ଵାଯୁପୁରାଣମ୍

ଭୂମିର୍ଜଲମଥାକାଶମିତି ଜ୍ଞେଯା ପରମ୍ପରା। ସ୍ଥିତିରେଷା ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ସପ୍ତମେଽସ୍ମିନ୍ ରସାତଲେ ॥ ୫୦.

ଭୂମି, ପାଣି, ତାପରେ ଆକାଶ—ଏହି ଅନୁକ୍ରମ ବୁଝିବାକୁ ହେଉଛି; ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ସପ୍ତମ ରସାତଳରେ ଅଛି।

ଦଶଯୋଜନସାହସ୍ରମେକଭୌମଂ ରସାତଲମ୍। ସାଧୁଭିଃ ପରିଵିଖ୍ଯାତମେକୈକଂ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍ ॥ ୫୦.

ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ଆକାରରେ ଏକମାତ୍ର ଭୂମି ରସାତଳ ଅଛି; ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ବଡ଼ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ପ୍ରଥମମତଲଞ୍ଚୈଵ ସୁତଲନ୍ତୁ ତତଃ ପରମ୍। ତତଃ ପରତରଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଵିତଲଂ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍ ॥ ୫୦.

ପ୍ରଥମେ ଅତଳ, ତାପରେ ସୁତଳ; ତାପରେ ଏକ ବଡ଼ ବିସ୍ତୃତ ଭୂମି ଭାବରେ ବିତଳ ବୁଝିବାକୁ ହେଉଛି।

ତତୋ ଗଭସ୍ତଲଂ ନାମ ପରତଶ୍ଚ ମହାତଲମ୍। ଶ୍ରୀତଲଞ୍ଚ ତତଃ ପ୍ରାହୁଃ ପାତାଲଂ ସପ୍ତମଂସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୫୦.

ତାପରେ ଗଭସ୍ତଳ ନାମକ ଅଞ୍ଚଳ, ତାପରେ ମହାତଳ; ତାପରେ ଶ୍ରୀତଳ, ଏବଂ ସପ୍ତମ ଅଞ୍ଚଳ ପାତାଳ ଭାବରେ ପରିଚିତ।

କୃଷ୍ଣଭୌମଞ୍ଚ ପ୍ରଥମଂ ଭୂମିଭାଗଞ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତିତମ୍। ପାଣ୍ଡୁଭୌମଂ ଦ୍ଵିତୀଯନ୍ତୁ ତୃତୀଯଂ ରକ୍ତମୃତ୍ତିକମ୍ ॥ ୫୦.

ପ୍ରଥମ ଅଞ୍ଚଳ କୃଷ୍ଣ ଭୂମି, ଏହି ଭୂମି ଭାଗ ବିବର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଛି; ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଣ୍ଡୁ ଭୂମି, ତୃତୀୟ ରକ୍ତ ମାଟି।

ପୀତଭୌମଞ୍ଚତୁର୍ଥନ୍ତୁ ପଞ୍ଚମଂ ଶର୍କରାତଲମ୍। ଷଷ୍ଠଂ ସିଲାମଯଞ୍ଚୈଵ ସୌଵର୍ଣଂ ସପ୍ତମନ୍ତଲମ୍ ॥ ୫୦.

ଚତୁର୍ଥ ପୀତ ଭୂମି, ପଞ୍ଚମ ଶର୍କରା ତଳ; ଷଷ୍ଠ ଶିଳାମୟ, ସପ୍ତମ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂମି।

ପ୍ରଥମେ ତୁ ତଲେ ଖ୍ଯାତମସୁରେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମନ୍ଦିରମ୍। ନମୁଚେରିନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୋର୍ହି ମହାନାଦସ୍ଯ ଚାଲଯମ୍ ॥ ୫୦.

