ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଅନର୍କଶ୍ଚ ଅନର୍କା ଚ କୁଖଣ୍ଡଶ୍ଚ କୁଖଣ୍ଡିକା। ପାଣିପାତ୍ରଃ ପାଣିପାତ୍ରୀ ପାଂଶୁଃ ପାଂଶୁମତୀ ତଥା ॥ ୮.

ଅନର୍କ ଓ ଅନର୍କା, କୁଖଣ୍ଡ ଓ କୁଖଣ୍ଡିକା, ପାଣିପାତ୍ର ଓ ପାଣିପାତ୍ରୀ, ପାଂଶୁ ଓ ପାଂଶୁମତୀ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ନିତୁଣ୍ଡଶ୍ଚ ନିତୁଣ୍ଡୀ ଚ ନିପୁଣା ନିପୁଣସ୍ତଥା। ଛଲାଦୋଚ୍ଛେଷଣା ଚୈଵ ପ୍ରସ୍କନ୍ଦଃ ସ୍କନ୍ଦିକା ତଥା। ଷୋଡଶାନାଂ ପିଶାଚାନାଂ ଗଣାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତୁ ଷୋଡଶ ॥ ୮.

ନିତୁଣ୍ଡ ଓ ନିତୁଣ୍ଡୀ, ନିପୁଣ ଓ ନିପୁଣା, ଛଳାଦୋଚ୍ଛେଷଣା, ପ୍ରସ୍କନ୍ଦ ଓ ସ୍କନ୍ଦିକା—ଏହି ଛଉଦଶ ପିଶାଚ ଦଳର ନାମ ଦିଆଯାଇଛି।

ଅଜାମୁଖା ଵକ୍ରମୁଖାଃ ପୂରିଣଃ ସ୍କନ୍ଦିନସ୍ତଥା। ଵିପାଦାଙ୍ଗାରିକାଶ୍ଚୈଵ କୁମ୍ଭପାତ୍ରାଃ ପ୍ରକୁନ୍ଦକାଃ ॥ ୮.

ଅଜାମୁଖା, ବକ୍ରମୁଖା, ପୂରିଣ, ସ୍କନ୍ଦିନ, ବିପାଦାଙ୍ଗରିକା, କୁମ୍ଭପାତ୍ର ଓ ପ୍ରକୁଣ୍ଡକା।

ଉପଚାରୋଲୂଖଲିକା ହ୍ଯନର୍କାଶ୍ଚ କୁଖଣ୍ଡିକାଃ। ପାଣିପାତ୍ରାଶ୍ଚ ନୈତୁଣ୍ଡା ଊର୍ଣାଶା ନିପୁଣାସ୍ତଥା ॥ ୮.

ଉପଚାରଉଲୂଖଳିକା, ଅନର୍କା, କୁଖଣ୍ଡିକା, ପାଣିପାତ୍ରା, ନୈତୁଣ୍ଡା, ଊର୍ଣ୍ଣାଶା ଓ ନିପୁଣା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

ସୂଚୀମୁଖୋଚ୍ଛେଷଣାଦାଃ କୁଲାନ୍ଯେତାନି ଷୋଡଶ। ଇତ୍ଯେତା ହ୍ଯଭିଜାତାସ୍ତୁ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡାନାଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ॥ ୮.

ସୂଚୀମୁଖ ଓ ଉଚ୍ଛେଷଣାଦା—ଏହି ଛଉଦଶ ବଂଶ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏମାନେ କୂଷ୍ମାଣ୍ଡମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ ପରିବାର।

ପିଶାଚାସ୍ତେ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯାଃ ସୁକଲ୍ପା ଇତି ଜଜ୍ଞିରେ। ବୀଭତ୍ସଂ ଵିକୃତାଚାରଂ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରମନନ୍ତକମ୍। ଅତସ୍ତେଷାଂ ପିଶାଚାନାଂ ଲକ୍ଷଣଞ୍ଚ ନିବୋଧତ ॥ ୮.

