ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ପୁତ୍ରତ୍ଵଂ କଲ୍ପଯାମାସ ସ୍ଵଯମେଵ ପୁରନ୍ଦରଃ। ଗାଧିର୍ନାମାଭଵତ୍ପୁତ୍ରଃ କୌଶିକଃ ପାକଶାସନଃ ।। ୨୯.

ପୁରନ୍ଦର ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ହେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କଲେ; ଏଭଳି ଭାବେ ପାକଶାସନଙ୍କ ପୁତ୍ର, କୌଶିକ ନାମକ ଗାଧି ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ପୌରୁକୁତ୍ସାଭଵଦ୍ଭାର୍ଯା ଗାଧିସ୍ତସ୍ଯାମଜାଯତ। ପୂର୍ଵ୍ଵଂ କନ୍ଯାଂ ମହାଭାଗାଂ ନାମ୍ନା ସତ୍ଯଵତୀଂ ଶୁଭାମ୍। ତାଂ ଗାଧିପୁତ୍ରଃ କାଵ୍ଯାଯ ଋଚୀକାଯ ଦଦୌ ପ୍ରଭୁଃ ।। ୨୯.

ଗାଧିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପୌରୁକୁତ୍ସ ବଂଶର ଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଗାଧି ଜନ୍ମ ନେଲେ; ପୂର୍ବରୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କନ୍ୟା, ସତ୍ୟବତୀ ନାମରେ, ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଗାଧି ତାଙ୍କୁ କାବ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଚୀକ ମୁନିଙ୍କୁ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ।

ତସ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରସ୍ତୁ ଵୈ ଭର୍ତ୍ତା ଭାର୍ଗଵୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ। ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ସାଧଯାମାସ ଚରୁଂ ଗାଧେସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। ୨୯.

ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ତାଙ୍କର ପତି, ଭୃଗୁବଂଶୀ ଭାର୍ଗବ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ପୁତ୍ର ପାଇଁ ସେ ଗାଧିଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଶେଷ ହବି ତିଆରି କଲେ।

ତଥା ଚାହୂଯ ସୁଧୃତିଋଚୀକୋ ଭାର୍ଗଵସ୍ତଦା। ଉପଯୋଜ୍ଯଶ୍ଚରୁରଯଂ ତ୍ଵଯା ମାତ୍ରା ଚ ତେଶୁଭେ ।। ୨୯.

ତାପରେ ସୁଧୃତି ଋଚୀକ, ଭାର୍ଗବ, ଡାକି କହିଲେ: 'ଏହି ହବି ତୁମେ ଓ ତୁମ ମାଁ ଦୁହେଁ ବ୍ୟବହାର କର।'

ତସ୍ଯାଂ ଜନିଷ୍ଯତେ ପୁତ୍ରୋ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭଃ। ଅଜେଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୈର୍ଯୁଦ୍ଧେ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭସୂଦନଃ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକ ତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜିତିପାରିବେନି, ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବୀରମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିବେ।

ତଵାପି ପୁତ୍ରଂ କଲ୍ଯାଣି ଧୃତିନ୍ତଂ ତପୋଧନମ୍। ଶମାତ୍ମକଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଚରୁରେଷ ଵିଧାସ୍ଯତି ।। ୨୯.

ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏକ ପୁଅ ପାଇବା; ସେ ଧୃଡ଼ ଚିତ୍ତ, ତପସ୍ୟାରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବେ; ସେ ଏହି ଚାରୁରୁ ଜନ୍ମ ନେବେ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାଂ ଭାର୍ଯ୍ଯାମୃଚୀକୋ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଃ। ତପସ୍ଯାଭିରତୋ ନିତ୍ଯମରଣ୍ଯଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ।। ୨୯.

ଏପରି କହି ରୁଚୀକ, ଭୃଗୁଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବା, ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଗାଧିଃ ସଦାରସ୍ତୁ ତଦା ଋଚୀକାଶ୍ରମମଭ୍ଯଗାତ୍। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାପ୍ରସଙ୍ଗେନ ସୁତାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନରେଶ୍ଵରଃ ।। ୨୯.

