଭୀର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା କଥା ରଖିଲେ।