ଏହି ପିଶାଚମାନେ ସୁନିର୍ମିତ ଭାବରେ ଜଣାଯିବେ; ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଓ ବିକୃତ ଆଚରଣରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଅନେକ ସନ୍ତାନ ଓ ପଉତିନା ଥିବା। ଏହିପରି, ପିଶାଚମାନଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ ଶୁଣ।

ସର୍ଵାଙ୍ଗକେଶା ଵୃତ୍ତାଖ୍ଯା ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣୋ ନଖିନସ୍ତଥା। ତିର୍ଯଙ୍ଗାଃ ପୁରୁଷାଦାଶ୍ଚ ପିଶାଚାସ୍ତେ ହ୍ଯଧୋମୁଖାଃ ॥ ୮.

ସମସ୍ତ ଦେହରେ ଲୋମ ଥିବା, ବୃତ୍ତାଖ୍ୟା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଦଂଷ୍ଟ୍ର ଓ ନଖ ଥିବା, ଦେହ ବାଙ୍କା, ଏହି ପୁରୁଷାଦ ପିଶାଚମାନେ ମୁହଁ ତଳକୁ ଥାଏ।

ଅକେଶକା ହ୍ଯରୋମାଣସ୍ତ୍ଵଗ୍ଵସାଶ୍ଚର୍ମଵାସସଃ। କୂଷ୍ମାଣ୍ଡିକାଃ ପିଶାଚାସ୍ତେ ତିଲଭକ୍ଷାଃ ସଦାମିଷାଃ ॥ ୮.

କେହି ଚୁଲ ଓ ଦେହରେ ଲୋମ ନଥିବା, ଚର୍ମ ଓ ମାଂସରେ ପିନ୍ଧିଥିବା; ଏହି କୂଷ୍ମାଣ୍ଡିକା ପିଶାଚମାନେ ସଦା ତିଳ ଓ ମାଂସ ଭୋଜନ କରନ୍ତି।

ଵକ୍ରାଙ୍ଗହସ୍ତପାଦାଶ୍ଚ ଵକ୍ରଶୀଲାଗତାସ୍ତଥା। ଜ୍ଞେଯା ଵକ୍ରପିଶାଚାସ୍ତେ ଵକ୍ରଗାଃ କାମରୂପିଣଃ ॥ ୮.

ବାଙ୍କା ହାତ ପା ଓ ଅଂଗ ଥିବା, ବାଙ୍କା ଚରିତ୍ରରେ ଲିନ, ଏମାନେ ବାଙ୍କା ପିଶାଚ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ, ଯେଉଁମାନେ ବାଙ୍କା ଭାବରେ ଚଳନ କରନ୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଲମ୍ବୋଦରାସ୍ତୁଣ୍ଡନାଶା ହ୍ରସ୍ଵକାଯଶିରୋଭୁଜାଃ। ନିତୁନ୍ଦକାଃ ପିଶାଚାସ୍ତେ ତିଲତକ୍ଷାଃ ପ୍ରିଯଶ୍ରଵାଃ ॥ ୮.

ଲମ୍ବା ପେଟ, ଠୁଣ୍ଡି ନାକ, ଛୋଟ ଦେହ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ବାହୁ ଥିବା—ଏହି ନିତୁଣ୍ଡକ ପିଶାଚମାନେ ତିଳ ଭଲପାଆନ୍ତି ଓ ସମ୍ମାନିତ।

ଵାମନାକୃତଯଶ୍ଚୈଵ ଵାଚାଲାଃ ପ୍ଲୁତଗାମିନଃ। ପିଶାଚାନର୍କମର୍କାସ୍ତେ ଵୃକ୍ଷଵାସାଦନପ୍ରିଯାଃ ॥ ୮.

ବାମନ ଆକୃତି, ବହୁ କଥା କହୁଥିବା, ଲାଫି ଲାଫି ଚଳିଥିବା—ଏହି ଅନର୍କ ଓ ମର୍କ ପିଶାଚମାନେ ଗଛରେ ବସନ୍ତି ଓ ଖାଦ୍ୟକୁ ଅପସନ୍ଦ କରନ୍ତି।

ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵବାହୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରୋମାଣ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵଵୃକ୍ଷାସ୍ତଥାଲଯାଃ। ମୁଞ୍ଚନ୍ତି ପାଂଶୂନଙ୍ଗେଭ୍ଯଃ ପିଶାଚାଃ ପାଂଶଵଶ୍ଚ ତେ ॥ ୮.