ପ୍ରଥମ ତଳରେ ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମହଲ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ନମୁଚି ଇନ୍ଦ୍ର ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଘର ଓ ମହାନାଦଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନ।

ପୁରଞ୍ଚ ଶଙ୍କୁକର୍ଣସ୍ଯ କବନ୍ଧସ୍ଯ ଚ ମନ୍ଦିରମ୍। ନିଷ୍କୁଲାଦସ୍ଯ ଚ ପୁରଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଜନସଙ୍କୁଲମ୍ ॥ ୫୦.

ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ନଗର, କବନ୍ଧଙ୍କ ମହଲ, ନିଷ୍କୁଳାଦଙ୍କ ନଗର ଯେଉଁଠାରେ ହସିଥିବା ଲୋକମାନେ ଭିଡ଼ିଥିବା।

ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଚ ଭୀମସ୍ଯ ଶୂଲଦନ୍ତସ୍ଯ ଚାଲଯମ୍। ଲୋହିତାକ୍ଷକଲିଙ୍ଗାନାଂ ନଗରଂ ଶ୍ଵାପଦସ୍ଯ ତୁ ॥ ୫୦.

ରାକ୍ଷସ ଭୀମଙ୍କ ଘର, ଶୂଳଦନ୍ତଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନ; ଲୋହିତାକ୍ଷ ଓ କଳିଙ୍ଗଙ୍କ ନଗର, ଶ୍ୱାପଦଙ୍କ ଚହାଁ।

ଧନଞ୍ଜଯସ୍ଯ ଚ ପୁରଂ ମାହେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । କାଲିଯସ୍ଯ ଚ ନାଗସ୍ଯ ନଗରଂ କଲସସ୍ଯ ଚ ॥ ୫୦.

ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ନଗର, ମହାତ୍ମା ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳ, କାଳିୟ ନାଗଙ୍କ ନଗର ଓ କଳସଙ୍କ ନଗର।

ଏଵଂ ପୁରସହସ୍ରାଣିଂ ନାଗଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍। ତଲେ ଜ୍ଞେଯାନି ପ୍ରଥମେ କୃଷ୍ଣଭୌମେ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୫୦.

ଏହିପରି ନାଗ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ହଜାର ନଗର ପ୍ରଥମ କୃଷ୍ଣ ଭୂମିରେ ଅଛି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଦ୍ଵିତୀଯେଽପି ତଲେ ଵିପ୍ରା ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ସୁରକ୍ଷସଃ। ମହାଜମ୍ଭସ୍ଯ ଚ ତଥା ନଗରଂ ପ୍ରଥମସ୍ଯ ତୁ ॥ ୫୦.

ଦ୍ୱିତୀୟ ତଳରେ ମଧ୍ୟ, ମୁନିମାନେ, ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ସୁରକ୍ଷସଙ୍କ ନଗର ଅଛି, ଏବଂ ପ୍ରଥମ ମହାଜମ୍ଭଙ୍କ ନଗର।

ହଯଗ୍ରୀଵସ୍ଯ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ନିକୁମ୍ଭସ୍ଯ ଚ ମନ୍ଦିରମ୍। ଶଙ୍ଖାଖ୍ଯେଯସ୍ଯ ଚ ପୁରଂ ନଗରଂ ଗୋମୁଖସ୍ଯ ଚ ॥ ୫୦.

ହୟଗ୍ରୀବ, କୃଷ୍ଣ ଓ ନିକୁମ୍ଭଙ୍କ ମହଲ, ଶଙ୍ଖ ନାମକ ନଗର ଓ ଗୋମୁଖଙ୍କ ଚହାଁ।

ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଚ ନୀଲସ୍ଯ ମେଘସ୍ଯ କ୍ରଥନସ୍ଯ ଚ। ପୁରଞ୍ଚ କୁରୁପାଦସ୍ଯ ମହୋଷ୍ଣୀଷସ୍ଯ ଚାଲଯମ୍ ॥ ୫୦.

ରାକ୍ଷସ ନୀଳ, ମେଘ, କ୍ରଥନ, କୁରୁପାଦ ଓ ମହୋଷ୍ଣୀଷଙ୍କର ନଗର ଅଛି।

କମ୍ବଲସ୍ଯ ଚ ନାଗସ୍ଯ ପୁରମଶ୍ଵତରସ୍ଯ ଚ। କଦ୍ରୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଚ ପୁରଂ ତକ୍ଷକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୫୦.

