ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਾਲੇ ਕਪੜੇ ਤੋਂ, ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸੁੱਕੀ ਗੋ-ਢਿੱਡ ਤੋਂ, ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਿਛੂ, ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗਾਂ ਅਤੇ ਭੈਸਾਂ ਤੋਂ ਵੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਆਦਿ ਅੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੈਵੀਰਿਕਾ ਜੀਵ ਅਤੇ ਗਾਂ-ਭੈਸਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਖਮ ਜੀਵ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜੋਂਕਾਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਜੀਵ, ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਚੀ ਹੋਈ ਪਾਣੀ ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਮੱਛਰ ਅਤੇ ਮਧੁ-ਮੱਖੀਆਂ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਘਾਹਾਂ ਤੋਂ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਅਤੇ ਪਤ੍ਰਭਾਸਕ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਤਨ ਦੇ ਟੁਕੜਿਆਂ, ਸੱਪਾਂ, ਅਤੇ ਜਹਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਗੋ-ਢਿੱਡ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਤਾਵੇਰੀ ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਸੀਨੇ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਅਣਗਿਣਤ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਜੀਵ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੈਰਿਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਕੁਝ ਜੀਵ ਗਰਭ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਸਵੈ-ਭਾਵ ਨਾਲ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਪਪੱਤੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕੁਝ ਦੇਵਤਾ ਗਰਭ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਬਿਨਾ ਕਾਰਨ ਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਲਾਲਾਘਾ, ਕੋਲਾ, ਸ਼ਿਵਾ, ਅਤੇ ਕਨਿਆ; ਅਤੇ ਸਰਮਾ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ—ਸਰਮਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ। ਸ਼ਿਆਮਾ, ਸ਼ਬਲਾ, ਅਰਜੁਨਾ, ਹਰਿਤਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਧੂਮਰਾਰੂਣਾ, ਤੁਲਾਲਾਘਾ, ਅਤੇ ਕਦਰੁਕਾ। ਸੁਰਸਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸੌ-ਮੁੱਢਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ; ਸੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਤਕਸ਼ਕ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਕੀ; ਇਹ ਸਮੂਹ, ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕ੍ਰੋਧ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਿਤ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਪੁਲਹਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤਾਮਰਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸੁਣੋ; ਤਾਮਰਾ ਤੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਸ਼ੇਨੀ, ਭਾਸੀ, ਕ੍ਰੌਂਚੀ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕੀ; ਸ਼ੇਨੀ, ਜੋ ਅਰੁਣਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀ, ਨੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੰਪਾਤੀ ਅਤੇ ਜਟਾਯੂ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ। ਸੰਪਾਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਧੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ; ਜਟਾਯੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਾਂ ਅਤੇ ਗਿੱਧ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਕੰਨ ਹਨ। ਗਰੁਤਮਤ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ—ਭਾਸੀ, ਕ੍ਰੌਂਚੀ, ਸ਼ੁਕੀ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਅਤੇ ਭਦਰਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੁਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸ਼ੁਕੀ ਨੇ ਗਰੁਤਮਤ ਨੂੰ ਛੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ: ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਸ, ਸੁਮੁਖਾ, ਬਲਾ, ਪ੍ਰਿਸ਼ਠਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਹਾਬਲਾ। ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਖਨੇਤ੍ਰ, ਸੁਮੁਖਾ, ਸੁਰੂਪਾ, ਸੁਰਸਾ, ਅਤੇ ਬਲਾ; ਇਹ ਗਰੁੜਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਹਨ। ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਕਠੋਰ, ਸੱਪ-ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਤੋਂ ਇਹ ਵੰਸ਼ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਖੇਤਰ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਰ ਦਿੱਤੇ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ: ਪੂਰਾ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਦਵੀਪ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦੇਵਕੂਟ। ਮਣਿਮਾਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚੋਟੀ ਹਨ; ਪਰਨਮਾਲਾ, ਸੁਕੇਸ਼ਾ, ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਸ਼ਤਸ਼੍ਰਿੰਗ ਵੀ। ਕੌਰਜਾ, ਪੰਜ-ਚੋਟੀ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਹੇਮਕੂਟ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਝਰਾਗੀਆਂ ਨਾਲ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਤਮ ਗਰੁੜ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਸਾ, ਉਲੂਕਾ, ਕਾਕ-ਕੁੱਕੁਟਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੋਰ, ਕਲਵਿੰਗਕ, ਕਬੂਤਰ, ਲਾਵਾ ਅਤੇ ਤਿਤਿਰਾ ਪੰਛੀ; ਕ੍ਰੌਂਚੀ, ਵਾਰਧੀਨ, ਸ਼ੇਨੀ, ਕੁਰਰਾ, ਸਾਰਸ, ਅਤੇ ਬਕ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਵੀ ਮਾਸ-ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ; ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰੀ, ਹੰਸ, ਅਤੇ ਕਲਹੰਸ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ। ਚਕਰਵਾਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ-ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਜੀਵ; ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ, ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ। ਇਹ ਗਰੁੜ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਇਰਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਸੁਣੋ। ਇਰਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਧੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੌਲ-ਫੁੱਲ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਰੁੱਖ, ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹਨ; ਅਤੇ ਬੇਲਾਂ, ਲਤਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹਨ। ਲਤਾ ਨੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ, ਜੋ ਫੁੱਲ-ਰਹਿਤ ਹਨ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਗਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਲਤਾ ਨੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਬੇਲ ਨੇ ਬੂਟਿਆਂ, ਰੇਸ਼ਮਦਾਰ ਪੌਦਿਆਂ, ਅਤੇ ਘਾਹਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ; ਇਹ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਂਸ ਵੀ ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਸਥਿਰ ਤੇ ਚਲ ਰਹੀ ਸੰਤਾਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਥਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਮਰੀਚੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹੈ, ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਅਦਿਤੀ ਆਪਣੀ ਧਰਮਿਕਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਦਿਤੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲਈ; ਸੁਰਭੀ ਆਪਣੀ ਤਪस्या ਲਈ, ਦਾਨੂ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਲਈ। ਕਦਰੂ ਕਠੋਰ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਹੈ, ਕ੍ਰੌਂਚੀ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ; ਇਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਦਾਨਾਯੂ ਖਾਣ-ਪੀਣ 'ਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਵਿਨਤਾ ਭਾਰ ਢੋਣ 'ਚ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਤਾਮਰਾ ਬੰਨਣ 'ਚ ਨਿਪੁਣ ਹੈ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਸੁਭਾਵ ਹਨ। ਧਰਮ, ਆਚਰਨ, ਬੁੱਧੀ, ਧੈਰਜ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦੁਆਰਾ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਰਜ, ਸਤ, ਅਤੇ ਤਮ ਹਨ, ਧਰਮਿਕ ਅਤੇ ਅਧਰਮਿਕ ਦੋਵੇਂ। ਕਸ਼ਯਪ ਦੀ ਸੰਤਾਨ, ਇੱਕੋ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ: ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼, ਸੱਪ, ਪਿਸਾਚ, ਪਸ਼ੂ, ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ, ਪੰਛੀ, ਅਤੇ ਪੌਦੇ। ਇਹ ਸਾਰੇ, ਹੇ ਦਾਕਸ਼ਾਯਣੀ, ਹਰ ਮਨਵੰਤਰਾ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਘੱਟ ਧਾਰਾ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਪਸਵੀ ਵੰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।