ଉପରକୁ ବାହୁ, ଚୁଲ ଓ ଗଛ ଥିବା, ଏମିତି ସ୍ଥାନରେ ବସିଥିବା, ଏହି ପାଂଶବ ପିଶାଚମାନେ ଦେହରୁ ଧୁଳି ଛାଡନ୍ତି।

ଧମନୀମତକାଃ ଶୁଷ୍କାଃ ଶ୍ମଶ୍ରୁଲାଶ୍ଚୀରଵାସସଃ। ଉପଵୀରାଃ ପିଶାଚାଶ୍ଚ ଶ୍ମଶାନାଯତନାସ୍ତଥା ॥ ୮.

ନଳିକା ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଶୁଷ୍କ, ଦାଢ଼ି ଥିବା, ଚିରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଏହି ଉପବୀର ପିଶାଚମାନେ ଶ୍ମଶାନରେ ବସନ୍ତି।

ଵିଷ୍ଟବ୍ଧାକ୍ଷା ମହାଜିହ୍ଵା ଲେଲିହାନା ହ୍ଯୁଦୂଖଲାଃ। ହସ୍ତ୍ଯୁଷ୍ଟ୍ରସ୍ଥୂଲଶିରସୋ ଵିରତା ବଦ୍ଧପିଣ୍ଡକାଃ ॥ ୮.

ଅଡ଼ିକିଥିବା ଆଖି, ବଡ଼ ଜିଭ, ଚାଟୁଥିବା, ଉଲୂଖଳ ଆକୃତି ଦେହ, ହାତୀ ବା ଉଠ ଭଳି ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡ, ନିର୍ବିକାର ଓ ବନ୍ଧା ଗଠି ଥିବା।

ପିଶାଚାଃ ସୁମ୍ଭପାତ୍ରାସ୍ତେ ଅଦୃଷ୍ଟାନ୍ନାନି ଭୁଞ୍ଜତେ। ସୂକ୍ଷ୍ମାସ୍ତୁ ରୋମଶାଃ ପିଙ୍ଗା ଦୃଷ୍ଟାଦୃଷ୍ଟାଶ୍ଚରନ୍ତି ଵୈ ॥ ୮.

ସୁମ୍ଭପାତ୍ର ପିଶାଚମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାନ୍ତି; ସୂକ୍ଷ୍ମମାନେ ଲୋମଶ ଓ ପିଙ୍ଗଳ, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ ଚଳନ କରନ୍ତି।

ଅଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଵିଶନ୍ତୀହ ନିପୁଣାସ୍ତେ ପିଶାଚକାଃ. ଆକର୍ଣ ଦାରିତାସ୍ଯାଶ୍ଚ ଲମ୍ବଶ୍ରୂସ୍ଥୂଲନାସିକାଃ ॥ ୮.

ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସବୁ ଅନିୟମିତ ଓ ଚତୁର୍ ପିଶାଚମାନେ ଆସନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫାଟିଥିବା ମୁହଁ, ଲଟକୁଥିବା ଠୋଠ ଓ ମୋଟା ନାକ ଥାଏ।

ହସ୍ତପାଦାକ୍ରାନ୍ତଗଣା ହ୍ରସ୍ଵକାଃ କ୍ଷିତିଦୃଷ୍ଟଯଃ। ବାଲାଦାସ୍ତେ ପିଶାଚା ଵୈ ସୂତିକାଗୃହସେଵିନଃ ॥ ୮.

କିଛି ପିଶାଚମାନେ ହାତପାଏ ଚାପି ଧରିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଛୋଟ ଦେହ ଓ ମାଟିକୁ ଚାହିଁ ରହନ୍ତି; ଏହି ପିଶାଚମାନେ ଶିଶୁମାନେଠାରୁ ଶକ୍ତି ନେଇଥାନ୍ତି ଓ ସୂତି ଘରକୁ ଯାଉଥାନ୍ତି।

ପୃଷ୍ଠତଃ ପାଣିପାଦାଶ୍ଚ ହ୍ରସ୍ଵକା ଵାତରଂହସଃ। ପିଶିତାଦାଃ ପିଶାଚାସ୍ତେ ସଂଗ୍ରାମେ ରୁଧିରାଶିନଃ ॥ ୮.