ସେ ସମୟରେ ଗାଧି ତାଙ୍କର ଜନାନୀ ସହିତ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉପଲକ୍ଷେରେ, ଝିଅକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ, ରୁଚୀକଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

ଚରୁଦ୍ଵଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଋଷେଃ ସତ୍ଯଵତୀ ସଦା। ଭର୍ତ୍ତୁର୍ଵଚନମଵ୍ଯଗ୍ରା ହୃଷ୍ଟା ମାତ୍ରେ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍ ।। ୨୯.

ସତ୍ୟବତୀ ସଦା ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମନେ ରଖି, ଖୁସି ହୋଇ ଋଷିଙ୍କ ଦୁଇଟି ଚାରୁ ନେଇ, ମାଆଙ୍କୁ ସେଥିରେ ଖବର ଦେଲେ।

ମାତା ତୁ ତସ୍ଯୈ ଦୈଵେନ ଦୁହିତ୍ରେ ସ୍ଵଂ ଚରୁଂ ଦଦୌ । ତସ୍ଯାଶ୍ଚରୁମଥାଜ୍ଞାନାଦାତ୍ମନଃ ସା ଚକାର ହ ।। ୨୯.

ଦେବତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟାରେ, ମାଆ ତାଙ୍କର ନିଜ ଚାରୁ ଝିଅକୁ ଦେଲେ; ଝିଅ ଅଜାଣି ମାଆଙ୍କ ଚାରୁ ଖାଇଲେ।

ଅଥ ସତ୍ଯଵତୀ ଗର୍ଭଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ତକରଂ ଶୁଭମ୍। ଧାରଯାମାସ ଦୀପ୍ତେନ ଵପୁଷା ଘୋରଦର୍ଶନା ।। ୨୯.

ତାପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ନାଶ କରିବାକୁ ନିୟତ।

ତମୃଚୀକସ୍ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୋଗେନାପ୍ଯନୁମୃଶ୍ଯ ଚ। ତଦାବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ୍ଵାଂ ଭାର୍ଯ୍ଯାଂ ଵରଵର୍ଣିନୀମ୍ ।। ୨୯.

ଏହା ଦେଖି ଏବଂ ଯୋଗବଳରେ ଅନୁଭବ କରି, ରୁଚୀକ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ଶୋଭାବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ କହିଲେ।

ମାତୁଃ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି ତେ ଭଦ୍ରେ ଚରୁଵ୍ଯତ୍ଯାସହେତୁନା। ଜନିଷ୍ଯତି ହି ପୁତ୍ରସ୍ତେ କ୍ରୂରକର୍ମାତିଦାରୁଣଃ ।। ୨୯.

ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମ ମାଆ ଚାରୁ ବଦଳ କରିଥିବାରୁ, ତୁମର ପୁଅ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଅତି ଭୟଙ୍କର ହେବ।

ମାତା ଜନିଷ୍ଯତେ ଵାପି ତଥାଭୂତଂ ତପୋଧନମ୍ । ଵିଶ୍ଵଂ ହି ବ୍ରହ୍ମ ତପସା ମଯା ତତ୍ର ସମର୍ପିତମ୍ ।। ୨୯.

ତୁମ ମାଆ ଏଭଳି ଏକ ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ସମ୍ପନ୍ନ; କାରଣ ମୁଁ ମୋର ସମସ୍ତ ତପସ୍ୟା ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦାନ କରିଛି।

ଏଵମୁକ୍ତା ମହାଭାଗା ଭର୍ତ୍ରା ସତ୍ଯଵତୀ ତଦା। ପ୍ରସାଦଯାମାସ ପତିଂ ସୁତୋ ମେ ନେଦୃଶୋ ଭଵେତ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣାପସଦସ୍ତ୍ଵନ୍ଯ ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ମୁନିରବ୍ରଵୀତ୍ ।। ୨୯.

ଏପରି ଭାବରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ସତ୍ୟବତୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ: 'ମୋର ପୁଅ ଏଭଳି ନ ହେଉ, ଅନ୍ୟ କେହି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ, ଏଭଳି ହେଉ,' ବୋଲି କହିଲେ। ତେବେ ମୁନି କହିଲେ:

ନୈଷ ସଙ୍କଲ୍ପିତଃ କାମୋ ମଯା ଭଦ୍ରେ ତଥା ତ୍ଵଯା । ଉଗ୍ରକର୍ମା ଭଵେତ୍ ପୁତ୍ରଃ ପିତୁର୍ମାତୁଶ୍ଚ କାରଣାତ୍ ।। ୨୯.

ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହା ମୋର ଚିନ୍ତା ନୁହେଁ, ତୁମର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କ କାରଣରୁ, ତୁମର ପୁଅ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବ।

ପୁନଃ ସତ୍ଯଵତୀ ଵାକ୍ଯମେଵମୁକ୍ତାବ୍ରଵୀଦିଦମ୍। ଇଚ୍ଛଁଲ୍ଲୋକାନପି ମୁନେ ସୃଜେଥାଃ କିଂ ପୁନଃ ସୁତମ୍ ।। ୨୯.

ପୁଣି, ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବତୀ କହିଲେ: 'ହେ ମୁନି, ଆପଣ ଚାହାଁଲେ ସଂସାର ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବେ—ତେବେ ଏକ ପୁଅ କାହିଁକି ନୁହେଁ?'

ଶମାତ୍ମକମୃଜୁଂ ଭର୍ତ୍ତଃ ପୁତ୍ରଂ ମେ ଦାତୁମର୍ହସି। କାମମେଵଂଵିଧଃ ପୁତ୍ରୋ ମମ ସ୍ଯାତ୍ତୁ ଵଦ ପ୍ରଭୋ ।। ୨୯.

'ହେ ସ୍ୱାମୀ, ଆପଣ ମୋତେ ଏକ ଶାନ୍ତ ଏବଂ ସିଧା ପୁଅ ଦେବାକୁ ଉଚିତ; ଆପଣ ଚାହିଲେ ଏଭଳି ପୁଅ ମୋର ହେଉ, ହେ ପ୍ରଭୁ।'

ମଯ୍ଯନ୍ଯଥା ନ ଶକ୍ଯଂ ଵୈ କର୍ତୁମେଵ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ। ତତଃ ପ୍ରସାଦମକରୋତ୍ ସ ତସ୍ଯାସ୍ତପସୋ ବଲାତ୍ ।। ୨୯.

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ମାମଲାରେ ମୋ ପାଇଁ ଏହା ବଦଳାଇବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ; ତଥାପି, ତୁମର ତପସ୍ୟାର ବଳରେ ସେ ତାକୁ ଏକ ଅନୁଗ୍ରହ କଲେ।

ପୁତ୍ରେ ନାସ୍ତି ଵିଶେଷୋ ମେ ପୌତ୍ରେ ଵା ଵରଵର୍ଣିନି। ତ୍ଵଯା ଯଥୋକ୍ତଂ ଵଚନଂ ତଥା ଭଦ୍ରେ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। ୨୯.

'ହେ ଶୋଭାବତୀ, ପୁଅ ଓ ନାତି ମଧ୍ୟରେ ମୋର କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ; ତୁମେ ଯେପରି କହିଛ, ଭଦ୍ରେ, ସେପରି ହେବ।'

ତସ୍ମାତ୍ ସତ୍ଯଵତୀ ପୁତ୍ରଂ ଜନଯାମାସ ଭାର୍ଗଵମ୍। ତପସ୍ଯଭିରତନ୍ଦାନ୍ତଂ ଜମଦଗ୍ନିଃ ଶମାତ୍ମକମ୍ ।। ୨୯.

ଏହିପରି, ସତ୍ୟବତୀ ଭାର୍ଗବ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହୀ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାବର।

ଭୃଗୋଶ୍ଚରୁଵିପର୍ଯାସେ ରୌଦ୍ରଵୈଷ୍ଣଵଯୋଃ ପୁରା। ଯମନାଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵସ୍ଯାଗ୍ନେର୍ଜମଦଗ୍ନିରଜାଯତ ।। ୨୯.

ପୂର୍ବେ, ଭୃଗୁବଂଶର କ୍ରୂର ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଚାରୁ ବଦଳ ହେବାରୁ, ବୈଷ୍ଣବ ଅଗ୍ନିରୁ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ତୁ ଦାଯାଦଂ ଗାଧିଃ କୁଶିକନନ୍ଦନଃ। ପ୍ରାପ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସହିତୋ (ସଵିତା) ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମଣାଵୃତଃ ।। ୨୯.

