ਵਾਯੁਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਦਾ ਉਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਖੇਡਾਂ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਜਸ ਗਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਮਾਵੱਸ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਰ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ 'ਤੇ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਪਿਤਰ ਸਦਾ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਧ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਯਮ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ (ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੁ) ਨੂੰ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਖਾਈਆਂ ਸਨ। ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰਵਾਨ ਅਤੇ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਰੋਹਣੀ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਤਾਕਤਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਠੋਰ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਰਦਰਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੁਨਰਵਸੂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਮੀਨ, ਧੀਆਂ, ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੁਸ਼੍ਯ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ 'ਚ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਸ਼ਲੇਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਮਘਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਕੁਟੰਬ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਲਗੁਨੀ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਭਾਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਫਲਗੁਨੀ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚੰਗੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਸਤਾ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਚਿਤ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਸਵਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਅਨੁਰਾਧਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੁੱਖ-ਸਮ੃ਧੀ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਆ਷ਾਢ਼ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰਾ਷ਾਢ਼ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸ਼੍ਰਵਣ ਵਿੱਚ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਧਨਿਸ਼ਠਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਧਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਭਿਜਿਤ ਵਿੱਚ ਅਜਾਵਿਕ ਮਾਰਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਵਾਰੁਣੀ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪੂਰਵਾ ਪ੍ਰੋ਷ਠਪਦਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਾਵਿਕ ਮਾਰਗ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਰੇਵਤੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਭਰਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਯੁ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੁ ਨੇ ਇਹ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਰਿਵਾਜ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ' ਨਾਮਕ ਵੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਵਾਯੂ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਸ਼ਮਯੁ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਵਕਤਾ! ਜੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਸਦੀਵੀ ਜਾਂ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ?" ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਧ ਵੇਲੇ ਯੋਗ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ।" "ਤਿਲ, ਚਾਵਲ, ਜੌ, ਮਾਂਸ਼, ਪਾਣੀ, ਕੁੰਦ-ਫਲ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਪਿਤਰ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੱਛੀ ਨਾਲ ਦੋ ਮਹੀਨੇ, ਹਿਰਣ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ, ਖਰਗੋਸ਼ ਨਾਲ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ, ਪੰਛੀ ਨਾਲ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰ ਨਾਲ ਛੇ ਮਹੀਨੇ, ਬੱਕਰੀ ਨਾਲ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ, ਤਿੱਤਰ ਨਾਲ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ, ਰੁਰੂ ਹਿਰਣ ਨਾਲ ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ, ਜੰਗਲੀ ਬਲਦ ਨਾਲ ਦੱਸ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਛੂਏ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਗਿਆਰਾਂ ਮਹੀਨੇ, ਅਤੇ ਗਾਏ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਚਾਵਲ, ਗਾਏ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਸ਼ਹਿਦ, ਘਿਉ ਅਤੇ ਵਧਰੀਣਸਾ ਦੇ ਮਾਸ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਤਲਵਾਰ ਮੱਛੀ, ਕਾਲੀ ਬੱਕਰੀ ਜਾਂ ਗੋਹ ਦਾ ਮਾਸ ਪਿਤਰ ਪੱਖ ਦੇ ਘਟਣ ਸਮੇਂ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਿਤਰ ਸਦੀਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਗਿਆਨੀ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਹ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਜੇ ਸਾਡੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਐਸਾ ਹੋਵੇ ਜੋ ਤੇਰਵੀਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ, ਸ਼ਹਿਦ-ਘਿਉ ਵਾਲਾ ਚਾਵਲ ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੰਸ਼ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਬੱਕਰੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਸ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰੀਏ, ਜਾਂ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਧ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਘਣੇ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਚਾਹੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਗਯਾ ਜਾਵੇ, ਚਿੱਟੀ ਪਤਨੀ ਵਿਆਹੇ ਜਾਂ ਨੀਲਾ ਬਲਦ ਛੱਡੇ, ਫਲ ਵਧੀਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਸ਼ਮਯੁ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਗਯਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿਤਾ, "ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਾਧ, ਜਾਪ, ਦਾਨ ਤੇ ਤਪ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਥੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਗੌਰੀ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਇਕੀ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੱਕ ਪਿਤਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਛੇ ਮਾਤਰੀ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਉਸਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਨੀਲੇ ਬਲਦ ਦੇ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨੀਲਾ ਬਲਦ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੱਸ ਪਿਛਲੇ ਤੇ ਦੱਸ ਅੱਗਲੇ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਬਲਦ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਮਲ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਲਦ ਦੇ ਪੂੰਝ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹਿਆ ਪਾਣੀ ਵੀ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਬਲਦ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿੰਗਾਂ ਜਾਂ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵਾਲੀ ਭੇਟ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਕਣੀਆਂ ਦਾ ਤਲਾਬ ਬਣਾਉਣ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨੀਲੇ ਬਲਦ ਦੇ ਛੱਡਣ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਰਿਵਾਜ, ਸ਼੍ਰਾਧ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।