କିଛି ପିଶାଚଙ୍କର ହାତପାଏ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚିଥାଏ, ସେମାନେ ଛୋଟ ଦେହ ଓ ବାୟୁ ସମାନ ତେଜ ଅଟେ; ସେମାନେ ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ରକ୍ତ ପିଉଥାନ୍ତି।

ନଗ୍ନକା ହ୍ଯନିକେତାଶ୍ଚ ଲମ୍ବକେଶାଶ୍ଚ ପିଣ୍ଡକାଃ। ପିଶାଚାଃ ସ୍କନ୍ଦିନସ୍ତେ ଵୈ ଅନ୍ଯା ଉଚ୍ଛୁସନାଶିନଃ । ଷୋଡଶ ଜାତଯସ୍ତେଷାଂ ପିଶାଚାନାଂ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତାଃ ॥ ୮.

କିଛି ପିଶାଚ ନଗ୍ନ, ଘର ନଥିବା, ଲମ୍ବା କେଶ ଓ ଗୋଲା ଦେହ ଥିବା; ସେମାନେ 'ସ୍କନ୍ଦିନ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ, ଅନ୍ୟମାନେ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ପିଶାଚମାନେ ସୋଳଟି ପ୍ରକାର ଅଟେ।

ଏଵଂଵିଧାନ୍ପିଶାଚାଂସ୍ତୁ ଦୀନାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାନୁକମ୍ପଯା। ତେଭ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମା ଵରଂ ପ୍ରାଦାତ୍କାରୁଣ୍ଯାଦଲ୍ପଚେତସଃ। ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନଂ ପ୍ରଜାସ୍ତେଷାଂ କାମରୂପତ୍ଵମେଵ ଚ ॥ ୮.

ଏପରି ଦୁଃଖିତ ପିଶାଚମାନେ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଦୟାବଶତଃ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଉଥିଲେ— ଅଦୃଶ୍ୟ ହେବା ଓ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରିବା ଶକ୍ତି।

ଉଭଯୋଃ ସନ୍ଦ୍ଯଯୋଶ୍ଚାରଂ ସ୍ଥାନାନ୍ଯାଜୀଵମେଵ ଚ। ଗୃହାଣି ଯାନି ଭଗ୍ନାନି ଶୂନ୍ଯାନ୍ଯଲ୍ପଜନାନି ଚ ॥ ୮.

ଦିନ ଓ ରାତିର ସଂଧିବେଳାରେ, ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ଓ ଜୀବିକା ହେଉଛି ଭଙ୍ଗା, ଶୂନ୍ୟ, କିମ୍ବା ଅଳ୍ପ ଲୋକ ଥିବା ଘର।

ଵିଧ୍ଵସ୍ତାନି ଚ ଯାନି ସ୍ଯୁରନାଚାରୋଷିତାନି ଚ। ଅସଂସ୍ପୃଷ୍ଟୋପ ଲିପ୍ତାନି ସଂସ୍କାରୈର୍ଵର୍ଜିତାନି ଚ ॥ ୮.

ଯେଉଁ ଘର ଭସ୍ମୀଭୂତ, ଅପବିତ୍ର ଲୋକ ରହିଥିବା, ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ କିମ୍ବା ମଳ ଲେପିଥିବା, ଓ ଯେଉଁଠାରେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସେମାନେ ବାସ କରନ୍ତି।

ରାଜମାର୍ଗୋପରଥ୍ଯାଶ୍ଚ ନିଷ୍କୁଣ୍ଠାଶ୍ଚତ୍ଵରାଣି ଚ। ଦ୍ଵାରାଣ୍ଯଷ୍ଟାଲକାଶ୍ଚୈଵ ନିର୍ମମାନ୍ସଂକ୍ରମାଂସ୍ତଥା ॥ ୮.