କମ୍ବଳ ନାଗ, ଅଶ୍ୱତର, କଦ୍ରୁପୁତ୍ର ଓ ମହାତ୍ମା ତକ୍ଷକଙ୍କର ନଗର ଅଛି।

ଏଵଂ ପୁରସହସ୍ରାଣି ନାଗଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍। ଦ୍ଵିତୀଯେଽସ୍ମିନ୍ ତଲେ ଵିପ୍ରାଃ ପାଣ୍ଡୁଭୌମେ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୫୦.

ଏଭଳି ଦ୍ୱିତୀୟ ତଳରେ ନାଗ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ନଗର ପାଣ୍ଡୁ ଭୂମିରେ ଅଛି, ମୁନିମାନେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ତୃତୀଯେ ତୁ ତଲେଖ୍ଯାତଂ ପ୍ରହ୍ଲାଦସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଅନୁହ୍ଲାଦସ୍ଯ ଚ ପୁରଂ ଦେତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୫୦.

ତୃତୀୟ ତଳରେ ମହାତ୍ମା ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ଦେତ୍ୟ ମହାତ୍ମା ଅନୁହ୍ଲାଦଙ୍କର ନଗର ଅଛି।

ତାରକାଖ୍‌ଯସ୍ଯ ଚ ପୁରଂ ପୁରଂ ତ୍ରିଶିରସସ୍ତଥା। ଶିଶୁମାରସ୍ଯ ଚ ପୁରଂ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୁଲମ୍ ॥ ୫୦.

ତାରକ, ତ୍ରିଶିରା ଓ ଶିଶୁମାରଙ୍କର ନଗର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଖୁସି ଓ ସମୃଦ୍ଧିରେ ଭରିଥିବା ଲୋକ ରହନ୍ତି।

ଚ୍ଯଵନସ୍ଯ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଚ ମନ୍ଦିରମ୍। ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚ ପୁରଂକୁମ୍ଭିଲସ୍ଯ ଖରସ୍ଯଚ ॥ ୫୦.

ଚ୍ୟବନଙ୍କର ନିବାସ, ଏକ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ଘର, ରାକ୍ଷସ ରାଜା କୁମ୍ଭିଳ ଓ ଖରଙ୍କର ନଗର ଅଛି।

ଵିରାଧସ୍ଯ ଚ କ୍ରୂରସ୍ଯ ପୁରମୁଲ୍କାମୁଖସ୍ଯ ଚ। ହେମକସ୍ଯ ଚ ନାଗସ୍ଯ ତଥା ପାଣ୍ଡୁରକସ୍ଯ ଚ ॥ ୫୦.

କ୍ରୂର ଭୀରାଧ, ଉଲ୍କାମୁଖ, ହେମକ ନାଗ ଓ ପାଣ୍ଡୁରକଙ୍କର ନଗର ଅଛି।

ମଣିମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଚ ପୁରଂ କପିଲସ୍ଯ ଚ ମନ୍ଦିରମ୍। ନନ୍ଦସ୍ଯ ଚୋରଗପତେର୍ଵିଶାଲସ୍ଯ ଚ ମନ୍ଦିରମ୍ ॥ ୫୦.

ମଣିମନ୍ତ୍ରଙ୍କର ନଗର, କପିଳଙ୍କର ଘର, ନନ୍ଦ ନାଗରାଜ ଓ ବିଶାଳଙ୍କର ଘର ଅଛି।

ଏଵଂ ପୁରସହସ୍ରାଣି ନାଗଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍। ତୃତୀଯେଽସ୍ମିସ୍ତଲେ ଵିପ୍ରାଃ ପୀତଭୌମେ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୫୦.

