ଏହିପରି ଏକ ପବିତ୍ର ବଂଶାବଳୀର କଥା ଆମେ ଶୁଣୁଛୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ ମହାନ ମାତାଙ୍କ ପୁଏମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ—ସେମାନେ ହେଲେ ଅଙ୍ଗଦ, କୁମୁଦ ଓ ଶ୍ୱେତ। ସେଠି ଏକ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ଶ୍ୱେତା। ଏହି ବଂଶରେ ଅବଗାହ, ଚିତ୍ର, ଶୂର ଓ ଚିତ୍ରବର ନାମକ ପୁଏମାନେ ଥିଲେ, ଚିତ୍ରସେଣ ମଧ୍ୟ ଏହି ବଂଶର ପୁଏ ଥିଲେ ଏବଂ ଚିତ୍ରବତୀ ନାମକ ଏକ କନ୍ୟା ଥିଲେ। ଏହିପରି, ଉପଙ୍ଗଙ୍କର ପୁଏ ଥିଲେ ତୁମ୍ବ, ତୁମ୍ବବନ ଓ ଜନସ୍ତମ୍ଭ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ଉପଙ୍ଗଙ୍କର ପୁଏ ଭାବରେ ଅନୁସ୍ମୃତ। ଏଥିରେ ଭଜ୍ରର ଓ କ୍ଷିପ୍ର ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଗବେଷଙ୍କର ପୁଏ ଭୂରିନ୍ଦ୍ର ଓ ଭୂରି ଥିଲେ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର କନ୍ୟା ସୁତାନୂର ନାମେ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିଥିଲେ। ସୁତାନୂରଙ୍କୁ ଏଶ୍ୱସୁତଙ୍କ ପୁଏ ଭାବରେ ବିଶିଷ୍ଟ ବଜ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ବଜ୍ରଙ୍କର ପୁଏ ପ୍ରତିବାହୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଏ ସୁଚାରୁ ଥିଲେ। କଶ୍ମା ନାମକ ମହିଳା ସାମ୍ବଙ୍କର ପୁଏ ସୁପାର୍ଶ୍ୱଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ମହାତ୍ମା ଯାଦବମାନେ ମଧ୍ୟ ତିନି କୋଟି ପୁଏ ଥିଲେ। ଏଠାରେ ଷଠି ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିର ଅଂଶଧାରୀ ପୁଏମାନେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦମନ କରୁଥିଲେ। ପୂର୍ବକାଳରେ ଯେଉଁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ବିନଶ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଲୋକଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ ସେମାନେ ଯାଦବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏଠିରେ ଦଶ ଓ ଏକ, ଏପରି ଏଗାରୋଟି ଯାଦବ କୁଳ ଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଆକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବଂଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱୟଂ ଏହି ବଂଶରେ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ ବିସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଏଠିରେ ବୃଷ୍ଣି ବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି ବିସ୍ତୃତ ଓ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି; ଏହାକୁ କହିବା ଦ୍ୱାରା କାମ୍ୟ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ ହୋଇଥାଏ। ଏବେ, ମଣିଷ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ କଥା ଶୁଣ; ସେମାନେ ସଂକର୍ଷଣ, ବାସୁଦେବ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସାମ୍ବ ଏବଂ ଅନିରୁଦ୍ଧ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ନାୟକ ଏହି ବଂଶର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପାଳକ। ସପ୍ତ ଋଷି, କୁବେର, ଯକ୍ଷ ଏବଂ ମଣିବର ମଧ୍ୟ ଏହି ବିଶିଷ୍ଟ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଥିଲେ। ଏଠିରେ ଶାଳକି, ବଦର, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଧନ୍ୱନ୍ତରୀ, ମହାଦେବ ନନ୍ଦିନ, ଶାଳଙ୍କାୟନ, ଆଦିଦେବ ଓ ଜିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷମାନେ ଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ କେଉଁଠି ଏବଂ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ? ସେ କେତେଥର ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଆଗାମୀ ଦିନରେ କେତେ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେବେ? ସେ କାହିଁକି ବ୍ରହ୍ମା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯୁଗ ଶେଷରେ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବେ ଆସିଥିଲେ? ଏହି ବିସ୍ତୃତ କଥା ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଛା କରୁଛୁ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନେକ ଦେହରେ ତାଙ୍କ କୃତ୍ୟ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ତାଙ୍କ ଚତୁର କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ତାଙ୍କ ଅବତାର ଓ କ୍ରମକଥା, ତାଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ, ଏହି ସବୁ ଆମକୁ କହିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ। ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ କେମିତି ବସୁଦେବଙ୍କ ଘରେ ବସୁଦେବ ଭାବେ ଆସିଥିଲେ? ଏହି ଅମର ଦେବତାମାନେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁ ଦେବଲୋକ ଛାଡ଼ି ମନୁଷ୍ୟ ଲୋକକୁ ଆସିଥିଲେ? ହରି, ଦେବମାନ୍ୟ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ନାୟକ, ଭୂମି ଓ ଦିବିର ମୂଳ, ସେ ଦିବ୍ୟ ଆତ୍ମା କାହିଁକି ମନୁଷ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ? ଯିଏ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ମନୋମୟ ଚକ୍ରକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇଥାଏ, ସେ କେମିତି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନର ଉଦୟ କଲେ? ଯିଏ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଗୋପାଳନ କରାଇଥିଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ କେମିତି ଗୋପାଳକ ଭାବେ ଗୋପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆସିଥିଲେ? ଯିଏ ସମସ୍ତ ଭୂତର ଆତ୍ମା ଭାବେ ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତକୁ ବିଭାଜନ କରି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ସେ ଶ୍ରୀଧର କେମିତି ଏହି ଭୂମିରେ ଏକ ନାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରାଗଲେ? ଯିଏ ତିନି ପଦକ୍ରମେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବିଜୟ କରି, ତିନି ମହାପୁରୁଷାର୍ଥ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ? ଯିଏ ଶେଷ ସମୟରେ ଜଳର ଆକାର ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପାନ କରି, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ପଥରେ ଏକମାତ୍ର ସାଗର କରିଥିଲେ? ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଯିଏ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ପୃଥିବୀକୁ ଦାନ କରିଥିଲେ? ଯିଏ ସିଂହ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏବଂ ସେହି ରୂପକୁ ବିଭାଜନ କରି, ପୂର୍ବରୁ ଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବିନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ? ଯିଏ ପୂର୍ବରୁ ଔର୍ବ ନାମକ ଅଗ୍ନି ଭାବେ, ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ଭାବେ ପାତାଳରେ ବ୍ୟାପ୍ତି ହୋଇ, ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ଜଳ ହୋମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ? ଯିଏ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ସହସ୍ରପାଦ, ସହସ୍ରକିରଣ, ସହସ୍ରଶିରା ଦେବତା ଭାବେ ପୂଜିତ? ଯାହାଙ୍କ ନାଭିର କମଳବନରୁ ପିତୃଲୋକ ଉଦ୍ଭବିତ, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକମାତ୍ର ସାଗରରେ ଆବୃତ, ସେଠାରେ ନିର୍ମଳ କମଳ ଦେଖାଦେଲା? ଯିଏ ତାରକାମୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଦୈତ୍ୟମାନେ ନାଶ କରିଥିଲେ? ଯିଏ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ଚଢ଼ି କ୍ଷୀରସାଗରର ଉତ୍ତର କୂଳରେ କାଳନେମିକୁ ବିନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେଠି ଅନନ୍ତ ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହୋଇ ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ? ପୁରାତନ କାଳରେ ଅଦିତି ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଇ, ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ଭୂତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନମ୍ର କରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ବାୟୁ ଜଗତର ଗୃହଗୁଡ଼ିକୁ ଉଠାଇ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଜଳରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରାଚୀନ ଦେବତା ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଦେବମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି ପୁରୁହୂତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନାୟକ କରିଥିଲେ। ସେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଗାର୍ହପତ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ଅନ୍ୱାହାର୍ୟ ଯଜ୍ଞ, ଆହବନୀୟ ଅଗ୍ନି ଏବଂ କୁଶଶ୍ରବ ନାମକ ବେଦି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ସେ ଅଞ୍ଜଳି ପାତ୍ର, ଉପଭୃତ୍ତ ସ୍ନାନ, ତ୍ରିପ୍ରକାର ହୋମ କ୍ରମ ଏଠିରେ ପାଳନ କରିଥିଲେ। ସେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ହୋମ ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିଲେ, ଯଜ୍ଞର ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ; ସେ ଯଜ୍ଞ ରୂପେ ଯଜ୍ଞର କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।