ରାଜପଥ, ଗଲି, ଅପବିତ୍ର ଚଉକ, ଦ୍ୱାର, ଦେଢ଼ି, ଓ ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଅଧିକାର ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସେମାନେ ରହନ୍ତି।

ପଥୋ ନଦ୍ଯୋଽଥ ତୀର୍ଥାନି ଚୈତ୍ଯଵୃକ୍ଷାନ୍ମହାପଥାନ୍ । ପିଶାଚା ଵିନିଵିଷ୍ଟା ଵୈ ସ୍ଥାନେଷ୍ଵେତେଷୁ ସର୍ଵଶଃ ॥ ୮.

ପଥ, ନଦୀ, ପବିତ୍ର ଘାଟ, ମନ୍ଦିର ଗଛ, ଓ ବଡ଼ ରାସ୍ତା— ଏହି ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ପିଶାଚମାନେ ବାସ କରନ୍ତି।

ଅଧାର୍ମିକା ଜନାସ୍ତେ ଵୈ ଆଜୀଵା ଵିହିତାଃ ସୁରୈଃ। ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଃ ସଙ୍କରିକାଃ କାରୁଶିଲ୍ପିଜନାସ୍ତଥା ॥ ୮.

ଯେଉଁ ଲୋକ ଅଧର୍ମିକ, ଯାହାଙ୍କ ଜୀବିକା ଦେବତାମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି— ମିଶ୍ର ଜାତି, କଳାକାର, ଓ କାରିଗରମାନେ।

ଅମୃତୋପମସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଚୌରଵିଶ୍ଵାସଘାତିନାମ୍। ଏତୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ବହୁବିରନ୍ଯାଯୋପାର୍ଜ୍ଜିତୈର୍ଧନୈଃ । ଆରଭନ୍ତେ କ୍ରିଯା ଯାସ୍ତୁ ପିଶାଚାସ୍ତତ୍ର ଦେଵତାଃ ॥ ୮.

ଅମୃତ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଚୋର, ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା, ଓ ଅନ୍ୟାୟରେ ଧନ ଅର୍ଜନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ— ଯେଉଁଠାରେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ସେଉଁଠି ପିଶାଚ ଓ ଦୂତମାନେ ରହନ୍ତି।

ମଧୁମାଂସୌଦନୈର୍ଦଧ୍ନା ତିଲଚୂର୍ଣସୁରାସଵୈଃ। ଧୂପୈର୍ହାରିଦ୍ରକୃଶରୈସ୍ତୈଲଭଦ୍ରଗୁଡୌଦନୈଃ ॥ ୮.

ମଧୁ, ମାଂସ, ଭାତ, ଦହି, ତିଳ ଚୁରା, ମଦ, ଧୂପ, ହଳଦୀ ଭାତ, ତେଲ, ଗୁଡ଼, ଓ ଗୁଡ଼ ଭାତ— ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ।

କୃଷ୍ଣାନି ଚୈଵ ଵାସାଂସି ଧୂପାଃ ସୁମନସସ୍ତଥା। ଏଵଂ ଯୁକ୍ତାଃ ସୁବଲଯସ୍ତେଷାଂ ଵୈ ପର୍ଵସନ୍ଧିଷୁ। ପିଶାଚାନାମନୁଜ୍ଞାଯ ବ୍ରହ୍ମା ସୋଽଧିପତିର୍ଦଦୌ ॥ ୮.

କଳା ବସ୍ତ୍ର, ଧୂପ, ଓ ଫୁଲ— ଏପରି ଉପକରଣ ଓ ଶକ୍ତି ସହିତ, ପର୍ବ ସଂଧିବେଳାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ।

ସର୍ଵଭୂତପିଶାଚାନାଂ ଗିରିଶଂ ଶୂଲପାଣିନମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵଜନଯନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ଵ୍ଯାଘ୍ରାନ୍ସିଂହାଂଶ୍ଚ ଭାମିନୀ ॥ ୮.

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ପିଶାଚମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଶୂଳଧାରୀ ଗିରିଶଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ପୁଅମାନେ— ବାଘ ଓ ସିଂହ— ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।