ଯୟାତି ରାଜା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ்ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ, ପିତୃପୂଜା ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ। ଗରିବମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ବର ଦେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଥିଲେ। ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଓ ପାନୀୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ, ବୈଶ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ, ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ଦୟା ଦେଖାଇଥିଲେ, ଓ ଚୋରମାନଙ୍କୁ ବଶ କରିଥିଲେ। ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଯୟାତି ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ସିଂହ ଚାଳିର ଭଳି ଗମନ କରୁଥିବା, ଯୁବା ଓ ଭୋଗରେ ମଗ୍ନ ରହୁଥିବା ଏହି ରାଜା ଧର୍ମକୁ କେବେ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିନଥିଲେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁଖରେ ବସିବା କରୁଥିଲେ। ଭୋଗ ଆଶାରେ, ତାହାର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଦୋଷ ଦେଖି, ସେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ନନ୍ଦନ କାନନର ଶୋଭା ଓ ଆନନ୍ଦରେ ବିଶ୍ୱାସ କରି ମନ ରଖିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ଜେତେବେଳେ ବଢ଼ିବା ବୟସକୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ନିଜ ସହରକୁ ଫେରି ନିଜର ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ରାଜା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଭୋଗରେ ସେ କ୍ଲାନ୍ତ ହେଲେ; ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସେ ସମୟର ଗତିକୁ ମନେ ପକାଇଲେ। ସମୟ, ଦିନ ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଗଣନା କରି, ଏବଂ ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ ଜାଣି, ସେ ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ମୋ ପୁଅ, ମୁଁ ମୋ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମ ଯୁବତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତି ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଛି। ପୁରୁ, ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ତୁମେ ଆଶୀର୍ବାଦିତ ହେଉ। ଏବେ ତୁମର ଯୁବତ୍ୱ ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ନେଉ।” ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଵର୍ଗମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏହି କଥା କହିଥିଲେ। ତେଣୁ ଯୟାତି, ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଓ ପୁରୁ ତାଙ୍କର ଯୁବତ୍ୱ ପୁନଃ ପାଇଲେ। ଯୟାତି ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ କନିଷ୍ଠ ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ, ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଵର୍ଗମାନେ ପଚାରିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କିପରି ଦେବୟାନୀଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ନାତି ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଦୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବେ?” “ଯଦୁ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପୁଅ, ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତା’ପରେ ତୁର୍ବସୁ; ଶର୍ମିଷ୍ଠାଠାରୁ ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ, ତା’ପରେ ଅନୁ ଓ ପୁରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ। କିପରି କନିଷ୍ଠ ପୁଅ ବଡ଼ମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ରାଜ୍ୟ ପାଇବେ? ତେଣୁ ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଧର୍ମର ସ୍ମୃତି ଦେଉଛୁ।” ଯୟାତି କହିଲେ, “ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟ ବର୍ଗମାନେ ମୋ କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୋ ମତରେ କେବେ ବଡ଼ ପୁଅକୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯିଏ ମାତାପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ମାନେ, ସେ ପୁଅ ପ୍ରଶଂସିତ; ମୋ ପ୍ରଥମ ପୁଅ ଯଦୁ ମୋ ଆଦେଶ ମାନିନାହାନ୍ତି। ଯିଏ ପିତାଙ୍କ ବିପରୀତ କାମ କରେ, ସେ ପୁଅ ନୁହେଁ; ଯିଏ ପିତାମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ପୁଅ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରେ, ସେଇ ପ୍ରକୃତ ପୁଅ। ମୁଁ ଯଦୁ, ତୁର୍ବସୁ, ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ଓ ଅନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇଥିଲି; ଏହିପରି ମୋତେ ବଡ଼ ଅପମାନ ମିଳିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ପୁରୁ ମୋ କଥା ପୂରଣ କଲେ, ବିଶେଷ ଭାବେ ମୋତେ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ; ସେ କନିଷ୍ଠ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଭାଗିନେଇଲେ, ସମସ୍ତ କାମ ମୋ ପାଇଁ କଲେ। ଶୁକ୍ର ଋଷି ନିଜେ ଏକ ବର ଦେଇଥିଲେ—‘ଯିଏ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରିବ, ସେଇ ରାଜା ହେବ।’ ତେଣୁ ତୁମେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯାଉ। ଗୁଣୀ, ପିତାମାତାଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ପୁଅ ସମସ୍ତ ଭଲ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ, ସେ କନିଷ୍ଠ ହେଲେ ମଧ୍ୟ; ସେଇ ପ୍ରଭୁ। ପୁରୁ ଏହି ରାଜ୍ୟର ଯୋଗ୍ୟ, କାରଣ ସେ ପ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ; ଶୁକ୍ରଙ୍କ ବର ପରେ ଆଉ କିଛି କହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।” ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରଜା ଓ ଦେଶବାସୀମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କଥା କହିଲେ, ତା’ପରେ ନହୁଷଙ୍କ ପୁଅ ଯୟାତି ନିଜ ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କଲେ। ତୁର୍ବସୁଙ୍କୁ ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ଯଦୁଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମ-ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ବସାଇଲେ। ଦ୍ରୁହ୍ୟୁ ଓ ଅନୁଙ୍କୁ ପଶ୍ଚିମ-ଉତ୍ତର ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ବସାଇଲେ। ଯୟାତି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ସାତ ଦ୍ଵୀପ ଓ ସମୁଦ୍ର ସହିତ, ତାଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ପୁଅ ମଧ୍ୟରେ ଭାଗ କଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମରେ ଥାଇ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ପୃଥିବୀକୁ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଦେଇ, ନହୁଷ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଦେଇ ନିଜେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଛାଡ଼ି ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ପୁଅମାନଙ୍କ ସହିତ ରାଜା ନିଜ ଭାର ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ଉପରେ ରଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ। ଏଠି ଏକ ଶ୍ଲୋକ ଯୟାତି ରାଜା ଗାଇଥିଲେ—“ଯିଏ ଶେଷରେ ପହଞ୍ଚି, କାମନାକୁ କୁମ୍ଭୀର ନିଜ ପାଖ ଭଳି ଭିତରକୁ ଟାଣେ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି...। କାମନା ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା କେବେ ମିଟେ ନାହିଁ; ଯେପରି ଅଗ୍ନିକୁ ଆହୁତି ଦେଲେ ତାହା ବଢ଼େ, ସେପରି କାମନା ଓ ବଢ଼େ। ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଚାଉଳ, ଯବ, ସୁନା, ଗୋବଂଶ, ଓ ନାରୀମାନେ ଅଛନ୍ତି—ଏସବୁ ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ; ଏଥିରେ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି ରଖି, ମନୁଷ୍ୟ ମୋହିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି କାର୍ମିକ, ମନସିକ ଓ ବାଚିକ ଶୁଚିତାର ଅଗ୍ନିକୁ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଜଳାଏ, ସେ ତେବେ ବ୍ରହ୍ମ ଲାଭ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଭୟ ଦିଏ ନାହିଁ, ଓ ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କୁ ଭୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ଅନୁରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ ନାହିଁ—ସେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ତୀବ୍ର କାମନା, ଯାହା ବିକୃତ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଛାଡ଼ିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯାହା ଶରୀର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ କମେ ନାହିଁ, ଏହି ଆସକ୍ତି ଯାହାର ଶେଷ ନାଶ—ଏହି ତୃଷ୍ଣାକୁ ଯିଏ ଛାଡ଼େ, ତା’ରେ ଆନନ୍ଦ ଆସେ। ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିର ଧନ ଶୀଘ୍ର କ୍ଷୟ ହୁଏ, ଦାନ୍ତ ବି ଖରାପ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଜୀବନ ଓ ଧନ ପ୍ରତି ଆଶା ବୟସ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ସଂସାରରେ ଯେ ସୁଖ ଅଛି, ସେ କାମନା ଛାଡ଼ି ଅଛି; ଯେ ଦେବସମ ସୁଖ, ତା’ପରି ମହାନ—ତା’ର ଏକ ଷୋଡ଼ଶଂଶ ମଧ୍ୟ ତୃଷ୍ଣା ରହିତ ସୁଖ ସମ କୁହାଯାଏ ନାହିଁ।” ଏପରି କଥା କହି, ଏହି ରାଜା ଋଷି ତାଙ୍କ ରାନୀ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।