ਇਥੇ, ਅਰਿਸ਼ਟਨੇਮੀ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਦਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਵਿਦ੍ਯੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗੀਰਸ ਤੋਂ ਜਨਮ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਜਨ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਦਰਿਤ ਹਨ। ਦੇਵਰਸ਼ੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼ਵ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤੀ-ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਉਪਸੰਹਾਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਉਲਲੇਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਅਤੇ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਾਧਿਆ, ਵਸੁ, ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਆਦਿਤਯ—ਇਹ ਆਪਣੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਜਨਮ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਕਰਤਬਾਂ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਭਾਵਾ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਣ ਕਿਸ ਤੋਂ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ, ਕੌਣ ਕਿਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੌਣ ਕਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਵੱਡਾ, ਕੌਣ ਮੱਧਮ, ਕੌਣ ਛੋਟਾ ਹੈ? ਜਨਮ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ, ਕੌਣ ਅਧੀਨ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ ਠੀਕ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ 'ਤੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਅੰਤਰ ਦੀ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਿਆਖਿਆ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ। ਸਵਯੰਭੂ ਦੇ ਰਾਜਸਿਕ, ਤਾਮਸਿਕ ਅਤੇ ਸਾਤਵਿਕ ਰੂਪ ਹਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰ ਦੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ-ਬੰਧਨ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਜਿੰਨਾ ਹੋ ਸਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ, ਉਪਸੰਹਾਰ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਇਹ ਸੁਣੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਰਾਜਸਿਕ, ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ, ਸਾਤਵਿਕ, ਸਮੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਕ, ਤਾਮਸਿਕ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਾਜਸ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਤਵਿਕ ਰੂਪ, ਜਿਸਨੂੰ ਪੁਰੁਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਦਾ ਤੱਤ, ਤਾਮਸਿਕ ਵਾਧੂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜਸਿਕ ਰੂਪ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਉਸ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਾਤਵਿਕ ਵਾਧੂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਪੁਰੁਸ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦਾ ਤੱਤ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰਮਵਾਰ, ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ, ਨਾਮ ਅਤੇ ਕਰਮ ਮੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਸਯਮ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇੱਕ ਅੰਤਰਾਲ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਪੁਰੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਰਤਨ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗ ਵੰਡਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਆਧਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਰੰਗ ਉਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਸਵਯੰਭੂ ਦੀ ਰੰਗਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਚਾਹੇ ਇੱਕਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ, ਇਹ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਬੱਦਲ, ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਇੱਕ, ਦੋਹਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਉਪਸੰਹਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਅੰਤਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼—ਇਹ ਤਿੰਨ ਹਨ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪ, ਸਵਯੰਭੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਰੀਰਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਬ੍ਰਹਮੀ, ਪੌਰੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਅੰਤਕਾਰੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਸਿਕ ਸਰੀਰ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਹੈ; ਤਾਮਸਿਕ, ਜਿਸਨੂੰ ਸਮਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਾਸਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਾਤਵਿਕ, ਪੌਰੁਸ਼ੀ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਰਾਜਸਿਕ ਭਾਗ ਤੋਂ ਮਰੀਚੀ ਅਤੇ ਕਸ਼ਯਪ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਤਾਮਸਿਕ, ਅੰਤਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ, ਭਾਵਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਤਵਿਕ, ਪੌਰੁਸ਼ੀ, ਸ਼ੋਚਿਸ਼ਨੂ ਵਜੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਸਰੀਰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਾਲਤਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਜੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਰੁਦ੍ਰ ਵਜੋਂ। ਸਵਯੰਭੂ ਸਮਾਂ, ਇੱਕ ਹੋ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਨਾ ਅਤੇ ਉਪਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਵਯੰਭੂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਰੀਰ—ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਆ, ਰੌਦਰੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵੀ—ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਸਰੀਰ, ਵੇਦ, ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰ, ਸਾਂਖਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਸਮਰਪਿਤ ਨਾਇਕਾਂ, ਇਕਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੇ ਜੀਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਨ; “ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ,” ਕਹਿ ਕੇ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਾਰਣ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ; ਕੁਝ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ; ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਮਨ-ਰੁਚੀ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੱਤ, ਸਮਾਂ, ਥਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਕਾਰਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ। ਜੋ ਇੱਕ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇੱਕ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਦੀ ਸਤਿ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਇੱਕ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦਾ ਵਕਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਦਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਬਚੇ; ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਰਵਰਤਨਤਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਉਹ, ਇੱਕ ਆਤਮਾ ਹੋ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਨ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ, ਜਾਂਚਦੇ, ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅਤੇ ਭਟਕਦੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਇਹ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਯਤੁਧਾਨ ਅਤੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਕਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਵਿੱਚ, ਸਵਯੰਭੂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਇੱਕ ਨੂੰ ਪੂਜਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਨੂੰ ਹੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਪੂਜਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਾ ਲਗਾਤਾਰ ਸਥਿਤ ਹਨ; ਇਕਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਆਉਂਦੀ-ਜਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੌਣ ਇਕਤਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ?