ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਸੰਗਮ 'ਤੇ ਅਦ੍ਰਿਕਾ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਤਸਿਆ ਨਾਮ ਦੀ ਕੁੜੀ ਜਨਮ ਲੈਣੀ ਸੀ, ਜੋ ਅਮਾਵਸੁ ਦੀ ਧੀ ਸੀ। ਉਹ ਮਤਸਿਆ, ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੀ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਰਜਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਅਗਨਿਸਵਾਤਤਾਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਨ। ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਗੰਧਰਵ, ਕਿਨਨਰ, ਭੂਤ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਪਿਸਾਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ-ਸੱਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਨਾਮ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਿਤਰ ਪੁਲਹਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮਨ-ਜਨਮੀ ਧੀ ਪੀਵਰੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਯੋਗਿਨੀ, ਯੋਗ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ। ਦਵਾਪਰ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅਠਾਈਂ ਚਕ੍ਰ ਵਿੱਚ, ਪਰਾਸ਼ਰ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸ਼ੁਕਾ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ। ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਯੋਗੀ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਬਿਨਾ ਧੂੰਏ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ। ਉਸ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਧੀ ਤੋਂ, ਉਹ ਯੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਆਚਾਰਿਆਂ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਗੌਰਾ, ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਭੂਰੀਸ਼੍ਰੁਤਾ—ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਕੀਰਤਿਮਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਗਿਨੀ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਵਣੁਹਾ ਦੀ ਰਾਣੀ ਬਣੀ। ਇਹਨਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਧਰਮੀ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮੁੜ ਆਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ-ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ: ਕੁਝ ਨਿਰਾਕਾਰ, ਕੁਝ ਧਰਮ-ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਚਾਰ ਹੋਰ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਪਿਤਰ ਜੋ ਰੂਪ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਸਵਧਾ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਏ। ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਨ-ਜਨਮੀ ਧੀ ਗੌਰ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਦਤਤਸੇਨਾ ਕੁਮਾਰਾ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ) ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਰਾਣੀ ਬਣੀ। ਭ੍ਰਿਗੁਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜੋ ਮਹਿਮਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਲੋਕ, ਮਰੀਚੀ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਏ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਤ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਸਮੇਟਦੇ ਹੋਏ। ਇਹ ਅੰਗਿਰਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਧਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਧੇ; ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਪਿਤਰ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਨ-ਜਨਮੀ ਧੀ ਯਸ਼ੋਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਮਹਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਸ਼ਰਮਨ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਜਸੀ ਰਿਸ਼ੀ ਖਟਵਾਂਗ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਯਜਨਾ 'ਤੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸ਼ਾਂਡਿਲਯਾ ਦੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਦਿਲੀਪ ਯਜਕ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਦੇ ਹਨ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਜਯਪਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਕਰਦਮਾ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸੀ; ਉਹ ਮੁੜ ਪੂਲਹਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਪਖੀਆਂ ਵਾਂਗ ਆਨੰਦ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਦਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਨ-ਜਨਮੀ ਧੀ ਵਿਰਜਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਯਯਾਤੀ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਕਾਲਾ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ; ਸ਼ੂਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਮਾਨਸਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਨ-ਜਨਮੀ ਧੀ ਨਰਮਦਾ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਵਹਿ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਤ੍ਰਸਦਦਸ੍ਯੁ ਦੀ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰੁਕੁਤਸਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ। ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਾਦਧ ਰੀਤੀਆਂ ਮਨਵੰਤਰੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ, ਹਰ ਪਿਤਰ ਲਈ, ਵਿਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਥੇ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਰਾਦਧ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਪਤ੍ਰਾਂ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਪਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਧਾ ਰੱਖ ਕੇ, ਪਿਤਰ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੋਮਾ, ਅਗਨੀ, ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਜਲ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਗਾ ਕੇ, ਘੋੜਾ-ਯਜਨਾ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਰ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਿਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਣ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਰੀਤੀਆਂ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੀਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ; ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਯੋਗ ਦਾ ਸੁਖਮ ਮਾਰਗ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ; ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਪਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਸਰੀਰਕ ਅੱਖ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਪੁੱਤਰ-ਪੋਤੇ ਅਤੇ ਯਜਕ ਹਨ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਾਰ ਪਿਤਰਾਂ ਰੂਪਧਾਰੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹਨ; ਦੇਵਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਰਾਦਧ ਰੀਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ਵੇ, ਰੇਤ-ਕਣ, ਪ੍ਰਿਸ਼ਨਿਜਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਿਨ ਵੀ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਾਲੇ, ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਅਜਨਮੇ ਵੀ ਯੋਗ ਰੀਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹਵਾ-ਕਮਰਬੰਦ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਦਿਨ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਵੀ। ਲੇਖਾ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ; ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਅਤ੍ਰੀ, ਭ੍ਰਿਗੁ, ਅੰਗਿਰਸ ਸਮੇਤ। ਯਕਸ਼, ਨਾਗ, ਸੁਪਰਨ, ਕਿਨਨਰ, ਰਾਖਸ਼ਸ—ਸਾਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸ਼ਰਾਦਧ 'ਤੇ ਆਦਰਿਤ ਅਤੇ ਪੂਜਿਤ ਹਨ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ-ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।