ଏଭଳି ତୃତୀୟ ତଳରେ ପୀତ ଭୂମିରେ ନାଗ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ନଗର ଅଛି, ମୁନିମାନେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଚତୁର୍ଥେ ଦୈତ୍ଯସିଂହସ୍ଯ କାଲନେମେର୍ମହାତ୍ମନଃ। ଗଜକର୍ଣସ୍ଯ ଚ ପୁରଂ ନଗରଂ କୁଞ୍ଜରସ୍ଯ ଚ ॥ ୫୦.

ଚତୁର୍ଥ ତଳରେ ଦେତ୍ୟ ରାଜା କାଳନେମି, ଗଜକର୍ଣ୍ଣ ଓ କୁଞ୍ଜରଙ୍କର ନଗର ଅଛି।

ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଚ ପୁରଂ ସୁମାଲେର୍ବହୁଵିସ୍ତରମ୍। ମୁଞ୍ଜସ୍ଯ ଲୋକନାଥସ୍ଯ ଵୃକଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଚାଲଯମ୍ ॥ ୫୦.

ରାକ୍ଷସ ରାଜା ସୁମାଳିଙ୍କର ବିଶାଳ ନଗର, ଲୋକନାଥ ମୁଞ୍ଜ ଓ ବୃକବକ୍ତ୍ରଙ୍କର ଘର ଅଛି।

ବହୁଯୋଜନସାହସ୍ରଂ ବହୁପକ୍ଷିସମାକୁଲମ୍ । ନଗରଂ ଵୈନତେଯସ୍ଯ ଚତୁର୍ଥେଽସ୍ମିନ୍ ରସାତଲେ ॥ ୫୦.

ଚତୁର୍ଥ ରସାତଳରେ ବହୁ ଯୋଜନ ଜମିରେ, ଅନେକ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା ବୈନତେୟଙ୍କର ନଗର ଅଛି।

ପଞ୍ଚମେ ଶର୍କରାଭୌମେ ବହୁଯୋଜନଵିସ୍ତୃତେ। ଵିରୋଚନସ୍ଯ ନଗରଂ ଦୈତ୍ଯସିଂହସ୍ଯ ଧୀମତଃ ॥ ୫୦.

ପଞ୍ଚମ ତଳରେ ଶର୍କରା ଭୂମିରେ, ବିରୋଚନ ଦେତ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ବଡ଼ ନଗର ଅଛି।

ଵୈଢୂର୍ଯ୍ଯସ୍ଯାଗ୍ନିଜିହ୍ଵସ୍ଯ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷସ୍ଯ ଚାଲଯମ୍। ପୁରଞ୍ଚ ଵିଦ୍ଯୁଜ୍ଜିହ୍ଵସ୍ଯ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଚ ଧୀମତଃ ॥ ୫୦.

ବୈଢୂର୍ୟ, ଅଗ୍ନିଜିହ୍ୱା, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷଙ୍କର ଘର ଓ ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱା ରାକ୍ଷସ ଧୀରଙ୍କର ନଗର ଅଛି।

ମହାମେଘସ୍ଯ ଚ ପୁରଂ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଶାଲିନଃ। କର୍ମ୍ମାରସ୍ଯ ଚ ନାଗସ୍ଯ ସ୍ଵସ୍ତିକସ୍ଯ ଜଯସ୍ଯ ଚ ॥ ୫୦.

ମହାମେଘ, ରାକ୍ଷସ ରାଜା ଶାଳି, କର୍ମାର ନାଗ, ସ୍ୱସ୍ତିକ ଓ ଜୟଙ୍କର ନଗର ଅଛି।

ଏଵଂ ପୁରସହସ୍ରାଣି ନାଗଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍। ପଞ୍ଚମେଽପି ତଥା ଜ୍ଞେଯଂ ଶର୍କରାନିଲଯେ ସଦା ॥ ୫୦.

ଏଭଳି ପଞ୍ଚମ ତଳରେ ଶର୍କରା ଭୂମିରେ ନାଗ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସଙ୍କର ହଜାର ହଜାର ନଗର ସଦା ଅଛି।