କୁଶିକଙ୍କ ପୁଅ ଗାଧି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ପାଇ, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହିତ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଘେରାଏ ଚାଲିଗଲେ।

ସା ହି ସତ୍ଯଵତୀ ପୁଣ୍ଯା ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣା। କୌଶିକୀତି ସମାଖ୍ଯାତା ପ୍ରଵୃତ୍ତେଯଂ ମହାନଦୀ ।। ୨୯.

ସତ୍ୟବତୀ ନାମକ ପୁଣ୍ୟବତୀ ଜଣେ ଜଣେ ନିତ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ । ସେ କୌଶିକୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଏହି ଭଳି ମହା ନଦୀର ଆରମ୍ଭ ହେଲା ।

ପରିସ୍ରୁତା ମହାଭାଗା କୌଶିକୀ ସରିତାଂ ଵରା। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁଵଂଶେ ତ୍ଵଭଵତ୍ସୁଵେଣୁର୍ନାମ ପାର୍ଥିଵଃ ।। ୨୯.

ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଶିକୀ ନଦୀ ଦୂର ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା । ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଏକ ରାଜା ସୁବେଣୁ ନାମରେ ଥିଲେ ।

ତସ୍ଯ କନ୍ଯା ମହାଭାଗା କାମଲୀ ନାମ ରେଣୁକା। ରେଣୁ କାଯାନ୍ତୁ କାମଲ୍ଯାଂ ତପୋଧୃତିସମନ୍ଵିତଃ। ଆର୍ଚୀକୋ ଜନଯାମାସ ଜମଦଗ୍ନିଃ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।। ୨୯.

ତାଙ୍କର ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କନ୍ୟା ରେଣୁକା, ଯାହାକୁ କାମଳୀ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । କାମଳୀ ତପସ୍ୟା ଓ ଧୃଢତାରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ । ରୁଚିକ ତାଙ୍କୁ ଜମଦଗ୍ନି ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଦେଲେ ।

ସର୍ଵଵିଦ୍ଯାନ୍ତଗଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଧନୁର୍ଵେଦସ୍ଯ ପାରଗମ୍। ରାମଂ କ୍ଷତ୍ରିଯ ହନ୍ତାରଂ ପ୍ରଦୀପ୍ତମିଵ ପାଵକମ୍ ।। ୨୯.

ସେ ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାର ମହାପାଣ୍ଡିତ ଥିଲେ । ରାମ ନାମକ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲା ।

ଔର୍ଵ୍ଵସ୍ଯୈଵମୃଚୀକସ୍ଯ ସତ୍ଯଵତ୍ଯାଂ ମହାମନାଃ। ଜମଦଗ୍ନିସ୍ତତୋ ଵୀର୍ଯ୍ଯାଜ୍ଜଜ୍ଞେ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵରଃ। ମଧ୍ଯମଶ୍ଚ ଶୁନଃଶେଫଃ ଶୁନଃପୁଚ୍ଛଃ କନିଷ୍ଠକଃ ।। ୨୯.

ଏଭଳି ଔର୍ବର ପୁଅ ରୁଚିକ ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଦେଖି ମହାମନା ଜମଦଗ୍ନି ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଶୁନଃଶେଫ ମଧ୍ୟମ ପୁଅ ଏବଂ ଶୁନଃପୁଚ୍ଛ କନିଷ୍ଠ ପୁଅ ।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ନାମ୍ନା ଵିଶ୍ଵରଥଃ ସ୍ମୃତଃ । ଜଜ୍ଞେ ଭୃଗୁପ୍ରସାଦେନ କୌଶିକାଦ୍ଵଂଶଵର୍ଦ୍ଧନଃ ।। ୨୯.

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଏବଂ ବିଶ୍ୱରଥ ନାମରେ ପରିଚିତ । ଭୃଗୁଙ୍କର କୃପାରେ ସେ କୌଶିକ ବଂଶର ବୃଦ୍ଧି କରିଥିଲେ ।