ଏହି ଗାଥାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ହାତୀବଂଶର ଉତ୍ପତ୍ତି, ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ରୂପର ବିବରଣା। ଶୂଳା, ସ୍ଥୂଳା, ଶିରୋଦାନ୍ତ ଏବଂ ସ୍ଵେତ ନଖରେ ଶୁଭ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏହି ହାତୀମାନେ "ଆକୁଳିକ" ଭାବେ ପରିଚିତ। ପୁଷ୍ପଦନ୍ତ, ବୃହତ୍ସାମା, ଷଡ୍ଦନ୍ତ, ଦନ୍ତପୁଷ୍ପବାନ୍ ଓ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ—ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାନ, ସହଯୋଗୀ ଓ ଶୋଭାୟିତ ଦନ୍ତରେ ଅଳଙ୍କୃତ। ଏହି ରଜତରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ହାତୀମାନେ ମୋଟ ଓଠ, ରୂପବାନ୍, କଳା ଚର୍ମ, ଉଜ୍ୱଳ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଥିଲେ। ସାମ୍ନାଠାରୁ ବାମଦେବ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ କଜଳ ଭଳି କଳା ଥିଲେ, ଏବଂ ପରେ ବାମନ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଥିଲେ ଆଙ୍ଗଦା ଓ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ନୀଳବେଳ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଚଣ୍ଡ ନାମକ ଏକ ହାତୀ ଥିଲେ, ଯାହାର ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଦୃଢ଼, ଚଉଡ଼ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଓ ଦ୍ରୁତ ଚଳନ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ବଂଶରେ କେତେକ ହାତୀ ଅସଂଖ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ମାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଧି ରଖୁଥିଲେ। ସୁପ୍ରତୀକ ନାମକ ଏକ ହାତୀ ରୂପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତିନି ପୁଅ—ପ୍ରହାରୀ, ସମ୍ପାତୀ, ପୃଥୁଚିତ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ବଂଶରେ ଦୀର୍ଘ ତାଳୁ ଓ ଓଠ, ସୁନ୍ଦର ମୁଣ୍ଡ ଓ ପେଟ ଥିବା ହାତୀମାନେ ମୃଦୁ ଭାବରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଅଞ୍ଜନାଠାରୁ ଅଞ୍ଜନା ଓ ସାମ୍ନାଠାରୁ ଅଞ୍ଜନାବତୀ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହିମାନେ ଆୟୁରାଜର ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କ ମା' ଖ୍ୟାତି ଅର୍ଜନ କଲେ। ଏହି ବଂଶରେ ମୁଣ୍ଡ ଭଲି ଭାଗ ଭାଗ ହୋଇଥିବା, ମେଘ ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ରୂପବାନ୍, ଗଢ଼ା ଶରୀର, କମଳ ରଙ୍ଗ, ଗୋଲାକାର, ଦନ୍ତ ବିହୀନ, ହଳଦିଆ ଓ ଲମ୍ବା ମୁଖ ଥିବା ହାତୀମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ଚନ୍ଦ୍ରମସ ଓ ସାମ୍ନାଠାରୁ ପିଙ୍ଗଳା ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ କମଳ ଭଳି ଉଜ୍ୱଳ। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଥିଲେ ମହାପଦ୍ମ ଓ ଉର୍ମିମାଳୀ। ଏହି ବଂଶରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ସମାନ ଗୁଣ ଥିବା, ଭୟଙ୍କର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପେଟ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରିୟ ହାତୀମାନେ। ଦେବତାମାନେ ଏହି ହାତୀମାନେକୁ ଦାନବମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହାର କଲେ, ଏବଂ ଜୟ ଲାଭ କରି ସେମାନେ ଏହି ହାତୀମାନେକୁ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ପଠାଇଲେ। ଏହି ବଂଶରୁ ଦେବତାମାନେ ଅଙ୍ଗ, ଲୋମପାଦ ଓ ସୂତ୍ରକାରଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷିତ ହାତୀ ଦେଲେ। ହାତୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱିରଦ (ଦୁଇ ଦନ୍ତରୁ), ହସ୍ତୀ (ହସ୍ତ/ହାତରୁ), କରୀ (ସୁଣ୍ଡରୁ), ବରଣ (ରକ୍ଷା କରୁଥିବା), ଦନ୍ତୀ (ଦନ୍ତରୁ), ଗଜ (ଗଜ୍ଜନ କରୁଥିବାରୁ) ଭାବେ କୁହାଯାଏ। କୁଞ୍ଜର (ଘୁରୁଥିବାରୁ), ନାଗ (ପାହାଡ଼ ସହିତ ବିରୋଧ କରୁଥିବାରୁ), ମତଙ୍ଗ (ମତଙ୍ଗ ଋଷିରୁ), ଦ୍ୱିପ (ଦୁଇରୁ), ସାମଜ (ସାମ୍ନାଠାରୁ ଜନ୍ମିଥିବାରୁ) ଏହି ସମସ୍ତ ନାମର କ୍ରମ ଏଭଳି। ଏହି ହାତୀମାନଙ୍କ ଜିଭ ଦେଖିବାକୁ ଉପରକୁ ମୁଡ଼ିଯାଏ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଶାପରୁ ହୋଇଛି। ଶକ୍ତି ଅଭାବ ଓ ଲୁଚିଥିବା ଲିଙ୍ଗ ଏହିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ଶାପରୁ ହୋଇଛି। ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଝିଅମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉତ୍ପତ୍ତିର ହାତୀମାନେ ଜନ୍ମିଲେ। ଏହି ହାତୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ପ୍ରକାଶ ଓ ନାମର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ବିଭାବସୁ ରାଜା ଥିବା ଏହି ହାତୀମାନେ ବିଷୟରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ। କୌଶିକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଥମେ ସମୁଦ୍ରରୁ, ପରେ ଗଙ୍ଗାରୁ ଏବଂ ଅଞ୍ଜନ ଏକମାତ୍ର ମୂଳରୁ ପୂର୍ବ ହାତୀବନର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା। ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଉତ୍ତର ଓ ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ, କରୂଷ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ସ୍ଥାନରେ ସୁପ୍ରତୀକଙ୍କ ବନ ଅଛି। ଅନ୍ୟ ଏକ ସୀମାରେ, ଉତ୍ତର ଓ ଆବେଦିସ ସହିତ, ପଞ୍ଚମ ବନକୁ "ବାମନ ଶରୀରୀ" ବନ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଆଉ ଏକ ସୀମା ହେଉଛି ଲୌହିତ୍ୟ ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ରର ପଶ୍ଚିମରେ, ଏହି ବନକୁ ଯମଙ୍କ ବନ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ, ଯାହା ପାହାଡ଼ ଧାରା ଅନୁସାରେ ଅଛି। ଭୂତି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଜୀବ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସେବକମାନେକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—କେହି ବଡ଼, କେହି ସୁକୁମାର, କେହି ଉଚ୍ଚ, କେହି ବାମନ, କେହି ଛୋଟ, କେହି ସମାନ ଉଚ୍ଚତାର। ଏମାନଙ୍କ କିଛି ପତିତ କାନ, ଲଟକୁଥିବା ଓଠ, ଝୁଲିଥିବା ଜିଭ, ଓ ଝୁଲିଥିବା ଛାତି ଓ ପେଟ ଥିଲେ। କେହି ଏକ ଆକୃତି, କେହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଆକୃତି, କେହି ଭାରୀ ନିତମ୍ବ ଓ ମୋଟ ଗୋଡ଼ ଥିଲେ। ଏମାନେ ହିଲା, ପୋଖରୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀ କୂଳରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ। କେହି କଳା, ଧଳା, ନୀଳ, ଲାଲ ରଙ୍ଗର, କେହି କାଠିଆ, ଚିଟିଆ, ଧୂସର, କୁଣ୍ଡଳିଆ ଓ ଗୋରଖିଆ ରୂପରେ ଥିଲେ। କେହି ମୁଞ୍ଜ ଘାସ ଭଳି କେଶ, କେହି କଠୋର କେଶ, କେହି ସର୍ପ ଉପବୀତ ପିନ୍ଧିଥିଲେ। କେହି ଉଭା ଚକ୍ଷୁ, ବିକୃତ ଚକ୍ଷୁ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚକ୍ଷୁ, ବହୁ ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ; କେହି ବହୁମୁଣ୍ଡ, କେହି ମୁଣ୍ଡ ବିହୀନ, କେହି ଏକମୁଣ୍ଡ ଥିଲେ। କେହି ଭୟଙ୍କର, ମହାକାୟ, ଲୋମଶ, ଅନେକ ଲୋମଶ, କେହି ଅନ୍ଧ, ଜଟିଲ, ବାମନ, କେହି ଘୋଡ଼ା ଭଳି ହିନ୍ହେଲୁଥିଲେ। ଏମାନେ ହିଲା, ପୋଖରୀ, ସମୁଦ୍ର ଓ ନଦୀ କୂଳରେ ବସିଥିଲେ; କେହି ଏକ କାନ, ବଡ଼ କାନ, ଶଂଖ ଭଳି କାନ, କେହି କାନ ବିହୀନ ଥିଲେ। କେହି ଦନ୍ତି, କେହି ନଖ, କେହି ଦନ୍ତ ବିହୀନ, କେହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଜିଭ ଥିଲେ; କେହି ଏକ ହାତ, ଦୁଇ ହାତ, ତିନି ହାତ, କେହି ହାତ ବିହୀନ ଥିଲେ। କେହି ଏକ ପାଉଁ, ଦୁଇ, ତିନି, କିମ୍ବା ବହୁ ପାଉଁ ଥିଲେ; ମହାଯୋଗୀ, ମହାଶକ୍ତି, ତୀବ୍ର ତପସ୍ଵୀ, ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଥିଲେ। ଏମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅବାଧ ଚଳନ କରୁଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଯେକୌଣସି ଆକୃତି ଧାରଣ କରିପାରିଥିଲେ; କେହି ଭୟଙ୍କର, କ୍ରୂର, ଶୁଦ୍ଧ, ମଙ୍ଗଳମୟ, ଧର୍ମିକ ଓ ଚତୁର ଥିଲେ। କେହି କୁଶ ହାତରେ, ବଡ଼ ଜିଭ, ବଡ଼ କାନ, ବଡ଼ ଜହ୍ନା, କେହି ହାତ, ମୁଖ କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଖାଇଥିଲେ, କେହି ଖପର ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିଥିଲେ। ଏମାନେ ଧନୁର୍ଧରୀ, ଗଦା, ଖଡ୍ଗ, ଶୁଳ ଧାରୀ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମୁଖ, ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଚକ୍ଷୁ, ବିଭିନ୍ନ ମାଳା ଓ ଅଙ୍ଗରାଗରେ ଶୋଭିଥିଲେ। କେହି ଭୋଜ୍ୟ ଓ ମାଂସ ଭକ୍ଷକ, ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତିର, ଶୋଭାମୟ ଆକୃତିରେ, କେହି ରାତି ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଚଳନ କରୁଥିଲେ, କେହି ଭୟଙ୍କର, କେହି ମୃଦୁ, କେହି ଦିନେ ଚଳନ କରୁଥିଲେ, କେହି ଦୁର୍ଦ୍ଶନୀୟ, କେହି ଭୟଙ୍କର ରାତ୍ରିଚର।